Ad Valvas 1996-1997 - pagina 525

ADVALVAS 24 APRIL 1997

PAGINA 7

Bericht uit de Fiiipijnen

Het tumult is verstomd

Directeur blikt terug op tien jaar EMGO­instituut

Ed van den Berg

Martine Zuidweg

De minister legde het advies tot opluchting van de geneeskundigen naast zich neer, maar meende wel dat de vu toe was aan een belangrijke koerswijziging. Halverwege de jaren tachtig schreef het ministerie dwin­ gend voor dat een substantieel deel van het medisch onderzoek van de vu voortaan extramuraal moest zijn en zich dus moest concentreren op de gezondheidszorg buiten de muren van het ziekenhuis. Dat betekende dat met name huisartsgeneeskunde een academischer vorm moest krijgen, met toegepast wetenschappelijk onderzoek aan de basis. Niet alleen de vu kreeg die opdracht, de Rijksuni­ versiteit Limburg eveneens. "De huisarts is natuurlijk een heel belangrijke figuur in de Nederlandse gezondheidszorg, alle contacten met de gezondheidszorg lopen via de huis­ arts. Destijds was men tot het inzicht gekomen dat er eigenlijk naar de effectiviteit van het handelen van huisartsen betrekkelijk weinig onder­ zoek was gedaan", zegt prof dr. L.IVI. Bouter, die vijf jaar geleden de Maast­ richtse universiteit verruilde voor de vu.

'De huisarts is een heel belangrijke figuur in de Nederlandse gezondheidszorg.' Een deel van de specialisten uit het ziekenhuis, maar ook Nederlandse hoogleraren huisartsgeneeskunde waren fel tegen de oprichting van het EMGO­instituut. "De hoogleraren huisartsgeneeskunde omdat ze bang waren dat de overheidssubsidie voor het extramurale onderzoek helemaal niet naar dat onderzoek zou gaan", verklaart Bouter. Hij vertelt dat des­ tijds flmk werd bezuinigd op het onderzoek voorafgaand aan een zie­ kenhuisopname en er angst bestond dat de subsidie voor extramuraal onderzoek via een omweg voor een groot deel bij dit pre­klinische onder­ zoek terecht zou komen.

Eczeem Het instituut is de afgelopen tien jaar fors gegroeid: het wetenschappelijk personeel nam toe van 25 tot 56 for­ matieplaatsen, het aantal publicaties en het aantal proefschriften vervijf­ voudigde en de externe subsidie steeg van één miljoen naar ruim elf miljoen op jaarbasis. De directeur verklaart: "Ik merk dat er nu geen mensen meer zijn die ons te vuur en te zwaard bestrijden." Het EMGO­instituut beslaat een groot deel van de gezondheidszorg buiten het ziekenhuis. Daarbij gaat het niet alleen om huisartsen en hun patiën­ ten, maar ook om bijvoorbeeld fysio­ therapeuten, verloskundigen, wijkver­ pleegkundigen, vrij gevestigde psycho­ logen, de bedrijfsgezondheidszorg, de GGD en de verpleeghuizen. Het EMGO­instituut probeert een beeld te

krijgen van de manier waarop deze beroepsgroepen hun diagnose stellen en h u n patiënten behandelen, met het doel de zorg effectiever te maken. Er zijn onderzoeksprogramma's op het gebied van suikerziekte, dementie en depressie, hart­ en vaatziekten, aandoeningen aan het bewegingsap­ paraat, problemen met bewegingen en de zorg voor mensen met chronische ziekten. De omgang met alledaagse klachten, zoals diarree en eczeem, wordt eveneens onderzocht. Dat er behoefte is aan resulaten uit dergelijk onderzoek, staat voor Bouter buiten kijf D e huisarts moet het nog te vaak doen met gegevens uit onder­ zoek onder patiënten in het zieken­ huis, maar die geven veelal een verte­ kend beeld. "Als een bepaalde behan­ deling het goed doet binnen de zeer geselecteerde groep ziekenhuispatiën­ ten, hoeft die het nog helemaal niet zo goed te doen bi) een groep patiën­ ten van de huisarts. Dat komt omdat de groep patiënten die bij de huisarts komt, doorgaans heel anders is samengesteld dan patiënten die bij de specialist in de spreekkamer komen. En die andere samenstelling heeft consequenties voor wat de behande­ lingsvormen waard zijn." Op dit moment loopt er bijvoorbeeld een onderzoek naar suikerziekte onder een grote groep ouderen in de gemeente Hoorn. "We volgen deze mensen door de jaren heen, om te zien wie er wel of geen suikerziekte krijgen en zo ja, hoe de ziekte zich ontwikkelt. Belangrijk voordeel is dat

Sidney Vervuurt - AVC/VU

dit ongeselecteerde populaties zijn. D a n zie je wat anders dan wanneer je je onderzoek bij specialisten uitvoert. Bij deze groep ouderen bleek bijvoor­ beeld een fors aantal personen suiker­ ziekte te hebben, terwijl maar de helft van dat aantal dat wist en onder behandeling stond van een huisarts." D e specialist ziet suikerpatiënten meestal pas op het moment dat de ziekte zich al duidelijk heeft gemani­ festeerd. Volgens Bouter is het zinvol om mensen met suikerziekte in een vroeg stadium te behandelen, omdat ze dan later minder kans hebben op gezondheidsproblemen. "We willen kijken hoe we huisartsen kunnen hel­ pen om voortaan ook de patiënten met een beginnende suikerziekte te ontdekken." Dat kan bijvoorbeeld met behulp van standaarden, een soort checklists die de huisarts kan afwerken tijdens de diagnostisering en de behandeling van bepaalde groepen patiënten. Het EMGO­instituut is betrokken bij het maken van zulke standaarden door het Nederlands Huisartsen Genoot­ schap, volgens Bouter "een trend van de laatste jaren". "Er zijn nu zo'n zestig standaarden in Nederland en wij hebben aan zo'n 30 procent ervan een wezenlijke bijdrage geleverd." Niet voor niets luidt Bouters conclu­ sie: "Ik denk dat er nu grosso modo wel consensus is over dat we als insti­ tuut inderdaad een steentje bijdragen aan de extramurale gezondsheids­ zorg."

Nieuw medicijn tegen astma Binnenkort komt er een nieuw geneesmiddel tegen astma op de Nederlandse markt. Farmacochemicus IVIariël Zwaagstra promoveerde 18 april op onderzoek naar chemische verbindingen die de symptomen van deze ziekte met minder bijwerkingen bestrijden. Frank van Kolfschooten Het aantal astmapatiënten neemt de laatste jaren weer toe in Nederland. Steeds meer mensen krijgen last van deze chronische aandoening van de luchtwegen, die soms zelfs dodelijk kan zijn. De oorzaak van de opmars van astma is vooralsnog onduidelijk. "Het vermoeden bestaat dat het met milieuvervuiling te maken heeft", zegt farmacochemicus Manël Zwaagstra, die vrijdag 18 april promoveerde aan de faculteit der scheikimde. Tot voor kort bestonden er maar twee

Veel docenten en studenten op de VU brengen een deel van hun werk- of studietijd door in het buitenland. Elke twee weken doet een van hen verslag in Ad Valvas. Deze week Ed van den Berg, vakdidacticus natuurkunde aan de Universiteit van San Carlos in Cebu op de Filipijnen.

Het instituut voor Extramuraal Geneeskundig Onderzoelt (EIVIGO), dat onderzoelc doet buiten de muren van liet ziekenhuis, viert dit jaar zijn tweede lustrum. Het tumult waarmee de oprichting gepaard ging is inmiddels verstomd en het instituut telt in alle rust zijn zegeningen. "Er zijn nu geen mensen meer die ons te vuur en te zwaard bestrijden", zegt directeur prof.dr. L.M. Bouter.

Het initiatief tot de oprichting van het Instituut voor Extramuraal Genees­ kundig Onderzoek (EMGO) in 1987 lag bij de toenmalige minister van onderwijs Deetman. Hij was het die begin jaren tachtig van de medische faculteiten in Nederland een bezuini­ ging eiste van 55,7 miljoen. D e Raad van Advies voor het Wetenschapsbe­ leid peinsde over de invulling van die bezuiniging en bleek wel wat te zien in een opheffing van de medische faculteit van de vu. Het ziekenhuis zou dan zonder academische status kunnen voortbestaan. "Een flodder van een stuk", zo kenschetst de toen­ malige voorzitter van bestuur, H.J . Brinkman, in de lustrumuitgave van het EMGO­instituut het adviesrapport van de raad. De conclusies van de raad waren volgens hem gebaseerd op cijfers van 1979 en 1980, de magere jaren van geneeskunde, toen het wetenschappelijk onderzoek van de faculteit door geldgebrek op een lager pitje stond.

•

tj'pen medicijnen tegen astma. De eerste groep, de corticosteroïden, bevat verbindingen die op lange ter­ mijn ontstekingen van de luchtwegen tegengaan; de tweede groep, de bèta­ agonisten, is bedoeld om op korte ter­ mijn verlichting te geven bij vernau­ wingen van de bronchién. Omdat ze elkaar aanvullen, worden ze vaak in combinatie voorgeschreven. Het nadeel van beide medicijnen is dat ze de nodige bijwerkingen hebben. Bovendien kan er na verloop van jaren gewenning optreden, waardoor ze minder goed werken en de klach­

ten soms verergeren. Bij kinderen kunnen ze de groei remmen. Bij sommige mensen werken de medi­ cijnen helemaal niet. Voor deze patiënten bestaat er nu een alterna­ tief, dat bovengenoemde nadelen niet heeft. In de Verenigde Staten, Ier­ land, België, Finland en J apan is het al twee jaar op de markt, Nederland volgt binnenkort. Het bijzondere van dit medicijn is dat het veel selectiever werkt dan de bestaande middelen, waardoor de kans op bijwerkingen veel geringer is. Het nieuwe genees­ middel is gebaseerd op de grote gevoeligheid van astmapatiënten voor leukotriënen. Deze verbindingen prik­ kelen een bepaalde receptor in de luchtwegen, waardoor biochemische processen op gang komen die leiden tot vernauwing van de bronchiën en slijmontwikkeling. Dit kan op twee manieren worden voorkomen: door

de aanmaak van leukotriënen tegen te gaan of door de receptor te blokkeren met behulp van een antagonist, zodat de leukotriënen er geen vat meer op krijgen. Het medicijn dat nu op de Neder­ landse markt komt werkt op de laatste manier. Deze antagonist is nog wel voor verbetering vatbaar. "Het is nooit zo dat de farmaceutische indus­ trie ophoudt als er één verbinding op de markt komt. Er is altijd wel een bedrijf dat iets ziet in de ontwikkeling van een middel dat net ietsje beter werkt. Er zijn waarschijnlijk vergelijk­ bare verbindingen te maken, die bij­ voorbeeld beter worden opgenomen of afgebroken in het maagdarmka­ naal", legt Zwaagstra uit. Voor haar proefschrift heeft zij een model ont­ wikkeld dat het zoeken naar de ideale antagonist moet vergemakkelijken.

Eerst duwen we het projectbusje met Dino, onze chauffeur, naar het dichtsbijzijnde benzinestation. Het is duidelijk dat hij zonder geld en benzine zit en ons op de laatste drup heeft bereikt. Daarna rijden we anderhalf u u r over een smalle weg met veel verkeer naar een klei­ ne katholieke middelbare school met zo'n 330 leerlingen. Het doel van ons bezoek is reclame maken voor onze lerarenopleiding en voor exacte studies aan de Universiteit van San Carlos, de Filipijnse part­ ner van de v u in Cebu. "J e kunt geen burgemeester, geen zakenman en geen president van het land wor­ den zonder les te hebben gehad! Zelfs J ezus koos ervoor om leraar te zijn!", zo begint mijn Filipijnse col­ lega, Malou Gallos, haar verhaal tegen de leerlingen. Het beroep van leraar heeft een lage status en daar­ om lijkt het nodig om religieuze en wereldlijke helden als voorbeelden in de werving te gebruiken. N o g een paar gouden uitspraken: "De mooi­ ste en knapste werkenden zijn lera­ ressen en leraren, want zij hebben twee maanden vakantie per jaar om uit te rusten en zichzelf mooi te maken. Welke andere werkgever in de Filipijnen biedt twee maanden betaalde vakantie?" Zo'n 80 tot 90 procent van de leerkrach­ ten in de exacte vak­ ken is vrouw. Mijn collega ver­ geet te mel­ den dat de meeste vrou­ welijke docenten gezinnen hebben en waar­ schijnlijk, net als Malou zelf, om vier u u r opstaan om de was te doen en 's avonds om tien uur nog staan te strijken. Maar de Filipijnse leer­ lingen reageren minder sceptisch dan h u n Nederlandse collega's zou­ den hebben gedaan. T o c h weten ze wel dat het in het onderwijs hard werken is voor een laag salaris. "Is het moeilijk om leraar te worden?" "Ja", roept de klas. "Is het mogelijk om miljonair te worden?" "Nee", is het antwoord. "Weten jullie dat een leraar geen 2000 of 3000 pesos per maand verdient, maar wel zo'n 7000 pesos (450 gulden)? Kijk naar Mevrouw Reyes, ziet zij er arm uit?" Je ziet ze denken: "Nee, niet echt." "En ik? En dr. Ed, is hij arm?" "Nee!", roept de klas. Maar je ziet het in hun expressieve gezichten: "Zo'n buitenlander met een dik salaris..., maar hij is een learaar dus dat biedt perspectief" En als uit­ smijter: "Wiens ouders zijn leraren? Hebben die niet voldoende geld om jullie naar school te sturen?" We zijn intussen al naar een heleboel scholen geweest met Malou's spee­ ches die worden gevolgd door mijn demonstraties. D e lerarenopleiding telt nu 35 studenten natuur­, schei­ en wiskunde die allemaal een beurs hebben, hetzij van de regering, het­ zij via het project van de Nederland­ se overheid. Zij hebben tot nu toe al h u n studiepunten gehaald. D e pro­ motieactiviteiten hebben ook nog zestig eerstejaars natuurkundestu­ denten opgeleverd, terwijl het er vroeger minder dan tien waren. Dit jaar slaagden Malou Gallos en haar collega Cheryl Yap erin om twee­ duizend leerlingen te motiveren toe­ latingsexamen te doen voor een beurs van de regering voor een exacte studie. 'Kies exact' werkt hier prima. Sommige leerlingen komen m onze programma's terecht, anderen op de ingenieurs­ opleidingen. De volgende uitdaging is om goede studieprogramma's te ontwikkelen.

n

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen