Ad Valvas 1996-1997 - pagina 103

AD VALVAS 3 OKTOBER 1 9 9 6

PAGINA 9

en Nobelprijskandidaat •""^i

De Voorgeschiedenis 1955 vertrekt Hongda Wu uit IgaannSjanghai naar Peking om er te studeren. Hij is achttien jaar en

senthebEssn v e r m o o r d , d a n d a t d e C h i n e s e c o m m u n i s t e n t w i n t i g m i l j o e n m e n s e n i Wammes Bos

gen zijn trofeeën, tientallen awards die hij voor zijn strijd voor de mensenrechten heeft gekregen. Een aantal congresleden heeft hem voorgedragen voor de Nobelprijs. Natuurlijk zou hij trots zijn als hij die kreeg, zegt hij. Ofschoon, hij herhaalt het keer op keer, hij geen held is. Hij is hooguit koppig.

Eerste liefde Hij had ook wel graag een gewoon leven willen hebben: vrouw, kinderen. Met Ching Lee heeft hij het wel eens over adoptie gehad, zegt hij met een gewonde trek om zijn lippen. Dan vertelt hij over Meihua, zijn eerste hefde. Hij denkt vaak aan haar, nog steeds. Pas enige jaren terug, toen hij haar in China opzocht, heeft hij vernomen wat in 1957 de breuk heeft veroorzaakt. "Meihua bezocht me op de imiversiteit en sliep iij de meisjesslaapzaal. Toen ze vertrok, stopte een ander meisje een briefje in haar tas, waarin stond dat Meihua mij niet waardig was en dat ik voor dat andere

meisje gekozen zou hebben. Meihua was boos, maar vroeg er niet naar, ze vond dat ik er zelf over moest beginnen. Ze trouwde later met een man van wie ze niet hield. Pas in 1991 hoorde ik de ware toedracht. Ik zei dat we uiteindelijk dat andere meisje dankbaar moesten zijn voor dat briefje. In die tijd werd ik immers beschuldigd, ik was een rechtse contrarevolutionair. Zoiets zou ook Meihua belasten. Het was beter zo. Nu heeft ze in ieder geval niet op me gewacht. Als ze dat wel had gedaan, dan had ik..", en hij maakt een gebaar langs zijn hals. "Dan was ze vrij geweest." (Observant) Boeken van Harry Wu Laogai, The Chinese Gulag, Westview Press, 1992 Bittere kou, 19jaar m de Chinese goelag, uitgeverij Bodoni, 1994 Troublemaker, uitgeverij Bosch Keuning, verschijnt in november

noemt zich Harry, want de mode van die dagen schrijft Engelse namen voor. Harry houdt van lezen en van sport, vooral honkbal. En hij heeft sinds een jaar een vriendinnetje, Meihua. Eenmaal in Peking aangeland blijkt de academische wereld niet geheel in overeenstemming met zijn verwachtingen. Vakkennis wordt minder hoog aangeslagen dan ideologische vorming. Of hij maar wil opschrijven hoe zijn vader de arbeidersklasse heeft verraden en uitgebuit. Alleen dan, als hij zijn reactionaire achtergrond verloochent, k-an hij lid worden van de Jeugdliga en zal zijn politieke toekomst verzekerd zijn. Maar Harry komt onder de opdracht uit. Hij wil gewoon studeren en honkballen. Meer niet. In 1956 ontspant de sfeer. De Chinezen worden zelfs uitgenodigd om kritiek te uiten op de Partij en haar beleid. Voorzitter Mao lanceert in 1957 de honderdbloemencampagne: "Laat honderd bloemen bloeien en honderd scholen van denken wedijveren." Op de universiteit wordt in eerste instantie voorzichtig, ongelovig vooral, gereageerd. Ook Harry is sceptisch, maar wil na herhaalde aansporingen best een paar dingen kwijt. Bijvoorbeeld over de wreedheid van de campagne tegen de 'contrarevolutionairen' van 1955, waarbij zijn oudere broer (ten onrechte) werd beschuldigd van spionage en vervolgens gemarteld. En Harry beweert dat de inval van de Sovjettroepen in Hongarije in 1956 misschien wel met de eisen van de internationale solidariteit tussen socialistische broedervolken overeenstemde, maar niettemin strijdig was met het internationale recht.

e vrijheid van meningsuiting is D van korte duur. Al in de zomer van datzelfde jaar 1957 wordt er van

hogerhand een 'antirechtse strafcampagne' op touw gezet. De sceptici krijgen gelijk: wie zich kritisch heeft uitgelaten over de Partij, heeft zichzelf eigenhandig tot rechtse contrarevolutionair uitgeroepen. Er volgen kritiek- en zeMkritiekbijeenkomsten op de universiteit, en ook Harry

moet opdraven. De verwijten aan zijn adres zijn het oude liedje: zijn afzijdige houding als het gaat om politieke kwesties, het feit dat hij zich bij voorkeur drukt bij vergaderingen en zijn bourgeois-achtergrond. Nieuw is de beschuldiging dat hij langer dan de toegestane vijfdaagse termijn met verlof is geweest. Dat had echter niet zozeer te maken met een poging tot "ontsnapping" aan de "rectificatiecampagne", zoals de aanklacht luidt, maar met een wanhopige actie om opheldering te krijgen over het merkwaardige gedrag van zijn vriendin, Meihua. Eerst reageerde ze niet op zijn brieven, daarna schreef ze terug dat alles tussen hen verleden tijd was. En dat terwijl Harry al trouwplanpen koesterde. Hij vermoedt dat Meihua ook politieke moeilijkheden heeft. enmaal terug in de klas dient hij E in het openbaar verantwoording af te leggen. Enige maanden later

verscherpt de campagne zich. Er verschijnen aanplakbiljetten op de muur bij de kantine. Het duurt niet lang of ook Harry wordt op die manier aan de schandpaal genageld. Bovenaan het papier staat het misdrijf: hij heeft de Sovjetinval in Hongarije veroordeeld. Verbijsterd leest hij verderop dat zelfs twee vrienden uit zijn honkbalteam een bijdrage hebben geleverd. "Bij deze ontmaskeren wij Wu Hongda als de man die ons team in de richting van het kapitalisme heeft geleid." Harry staat plots te boek als contrarevolutionair. Samen met vierhonderd andere studenten en honderd docenten van de in totaal vijfduizend mensen op het instituut. De meesten ondergaan de vernedering gelaten. Eén student klimt op de hoge schoorsteen van de verwarmingsinstallatie en werpt zich naar beneden. In de jaren die volgen, draait Harry zich steeds verder in de nesten, in een "mengeling van radeloosheid en durf" zoals hij zelf schrijft. In 1960, kort voor zijn afstuderen, blijkt hij plotseling het onderwerp te zijn van een openbare kritiekzitting. Na een aanklacht van twintig minuten klinkt het vonnis: Harry Wu wordt van de opleiding venvijderd. Een geünifor-

meerde agent van het Bureau van Openbare Veiligheid komt daarop de klas birmen en spreekt het tweede vonnis uit: hij wordt veroordeeld tot heropvoeding door middel van arbeid. Hij moet meteen mee. Het is het begin van een negentien jaar durende tocht door de hel van China's werkkampen. Negentien jaar van psychische en fysieke terreur, ondervoeding, mishandeling, slavenarbeid. Hij leert kikkers te vangen en ze met zijn tanden te doden en te ontvellen, hij vecht met medegevangenen om voedsel te bemachtigen, hij ziet de weinige vrienden die hij er opdoet een voor een bezwijken. n 1979 komt hij eindelijk vrij. Hij Ibetrekking is 42 jaar. Het lukt hem een te krijgen als docent aan

een instituut. Maar Harry Wu besluit dat hij nooit veilig zal zijn in China en doet pogingen om naar de VS te vertrekken. Hij heeft er een zuster, die voor de omwenteling al naar Hongkong was verhuisd. Meer dan vier jaar wacht hij op een paspoort. Dan, in 1985, arriveert hij in San Francisco, met een invitatie op zak van de universiteit van Berkeley. Langzaam krijgt zijn nieuwe leven vorm. ' In de jaren negentig keert hij enkele keren met een tv-ploeg terug naar China om opnames te maken van het leven achter de muren van de strafkampen. In 1994 doet hij dat voor het laatst. Uit de dan gemaakte documentaire blijkt onder meer dat gevangenen als onbetaalde krachten worden ingezet bij de productie van exportartikelen en dat gevangenen misbruikt worden voor orgaantransplantaties. Daarvoor wordt Wu opnieuw opgepakt en tijdens een schijnproces wegens het stelen van staatsgeheimen veroordeeld tot vijftien jaar cel. Maar omdat Wu inmiddels Amerikaans staatsburger is, wordt er een intensieve internationale campagne voor hem op touw gezet, die ervoor zorgt dat hij wordt uitgezet. (WS)

hwp werii is ooii een mensenreciit' Professor De Waart publiceert boek over mensenrechten p i t stelde in 1941 ieder |enst, levensovertuiging en en van vrees in liet (basis voor de universele lens, die in 1948 door de eerd. Hoogleraar prof.dr. Iweek een boek over bijna rechten. noede in de wereld bestrijden. En |t met een contributie van een kwartIper hoofd van de wereldbevolking tr )aar, die veel landen niet eens willen betalen." ie Waart benadrukt dat hij mensenIchten breed opvat. "Het gaat niet |een over zaken waar bijvoorbeeld nesty zich terecht druk over maakt, jak het martelen van gevangenen, laar ook om economische, sociale en flturele rechten. Mensen hebben

recht om te leven en zich te ontwikkelen. Daarom is recht op werk ook een mensenrecht. Deze sociaal-economische rechten zijn in 1993 in de Verklaring van Wenen herbevestigd als universeel geldend." Overigens heeft De Waart in de jaren tachtig zelf deel uitgemaakt van een commissie die de verklaring over het recht op ontwikkeling heeft helpen opstellen. "De inhoud van deze verklaring is vooral een wens geweest van derdewereldlanden die benadrukken dat recht op bijvoorbeeld vrijheid van meningsuiting of godsdienst weinig inhoudt voor mensen die omkomen van de honger. Daar zit iets in natuurlijk."

Esperanto De Waart meent dat er wel degelijk sprake is van wereldwijde, echte universele rechten van de mens. De verklaring is niet slechts van een product van de westerse cultuur, zoals soms wel eens gesteld wordt. "Ook allerlei derdewereldlanden, zoals India en

er natuurlijk ook spanningen tussen Latijns-Amerikaanse landen hebben er religieuze opvattingen en wat in interactief aan meegewerkt. Ook verschilnationale verdragen staat. Bijvoorbeeld lende islamitische landen gaan er prat rondom de positie van vrouwen. Maar op dat zij al decennia lang fundamenin Nederland bestaat ook een partij die tele mensenrechten erkennen. Wat wel een probleem is, is dat de verschillende vindt dat vrouwen niet in het parlement horen. Dus de problemen zijn verklaringen en overeenkomsten op dit . universeel. Bovendien is het op lange gebied, inmiddels meer dan honderd, termijn belangrijker wat de bevolking op een soort Esperanto lijken dat wil dan wat de regeringen doen. iedereen op zijn eigen wijze uitspreekt. Gelukkig is het aantal dictaturen in de Daar ligt een belangrijke rol voor de wereld aan het afnemen. En je moet Verenigde Naties om als platform voor het totale oordeel niet alleen laten discussie te dienen. En de bereidheid afhangen van wat er gebeurt in gebietot discussie neemt gelukkig wereldwijd toe, mede als gevolg van het einde den waar ernstige conflicten en oorlogen plaatsvinden." van de koude oorlog." De Waart erkent dat er nog steeds op Voor de toekomst ziet De Waart twee grote schaal schending van mensenbelangrijke voorwaarden voor het nalerechten plaatsvindt, maar wil niet ven van mensenrechten. "Het is te alleen in de richting van fundamentahopen, maar ook wel te verwachten, listische regimes wijzen. "Voor juristen dat de omvang van de wereldbevolking is het gewoon dat wetten overtreden zich in de komende eeuw zal stabiliseworden. Dus je zult ook altijd schenren. Veel van wat nu aan ontwikkeling ding van mensenrechten houden. Dat tot stand komt, verdwijnt weer door de je over schendingen spreekt, betekent toename van het aantal mensen." De wel dat er een richtpunt is. Soms zijn tweede voorwaarde vindt De Waart

heel essentieel. "In de discussie over mensenrechten moet echt sprake zijn van wederkerigheid van de verschillende betrokkenen. We moeten ons niet op de borst kloppen door te zeggen dat het Westen de zaken zo goed op orde heeft als het gaat om zaken als persvrijheid en democratie. We moeten ook open staan voor vragen uit de derde wereld over de manier waarop wij werk en voedsel verdelen. Bovendien wordt het milieu een steeds belangrijkere factor. Toen minister Pronk onlangs met drie landen in Afrika, Azië en Latijns Amerika een verdrag afsloot over duurzame ontwikkeling, werd gekscherend gezegd dat het belachelijk is dat deze ontwikkelingslanden mogen meepraten over het al dan niet uitbreiden van Schiphol. Maar in de kern gaat het er natuurlijk wel om of we bereid zijn kritiek serieus te nemen als wij het milieu in andere landen schade dreigen te berokkenen. Dat geeft de complexiteit weer van de inhoud van mensenrechten."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen