Ad Valvas 1996-1997 - pagina 102

A D VALVAS 3 OKTOBER 1996

PAGINA 8

Harry Wu: dissiden t, martela. '«.

Negentien jaar ia ng werd Ha rry Wu gemarteid en uitgehongerd, omdat hij het gedurfd ha d twee zinnen van kritiek te uiten op het regime van IVIao. Nu is hij voorgedragen voor de Nobelprijs. Vrijdag 4 oktober spreekt de bekendste Chinese dissident op de VU over hoe 'zijn' la nd omgaat met de mensenrechten. Wammes Bos

Milpitas, California, een onooglijk stadje zeventig kilometer onder San Francisco. Hier is Harry Wu dus ver­ zeild geraakt. Hij haalt me op met zijn donkergrijze Chrysler Voyager. Als hij op zo'n tien meter van zijn huis is gekomen, frunnikt hij aan een knopje in het plafond van de spacemobiel, en even later kantelt de garagedeur. Een inpandige garage zoals er hier duizen­ den zijn. Met daarin één intrigerend apparaat: een met blauwe kunststof beklede lange plank met onderaan twee stevige banden waar de voeten in vastgemaakt kunnen worden. De plank kantelt precies in het midden. Wu geeft een demonstratie, plaatst zijn rug er tegenaan en maakt de voe­ ten vast. Dan leunt hij naar achteren, verplaatst langzaam zijn gewicht en zwaait door, tot hij met zijn hoofd naar beneden hangt. Eén of twee keer per dag doet hij dit, een paar minu­ ten. Wil ik het ook proberen? Wu dringt aan, verstelt de machine op mijn lengte en even later hang ik ondersteboven. Binnen een paar seconden staat mijn hoofd op knap­ pen. "Het is prima, voor iedereen. Mensen lopen rechtop en dan drukt alles naar beneden. Hiermee wordt je ruggegraat opgerekt." Harry Wu heeft er ongetwijfeld baat bij. Sterker nog, hij heeft het nodig, "sinds dat ongeluk in de kolenmijn". Zes jaar zit Wu al in het 'Werk­ en heropvoedingskamp nr. 4 Shanxi', oftewel de kolenmijn van Wangzhu­ ang, als in september 1975 een drietal karretjes losraakt en naar beneden raast. Als Wu zijn ogen weer open doet, blijkt er al een doodskist besteld te zijn. M aar hij leeft nog. Fracturen overal, waaronder twee gebroken rug­ genwervels. Sindsdien loopt hij een tikje stram, en heeft hij medicijnen nodig om de pijn te bestrijden.

Eerbied De inrichting van zijn huis oogt wes­ ters, met hooguit iets meer Chinese snuisterijen. We gaan de trap op naar zijn werkkamer. Zijn Taiwanese vrouw, Ching Lee, en haar ouders blijven beneden. "M ijn eigen ouders ziin finished", zegt hij. Wu's (stiefjmoeder pleegde zelfmoord toen ze van zijn arrestatie vernam, in 1960. Hij werd pas jaren later op de hoogte gesteld. Zijn vader overleed toen hij al vrij was, verteerd door de eeuwige

spijt dat hij destijds, vlak na de com­ mtmistische machtsovername, niet op het aanbod van zijn Britse zakenpart­ ners was ingegaan om met zijn gezin naar Hongkong te vluchten. "Nee, ik neem het mijn vader niet kwalijk dat hij die beslissing nam. In die tijd besprak een Chinese vader dergelijke dingen niet met zijn kinde­ ren. En ook al had hij het ons voorge­ steld, dan nog was ik niet gegaan. Ik was dertien en zeer patriottisch inge­ steld. Als ik ouder was geweest, had ik me gemeld om tegen de Amerikanen in Korea te vechten." Een van de meest schokkende episo­ des in zijn autobiografie Bittere kou is die waarin hij beschrijft hoe hij tijdens een verlof emdelijk weer eens thuis komt. Het is 1974, Wu zit al veertien jaar gevangen, hij heeft zijn ouderlijk huis al zeventien jaar met meer gezien. Hij arriveert onverwacht, en zijn komst wekt meer schrik dan vreugde. Zijn zus controleert al bij de deuropening zijn reisdocument, en rent vervolgens weg om zijn komst bij de politie te melden. De rest van de middag verstrijkt in pijnlijke schijnbe­ wegingen. Niemand vraagt hem hoe het hem is vergaan smds die zomerva­ kantie van 1957. Een absurde situatie, zeg ik. Men kon binnenskamers toch wel vrijuit praten, compassie tonen, eikaars lot bespre­ ken en trachten te verzachten? Nee, zegt Wu, dat kon niet. "De Chinese cultuur werkt anders dan de westerse. Chinezen hebben diepe eerbied voor autoriteiten. Wat die zeggen, is waar. En de autoriteiten hadden mij veroor­ deeld." Met zachte stem legt hij uit wat China anders maakt dan de wes­ terse wereld. Dat het belangrijkste principe uit de confucianistische tradi­ tie het principe van de mannelijke autoriteit is. Kinderen gehoorzamen de vader, maar boven de vader staat de keizer. Ook het Chinese commu­ nisme heeft zich op die manier ont­ wikkeld. Begonnen als beweging die sociale gelijkheid propageerde, is het de leiderschapscultus die uiteindelijk de boventoon ging voeren. "Het com­ munistische regime is een van de dynastieën in onze feodale traditie. Mao was een keizer. Deng ook. Hij is stokoud, kan niet meer horen of zien, maar hij is nog steeds onaantastbaar. Want wat is een keizer? Een keizer is God en de kerk ineen, is vader, heer­ ser, wetenschapper, hij is alles, hij is de absolute autoriteit."

Het is geen toeval dat het Chinees geen woord voor democratie kent,, zegt Wu. "En voor mensenrechten ook niet. M ensen hebben wel rechten, maar die zijn verbonden aan hun posi­ tie: als man, echtgenote, als zoon of dochter, als heer en dienaar." Maar dat wil niet zeggen dat de Chi­ nezen ze ook niet zouden moeten heb­ ben. Als er iets is dat Wu boos maakt, is het wel de suggestie dat de Chine­ zen zo'n apart volk zouden zijn dat het mensenrechtenconcept op hen niet van toepassing is. Met stemver­ heffing: "Waarom zou het belangrijker zijn dat de nazi's zes miljoen joden hebben vermoord, dan dat de Chinese communisten twintig miljoen mensen hebben omgebracht? We zijn allemaal mensen. De Chinezen maken zich wel druk over de misdaden van de nazi's. En iedereen moet weten wat er in de Goelag van de Sovjetunie is gebeurd. En dan zou de wereld zich niet hoe­ ven te bekommeren om de misdaden tegen het Chinese volk?" Maar, zeg ik, op één punt lijkt er wel degelijk verschil te bestaan. Waar de Rode Gardisten tijdens de culturele revolutie scholen, mstituten, gezinnen verscheurd hebben, waar leerlingen hun leraren sloegen, verminkten en soms vermoordden, waar kinderen hun ouders terroriseerden; dat heeft toch geen equivalent m de Duitse geschiedenis onder Hitler? Die wreed­ heid was toch grenzeloos? Wu valt stil, staart voor zich uit, fluistert dan dat dat waar is en dat hij zich daarvoor schaamt. "Er is zoveel wreedheid, er zijn zoveel manieren om te martelen, te doden in China. De christelijke cul­ tuur is gebaseerd op liefde, de onze op autoriteit. En de communistische filosofie op haat."

Slavenarbeid Driftig getoeter. Ik snel naar buiten, stap de auto Ln. Ik ben laat, zegt Wu. Dat had ik ook al in de gaten. We gaan naar een bijeenkomst van de Washington Tow nship Men's Club, in Fremont, een stadje even verderop. Wu houdt er een lezing. Hij speecht, uit het hoofd. Hij doet het knap, vindt mijn buurman nader­ hand: een boeiende mengeling van persoonlijke anekdotes en zijn grote politieke boodschap. Hij vertoont dia's waarop een executie in fasen is te zien. Hij heeft de foto's gekregen van bevnende contacten in het Chine­ se overheidsapparaat. Ze dateren van

E»^

Harry Wu: 'Waarom zou het belan grijker zijn dat de n azi's zes miljoen l hebben omgebracht?'

1989, na de opstand op het Tienan­ men plein. De mannen die hier een nekschot krijgen, waren deelnemers. Hij vertelt over zijn jongere broer, die doodgeknuppeld is door de politie. En over hoe hij drie keer is teruggegaan naar China om er clandestien te fil­ men, om daarmee zijn these te staven dat het werkkampensysteem m China in steeds grotere mate een economi­ sche functie heeft gekregen. Onder Deng is de zeggenschap over de kam­ pen gedecentraliseerd. Het zijn onder­ nemingen geworden, en niet allemaal kleine: er zijn kampen bij die meer dan zestigduizend gevangenen tellen. En Wu heeft bewijs dat de daar gemaakte producten ook op westerse markten terechtkomen. Producten van slavenarbeid. De kampen herbergen tegenwoordig nog zo'n 10 procent politieke gevan­ genen. De rest bestaat uit 'gewone' criminelen. Het gaat om miljoenen werkers, tussen de zes en acht mil­ joen, in op dit moment meer dan elf­ honderd kampen. Wu heeft het al

beschreven in een documentair boek Laogai, the Chinese Gulag, dat in 1992 uitkwam. Laogai is de Chinese term voor heropvoeding door arbeid; Wu gebruikt hem als verzamelnaam voor het kampsysteem. Zijn missie is dat de term even bekend wordt als die van de Goelag. En hij zal niet rusten voor er een Laogaimuseum is. Of meer dan een, net zoals die voor de holocaust bestaan. Liefst een in China, want dat zou het bewijs leveren dat de verhou­ dingen daar werkelijk veranderd zijn Als eerbetoon aan die miljoenen die er het leven lieten. En vooral aan die ene vriend, Chen M ing, voor wie hij had geregeld dat hij een extra goede maal­ tijd kreeg. Hij schrokte de broodjes zo gulzig naar binnen dat zijn ondervoe­ de lichaam het niet kon verwerken. Binnen de minuut was hij dood. Wu wijdt er een ontroerend voorwoord aan in zijn nieuwe boek. Hij voelt zich altijd schuldig: waarom ik wel, en zij niet. Daarom blijft hij een gevangene, ie, M zijn hele leven lang. Aan de wand in zijn werkkamer han­

1

'RecÜ Dirk de Hoog

Prof. De Waart: 'In Nederlan d bestaat ook een partij die vin dt dat vrouwen n iet in het parlemen t horen , dus de problemen zijn un iverseel.' Peter Woiters AVC/VU

"Als ik de balans opmaak over de aan­ dacht voor mensenrechten sinds de Tweede Wereldoorlog, ben ik met pes­ simistisch", zegt vu­hoogleraar inter­ nationaal recht prof.dr. P.J.I.M . de Waart. Op aandrang van het Bezin­ ningscentrum van de vu schreef hij het boek Mensenrechten, mensenw erk, dat vrijdag 4 oktober wordt gepresenteerd na afloop van de lezing van Harry Wu. Hierin probeert De Waart onder ande­ re het belang van de Verenigde Naties in kaart te brengen op het gebied van mensenrechten sinds de proclamatie van de universele rechten van de mens m 1948. "M ijn stellige mdruk is dat ondanks alles het resultaat positief is. Ik wil dan ook zeker niet meehuilen in het koor van degenen die zeggen dat we de VN net zo goed kunnen ophef­ fen. Wat de afgelopen deceimia wereldwijd is gepresteerd op het gebied van mensenrechten, is vele malen meer dan m alle eeuwen daar­

De Amerikaanse presideri mens op aarde vrijheid val meningsuiting, vrij zijn val vooruitzicht. Deze beloftel verltlaring van de rechterl Verenigde Na ties werd gel P.J.I.IVI. de Waart publicel vijftig jaar discussie rondj voor. Wat dat betreft hebben del enigde Naties hun platform£uncti| waargemaakt." De hoogleraar wijst erop dat hett| oprichting een bewuste keuze is geweest geen wereldregering vani te maken met de mogelijkheid allj zaken af te dwingen. "M ensen hcT soms te hoge verwachtingen vani organisatie. Ze moet de vrede enl ligheid handhaven, het naleven il mensenrechten afdwingen, ziektel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen