Ad Valvas 1996-1997 - pagina 65

AD VALVAS 1 9 SEPTEMBER

'KT-

1996

PAGINA 7

'De stijl van de rederijkers is postmodern' Studenten Nederlands voeren rederijkerstoneelstuk op in de eerste maanden van 1995 nam studente Nederlands Frédérique de Muij deel aan een werkgroep van hoogleraar historische Nederlandse letterkunde prof.dr. Marijke Spies over de Amsterdamse rederij kersbewegi ng. Sindsdien is ze bijna dagelijks met de rederijkers zoet: samen met haar hoogleraar en medestudent Paul Laport publiceerde ze een boek over een rederijkersstuk en binnenkort staat ze ermee op de planken.

Frieda Pruim De gedichten en toneelstukken die de Nederlandse redenjkersbeweging heeft voortgebracht, zijn nog nauwelijks bestudeerd. Onbegrijpelijk, vinden hoogleraar oudere letteren prof dr. Marijke Spies en studente Nederlands Frédénque de Muij. "De beweging is wel bestudeerd, want dat vonden wetenschappers sociaal wel interessant, maar vanuit moderne literaire ideeën vinden letterkundigen de teksten van de rederijkers maar geknutsel", zegt Spies. O m die reden wordt er weinig over de voortbrengselen van de bewegmg geschreven, en wat erover geschreven wordt, is negatief. Dat spijt de hoogleraar, want zelf is zij dol op de knap geconstrueerde teksten van de redenjkers. M e t haar werkcolleges maakte ze De Muij net zo enthousiast. Spies omschrijft de rederijkersbeweging als een groep van elitedichtclubs die vanaf 1450 m Nederland ontstaan. "ZIJ werden gesponsord door het stadsbestuur. Als tegenprestatie hadden zij de taak om op te treden bij officiële gelegenheden, bijvoorbeeld als er vrede gesloten was of bij een bezoek van een buitenlandse vorst. Zij ontwierpen triomfbogen, maakten vuurwerk en schreven daar gedichten bij. Dat deden ze vaak ook in competitieverband." Tijdens de colleges verdiepten de studenten Nederlands zich in de Amsterdamse rederijkerskamer D'Eglentier aan de hand van een van de toneelstukken die van deze kamer zijn overgeleverd. Zij kozen voor het stuk 'Van sint Jans onthoofdinghe' van Jan T h ó nisz over de onthoofding van Johan-

Frédérique de Muij: 'We vonden het leuk om iets concreets in handen te hebben waar je trots op kunt zijn.'

nes de Doper. T o e n de studenten zich over de tekst van het stuk gingen buigen, bleek dat die nog niet eenvoudig te ontcijferen was. "Er staan Franse woorden in en woorden die je überhaupt niet meer kunt ontcijferen", ondervond D e Muij. "Je moet er echt voor gaan zitten o m greep op zo'n tekst te krijgen. Ik denk dat dat ook een reden is waarom er nog maar zo weinig teksten zijn bestudeerd en bewerkt. Het Middelnederlands, dat ouder is, is makkelijker te lezen dan zo'n rederijkersstuk." Redenjkers waren van mening dat je met taal moest spelen", voegt Spies daar aan toe. "Rijm en klank waren belangrijk voor hen en ze gebruikten graag gekke of moeilijke woorden. Het verhaal kon ze niet zo vreselijk veel schelen. Dat vloekt met de ideeën die daarna over literatuur zijn ontstaan, al is dat tegenwoordig wel een beetje aan

het veranderen. Eigenlijk is h u n stijl postmodern, dus het is niet zo toevallig dat er nu weer belangstelling voor is."

Kevelbekte uil D e werkgroep leverde zoveel boeiend matenaal op, dat de studenten besloten om er een boek over uit te geven. Frédérique de Muij en medestudent Paul Laport namen het op zich samen met hun hoogleraar de informatie uit de geproduceerde werkstukken tot een geheel te smeden. "Met z'n drieën hebben we besloten om het hele toneelstuk te gaan vertalen in hedendaags Nederlands", vertelt D e Muij. "Dat heeft Marijke gedaan." "Een stuk volledig hertalen is ontzettend moeilijk voor studenten", legt Spies uit. "Er zijn wel woordenboeken voor. D a a n n heb ik bijna alle woorden

Wachtgeld-instantie strooit met geld van universiteiten H e t is e e n c h a o s bij d e u i t b e t a l i n g van w a c h t g e l d e n a a n v o o r m a l i g onderwijspersoneel. D e s i n d s 1 januari zelfstandige u i t k e r i n g s i n stantie u s z o m a a k t vele f o u t e n bij de vaststelling v a n u i t k e r i n g e n . Volgens d e u n i v e r s i t e i t e n kost d a t hen inmiddels miljoenen guldens. Z e eisen s c h a d e l o o s s t e l l i n g v a n minister R i t z e n . Er zijn al langer klachten over de uitvoenng van wachtgeld- en pensioenregelingen in het onderwijs. Velen krijgen pas na veel gehaspel de juiste uitkering. Maar door fouten en gebrekkige controle worden er ook miljoenen te veel betaald. D e imiversiteiten - en sinds kort ook de hogescholen - draaien daarbij voor h u n deel van de kosten op. De Algemene Rekenkamer maakt intussen al sinds 1994 bezwaar tegen

het slechte beheer van uitkeringen door de overheidsdiensten u o en DUO. D e ministers Ritzen en Dijkstal zegden verbeteringen toe, maar uit een nieuw rapport van de Rekenkamer blijkt dat er vorig jaar niets terecht is gekomen van die verbetering. Zowel DUO (ambtenaren en universiteiten) als u o (overig onderwijs) maakten weer veel fouten bij de vaststelling van uitkeringen. Meer nog dan in eerdere jaren. T o t verbazing van de rapporteurs liet DUO in 1995 zelfs op aanzienlijke schaal na om van oud-werknemers een opgave van neveninkomsten te vragen. Alleen dat al staat gelijk met weggeven van miljoenen guldens. Ook staakte deze instantie grotendeels de controle van fouten uit voorgaande jaren. Uit deze wanorde is op 1 januan de Uttvoenngsinstetting Sociale Zekerheid voor Overheid en Onderwijs of Uszo gevormd. De Rekenkamer maakt zich

ernstige zorgen over het functioneren van dit zelfstandige orgaan. Uszo zit met een chaotische administratie en falende verbeteringsplannen. En de steeds veranderende wetgeving van dit kabinet kan men niet bijhouden. De universiteiten en hogescholen zitten intussen met de brokken. De universiteiten, die sinds enkele jaren h u n eigen wachtgelden moeten betalen, hebben er al meermalen over geklaagd. Eind juni heeft vsNU-voorzitter prof.drs. M . H . Meijerink voor de tweede keer minister Ritzen opgeroepen om maatregelen te nemen en in elk geval de geleden schade te vergoeden. Volgens hem gaat het inmiddels om miljoenen guldens. Ook de Rekenkamer noemt zulke bedragen. Minister Ritzen heeft nu binnenkort een gesprek aangekondigd. (FS, HOP)

gevonden - alleen de kevelbekte uil niet. Scheldwoorden vind je heel moeilijk in woordenboeken en volgens mij verzinnen ze ook ter plekke nieuwe." Een ander probleem was dat het handschrift moeilijk te lezen was. De neerlandici bestudeerden kopieën, maar een paar keer boog De Muij zich in Brussel over het origineel. "Het is een onooglijk stom klem schoolschriftje", vertelt ze. "Als je het ziet, knap je acuut af, dan denk je: heb ik hier nu al die moeite voor gedaan? Als je eenmaal aan het handschrift gewend bent is het wel vrij duidelijk, maar hier en daar zitten vlekken in het papier waardoor sommige woorden niet meer te lezen zijn." Het hertalen gebeurde tussen de bedrijven door, maar met het schrijven van de mleidmg waren D e Muij en Laport een hele zomer zoet. "Ik wil niet zeggen elke dag, maar wel vaak", biecht De Muij op. In de maanden die volgden zette ze tussen haar andere bezigheden door de puntjes op de i. Enthousiasme was haar belangrijkste drijfveer. "We hebben er wel wat studiepunten voor gekregen, maar die staan totaal niet in verhouding met het werk dat we eraan hebben besteed, dus in die zin was het liefdewerk oud papier. Behalve dat we heel enthousiast waren over het college, vonden we het ook leuk om iets concreets in handen te hebben, een boekje met een iSBN-nummer, waar je trots op kunt zijn."

Onzuivere Begeerte Tijdens de colleges opperden verschillende studenten het idee om het bestudeerde stuk op te voeren. Dat idee bleef in de lucht hangen totdat De Muij dit voorjaar manieren zocht om reclame te maken voor h u n boek. Opvoeren leek haar de beste promotie. Ze maakte Manja Bedner, een bevriende regisseuse, enthousiast, bracht een aantal spelers bijeen en vond luitspeler Wülem Mook bereid het stuk muzikaal te begeleiden. Zo maakten haar activiteiten voor het boek plaats voor toneelrepetities, op dit moment bijna elke dag. Op 21 en 22 september wordt het stuk opgevoerd in het Cleyntheater in Amster-

Peter Wolters - AVC/VU

dam. De taal die de spelers hanteren is een combinatie van m o d e m en oud Nederlands om de vertolking begnjpelijk te houden én iets van de rijm en ritmes van de rederijkers te behouden. Koning Herodes, Herodias en haar dochter Salome spelen in het stuk een verrassende rol. Herodes is in de vertolking van de neerlandici geen sul die wordt gemanipuleerd door zijn geliefde Herodias, zoals hij in de geschiedenis vaak is afgeschilderd, maar een slimmerik die Salome voor zijn karretje spant, zodat Johannes de Doper uit de weg wordt geruimd zonder dat er bloed aan Herodes' handen blijft kleven. Verder spelen in het stuk de twee sinnekens Waarheidsverdrukker en Onzuivere Begeerte een bijzondere rol. "Deze gepersonificeerde slechte eigenschappen van de mens becommentariëren het bijbelverhaal, brengen er vaart in voor zover het saai is en actualiseren het geheel", legt D e Muij uit. "Onzuivere Begeerte is een wulpse vrouw die de lusten van Herodes voor Herodias, de vrouw van zijn broer, aanmoedigt. En Waarheidsverdrukker IS heel blij dat Johannes de Doper wordt onthoofd omdat hij kritiek heeft op de koning." D e sinnekens schelden elkaar ook voortdurend uit en slaan elkaar om de oren met wat ze in de loop van de geschiedenis voor ellende hebben veroorzaakt. Zo slingert Onzuivere Begeerte Waarheidsverdrukker aan het begin van het stuk de volgende woorden naar het hoofd: "En zeg me eens, hoe lang is het geleden - luister naar me, jij tandeloze uil -, dat je Jozef door zijn broers deed gooien m die kuil. JIJ, afgereden paard dat je bent, ben je dat alles vergeten?"

Het toneelstuk 'Van sint Jans onthoofdinghe' wordt opgevoerd op 21 en 22 september om 20 30 uur m het Cleyntheater, H Cleyndertweg 63c, Amsterdam. Kosten ƒ 10, (CJP ƒ 7,50) Reserveringen 020 6344017 Paul Laport, Frédénque de Muij en Marijke Spies (bewerking en hertaling). Van sint Jans onthoofdinghe zeventiende eeuws Amsterdams redenjkersstuk van Jan Thonisz, Stichting Neerlandistiek vu, Amsterdam 1996, ISBN 90-72365^16 1, ƒ 27,50 Studenten kunnen voor 20 gulden een exemplaar kopen bij prof dr Marijke Spies, kamer 11A33

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen