Ad Valvas 1996-1997 - pagina 101

ADVALVAS 3 OKTOBER 1996

PAGINA 7

Tien jaar studie Product van voorbije tijd is klaar voor de toekomst Afgelopen dinsdag precies tien jaar geleden werd de wet op de studiefinanciering van kracht. "He t product van een voorbij tijdperk", schre e f e e n wetenschapper onlangs. Maar hoewel de wet worte ls had in de jaren zeventig en achterhaald le e k in de jaren tachtig, zal die de jaren negentig wel ove rle ve n. Drie betrokkenen van de stijds blikken terug op het ontstaan van het ste lse l van de toekomst. "Ee n nieuw stelsel? Nie t nodig."

Hanne Obbink

Uiteindelijk deed minister Deetman in 1986 wat vele van zijn voorgangers niet gelukt was. Want met het invoe­ ren van een nieuw studiefinancierings­ stelsel maakte hij een einde aan een discussie die al anderhalf decennium duurde. De toon was gezet in de roe­ nge jaren zestig. Studenten gingen de straat op voor een 'studieloon'. Een student, betoogden zij, was een 'intel­ lectueel arbeider', in wezen niet anders dan een fabrieksarbeider. Hij vernchtte zijn arbeid in dienst van de maatschappij, en daar moest een (door de maatschappij opgebracht) loon tegenover staan. Die gedachte is door de politiek nooit seneus genomen. Maar een schaduw ervan, het begrip ouderonafhankelijk­ heid, is in de jaren zeventig deson­ danks de discussie gaan overheersen. De rijksstudietoelagen van destijds waren geheel afhankelijk van het inko­ men van de ouders. Alleen wie arm­ lastige ouders had, kreeg geld; maar wie rijke ouders had, moest zijn hand bij hen ophouden. Dat was uit de tijd, bedacht men in de loop van de jaren zeventig. Studen­ ten zijn volwassen mensen, en het sloeg dus nergens op om hun inko­ men afhankelijk te maken van wat hun ouders verdienden. I n Deetmans stelsel werd die gedachte verwezen­

lijkt, zij het maar ten dele. Het gaf elke student ­ inderdaad: onafhanke­ lijk van het ouderlijk inkomen ­ een basisbeurs. Die was hoger dan tegen­ woordig, maar ook toen al niet genoeg om van te leven. Kinderen van armere ouders konden daarom een aanvullen­ de beurs en een lening krijgen; stu­ denten uit meer welgestelde milieus moesten ­ net als onder het oude regi­ me ­ de hand bij hun ouders ophou­ den. Voor de studentenbeweging was dat laatste reden zich fel tegen het stelsel te verzetten. Maar volgens sommigen had Deetman de oorspronkelijke gedachten over studiefinanciering beter nog verder achter zich kunnen laten. Dr. F. de Vijlder, ambtenaar aan het ministerie van Onderwijs, concludeerde deze zomer uit zijn proefschrift: "De wet studiefinancie­ ring van Deetman, met zijn hoge basisbeurzen, was een product van een voorbij tijdperk." Het tijdperk namelijk van de verzorgingsstaat, de tijd dat de overheid nog voor iedere student wilde ­ en dacht te kunnen ­ zorgen.

Royaal Bert Bakker schreef tien jaar geleden als free­lance journalist over hoger onderwijs en was Deetman dankbaar voor het vele werk dat die hem bezorgde. "I k heb wel eens gezegd: de

Student Rob Koenen (rechts) biedt een protest aan tijdens de hoorz itting over de wet studiefinanciering in Bram de Hollande r 1985.

enige die rijk wordt van het studie­ financieringsstelsel ben ik." I nmiddels verdient Bakker zijn geld als D66­ Tweede­Kamerlid, met onder meer studiefinanciering in zijn portefeuille. "Als je er nu op terugkijkt, was het toch een royaal stelsel", zegt hij nu. "En het vreemde is: het paste toen al niet bij de tijdgeest van die jaren, maar meer bij die van de jaren zeven­ tig. De jaren tachtig, dat was de tijd van het eerste kabmet­Lubbers, van no­nonsense­politiek en bezuinigin­ gen. Maar op de discussie over studie­ financiering had die sfeer geen vat." De oorzaak daarvan ziet Bakker in de jarenlange discussie: die liet zijn spo­ ren na. "I n de jaren zeventig was een hypotheek genomen op dat nieuwe stelsel. Die moest nu afgelost wor­ den." Ook de verhoudingen in de

Advertentie

De McKinsey workshop Een dag als McKinsey consultant...

Tweede Kamer zorgden ervoor dat de idealen uit een voorbij decennium een rol bleven spelen. "Het CDA had Lansink als woordvoerder en die is groot geworden m de jaren zeventig", zegt Bakker. "De PvdA was weliswaar tegen het stelsel, maar had met Walla­ ge wel veel invloed op de discussie; en ook die vereenzelvigde zich sterk met die oude idealen." Ten slotte viel er ook voor de WD iets te halen: die kon goede sier maken met een extraatje voor welgestelde ouders. De basisbeurs viel namelijk hoger uit dan wat deze ouders onder het oude regime aan kinderbijslag kre­ gen. "Studiefinanciering was één van de weinige mogelijkheden om die inkomensgroep tegemoet te komen", verklaart Bakker de tevredenheid van de WD.

Wat Bakker destijds niet begreep en ook nu met kan verklaren is dat de wet geen voorwaarde stelde aan stu­ dieprestaties. Maar dat is door minis­ ter Ritzen hersteld, door het invoeren van tempo­ en prestatiebeurs. "Stu­ diefinanciering werd m die tijd gezien als een sociale­zekerheidsstelsel voor studenten. Maar dat is de afgelopen tien jaar veranderd. Het stelsel heeft nu veel meer het karakter van een tegemoetkoming m de studiekosten, vooral voor lagere inkomens."

Honend gefluit

Wil je onderz oeken of Consulting iets voor jou is?

Wil je in een team een probleem uit de praktijk oplossen? Ben je benieuwd hoe het er bij ons aan toe gaat?

Schrijf je dan in voor de McKinsey workshop.

In februari 1997 organiseren we een viertal workshops voor een beperkt aantal vierde­ en vijfdejaars studenten en promovendi op ons kantoor in Amsterdam. Tijdens deze eendaagse workshop krijg je een goede indruk van onze werkwijze in teams, hoe wij het oplossen van problemen benaderen en van de mogelijkheden die wij je na je afstuderen kunnen bieden. ]e krijgt volop de gelegenheid met onze consultants kennis te maken.

We verwachten dat er veel belangstelling zal zijn en zullen daarom een selectie moeten maken. Als je geïnteresseerd bent één van deze workshops bij te wonen, vraag dan een inschrijfformulier aan bij: Karin de Kip of Clara Vrielink, McKinsey Company, Amstel 344,1017 AS Amsterdam, e­mail: AM­recruiting@McKinsey.com, telefoon: 020­5513700. Graag ontvangen we je inschrijving vóór 1 december 1996.

McKinseyCompany

Stond Bakker destijds aan de zijlijn, de Delftse student Rob Koenen stond midden in de discussie. Namens stu­ dentenbond Lsvb bestookte hij Kamerleden met argumenten tegen Deetmans beurzenwet. Ook maakte hij de Poenflop, een computerschijfje met de gegevens over het nieuwe stel­ sel, zo goed gerangschikt dat het mmisterie van Onderwijs er jaloers op was. Wie zijn naam op de computer intypte, werd vriendelijk aangespro­ ken. Maar zodra iemand de naam Deetman opgaf, liep de computer pruttelend en sputterend vast. Koenen grinnikt, hij was zijn eigen geintje alweer vergeten. Tegenwoordig werkt hij bij KPN Research en de discussie over beurzen volgt hij niet meer. Wat hij wel weet, is dat de studiefinanciering van tien jaar geleden 'heilig' was vergeleken met wat studenten nu krijgen. Maar wie Deetmans stelsel royaal noemt, zoals Bert Bakker, wordt door Koenen nog steeds op een licht honend gefluit onthaald. "Het is lang geleden, ja", zegt Koenen, "maar de idealen van de studentenbeweging toen zie ik niet als achterhaald, als van een voorbije tijd." Behalve ouderonafhankelijkheid noemt hij met name de toegankelijk­ heid van het onderwijs. "Wij wilden voorkomen dat studenten met een grote schuldenlast kwamen te zitten. Want dat schrikt aanstaande studen­ ten af." De makke van Deetmans stel­ sel was volgens Koenen met zozeer dat het achterhaalde idealen nastreef­ de, maar dat er weinig van die idealen in terug te vinden was. De alternatieven van de LSVb kostten meer, maar dat geld kon terugver­ diend worden door een academicibe­ lasting. "Nu hangt het van het inko­ men van je ouders af of je geld moet lenen en dus ook hoeveel je later moet terugbetalen. Ons idee was: laat van

het inkomen na je studie afhangen hoeveel je terugbetaalt. Hoe meer pro­ fijt je van je studie hebt, hoe meer je betaalt." Zo'n stelsel vereiste echter een inves­ tering van zes miljard gulden ­ tegen de 3,3 miljard die Deetman ervoor had ­ en het idee om de belasting te verhogen was taboe. "Men vreesde dat dat academici naar het buitenland zou jagen. Maar dat kan je best voor­ komen met regels." Dat was in de jaren tachtig echter al even zeer taboe als in de jaren negentig.

Eieren Een product van een voorbije tijd? Ad Lansink gelooft er niets van. Hij is het enige Kamerlid dat tien jaar geleden het woord voerde over studiefinancie­ ring en dat nu nog doet. Het stelsel is een beetje zijn "geestelijk eigendom", zegt hij. Het was een mede door hem ondertekende motie die de studie­ financiering ooit opnieuw op de poli­ tieke agenda zette en ook de uitwer­ kmg door Deetman heeft hij van nabij meegemaakt. En, zegt hij, "ik ben het stelsel tot op de dag van vandaag blij­ ven verdedigen. Met name de gedeel­ de verantwoordelijkheid van student en overheid maakt het een goed sys­ teem." Tien jaar geleden werd hij vanwege dat standpunt nog bekogeld met eieren door companen van Rob Koe­ nen. Wallage van de PvdA stond ze toen op te zwepen", aldus Lansink. "De PvdA heeft ook tegen de wet gestemd omdat ze die niet mooi genoeg vond. Maar het is wel een PvdA­minister die het stelsel heeft uit­ gekleed", zegt hij meesmuilend. De meeste veranderingen heeft Lans­ mk overigens gesteund. Tandenknar­ send, ja, met name over de verlaging van de basisbeurs." Dat van studenten tegenwoordig studieprestaties gevraagd worden in ruil voor studie­ geld, had daarentegen wel Lansinks volmondige steun. "Dat zat aanvanke­ lijk met in het systeem, en dat is ach­ teraf bezien misschien een beetje raar. Ikzelf heb ook jarenlang van baantjes geleefd, omdat ik niet hard genoeg studeerde voor een beurs." Wat Lansink betreft is het huidige stelsel niet zo zeer aan een bepaalde tijd gebonden en kan het nog jaren mee. Van hem mag de prestatiebeurs weer verdwijnen. Ook ziet hij wel iets in één beurs voor uit­ en thuiswonen­ den. Maar verder hoeft er niet veel veranderd te worden. "De uitgangs­ punten zijn goed." Ook Bert Bakker vindt dat er met het huidige stelsel goed te werken is. "Met de regelknoppen die nu inge­ bouwd zijn, kan het eenvoudig aan veranderende omstandigheden aange­ past worden. Je kan schuiven tussen basisbeurs en aanvullende beurs; je kan ook meer beurs verlenen in de eerste studiejaren en studenten later meer laten lenen. Het debat over de toekomst van de studiefinancienng dat biimenkort begint zal, als het aan Bakker en Lansink ligt, dan ook niet tot een heel nieuw stelsel leiden. Bak­ ker: "Dat is niet nodig. En er is trou­ wens ook geen geld voor." (HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen