Ad Valvas 1996-1997 - pagina 143

AD VALVAS 24 OK TOBER 1996

PAGINA 17

Jo Ritzen is nog lang niet uitverbeterd 'Je moet in het hoger onderwijs soms hard aan het stuur trekken' "Het gaat goed in het hoger onderwijs, maar het moet nog beter. Il< l<:an het niet heipen dat de boodschap soms wat schizofreen is." Zo'n uftspraalt typeert de reiatte van minister Jo Ritzen met het hoger onderwijs. Ais oudhoogieraar bemoeit hij zich al zeven jaar intensief met hoe studenten en instellingen hun werlt beter kunnen doen. Maar is de bemoeienis van deze minister met de prestaties in het hoger onderwijs niet te ver doorgeschoten?

M i n i s t e r Jo R i t z e n : ' H e t kan niet z o zijn dat e e n student z e g t : ik lieb g e e n t i j d , ik lieb e e n baantje.'

Peter Wolters ­ AVC/VU

Frank Steenkamp/Hanne Obbink Nee, Jo Ritzen is niet snel van zijn stuk gebracht. Ook de eieren die hij vorige maand in de Tweede Kamer naar zijn hoofd kreeg, veranderden dat niet. "Oh, was dat op mij gericht?" zegt hij grappend. De eieren troffen geen doel. En de wet die het medebestuur van de universiteit door gekozen raden afschaft, is door de Kamer aangenomen. Dat sommigen ­ onder wie zijn eigen dochter ­ nog niet inzien dat die MUB een verbete­ ring is, kan hij zich wel voorstellen: "Het is als met nieuwe schoenen. Ze zijn beter, maar de oude zaten zo lek­ ker." Zelf bhjft hij overtuigd van zijn gelijk. "En je kunt in de politiek niet wachten tot iederéén om is. Soms moet je een stukje voor de troepen uitlopen." Volgens Ritzen worden de studenten beter van de modernisering van het bestuur. D e universiteit wordt voor hen "leuker en spannender". Wat bedoelt hij daar toch mee? "Het is belangrijk dat opleidingen zich werke­ lijk richten op de student. Dat er bij­ voorbeeld vanaf de eerste week studie­ begeleiding is." Hij vindt dat er al veel verbeterd is. "Maar vaak stuit je nog op blokkades, die voortkomen uit het eigenbelang van personeelsleden. Dat kan je met de MUB beter doorbreken." Ritzen doelt op de verdwijning van de vakgroep als aparte bestuurseenheid. En inderdaad: die verandering hebben de studentenbonden vanaf het begin toegejuicht. Ook aan de gekozen raden hebben de studenten volgens hem echter weinig gehad. "De erva­ ring móet geweest zijn dat ze tegen allerlei belemmeringen opliepen. Op de massale studievertraging kregen ze als bestuurder toch nauwelijks greep?" Dus wilde Ritzen de belangen duide­ lijk scheiden. iV let de wetswijziging wordt de inspraak van studenten meer op het onderwijs zelf gericht. En ook het nieuwe studentenstatuut moet ze helpen voor h u n belang op te komen. Ritzen denkt dan uiteraard aan de

strijd tegen nodeloze studievertraging. Want die staat nog altijd hoog in zijn vaandel. "Bij heel wat faculteiten zie je een groep studenten met hoge exa­ mencijfers binnenkomen; toch hebben ze na een jaar hard werken h u n pro­ pedeuse niet. Zoiets mag niet gebeu­ ren. De studie moet zo georganiseerd zijn dat in elk geval de goede en gemotiveerde student er géén vertra­ ging hoeft op te lopen." Veel opleidingen gingen dit probleem volgens Ritzen pas serieus nemen, "toen duidelijk werd dat studenten in financiële moeilijkheden dreigden te raken". Dat is een gevolg van bewust beleid: "De prikkel loopt via de stu­ dent die zijn propedeuse niet kan halen. Die zal zijn instelling aanspre­ ken over de studeerbaarheid van het programma."

Baan is geen alibi Het klinkt als een volstrekt logisch systeem. JV laar critici vinden dat het beleid is doorgeschoten. Studenten moeten vanaf de eerste dag hard aan­ poten om genoeg pimten te halen voor hun beurs. Tegelijk voelen velen zich door de lage basisbeurs en het hoge collegegeld genoodzaakt tot bij­ baantjes ­ zelfs overdag. Dat botst al snel met de studie. Stelt de minister geen tegenstrijdige eisen aan zijn studenten? "Nee. Het kan niet zo zijn dat een student zegt: ik heb geen tijd, ik moet werken. Waarom niet? Omdat wij niemand dwingen om te gaan werken." En hij legt nog eens uit: "ledere student hoort een aanvulling op de basisbeurs te krijgen. Als je ouders een hoger inkomen hebben, moeten zij betalen. De rest, ongeveer eenderde van je

budget, kan je tegen gunstige voor­ waarden lenen." D e praktijk is intussen anders. Stu­ denten blijken steeds minder te lenen. Het geleende bedrag is zelfs driemaal zo laag als Ritzen had gedacht. Hij vindt dat opvallend, maar blijft de suggestie afwijzen dat zijn eigen beleid hiertoe dwingt: "Als een student liever een baantje wil, moet hij dat doen. Maar het is je eigen verantwoordelijk­ heid. Iedereen kan lenen. Dus kan een baantje geen alibi zijn om minder te studeren." Zelf gelooft hij overigens niet dat er veel mensen overdag bij­ baantjes nemen, en daardoor met h u n studie in de knel komen. "Bovendien zie je steeds meer dat studiebegelei­ ders zulke studenten tijdig aan h u n jasje trekken." Uit recent onderzoek blijkt dat jonge­ ren, vanwege het strengere studieregi­ me, de beslissing om te gaan studeren steeds vaker uitstellen. D e minister is daar niet per se ongelukkig mee. Een jaar uitstel vindt hij beter dan hals­ overkop aan een studie beginnen. "Toen ik hoogleraar m Rotterdam was, maakte ik mee dat grote aantal­ len studenten niet wisten wat ze wil­ den. Het overgrote deel daarvan stu­ deerde nooit af Daar was ik zeer ongelukkig mee. Nee, wie geen stevige motivatie heeft kan maar beter eerst iets anders gaan doen." Bij zo'n stevige motivatie hoort wat Ritzen betreft ook de bereidheid om 40 uur per week aan de studie te besteden. V an verhalen dat dat voor veel eerstejaars ­ net op kamers, in een nieuwe stad ­ niet te doen is, raakt hij niet onder de indruk. "Weet u, bij geneeskunde zegt men vaak zon­ der blikken of blozen: je moet het eer­

ste jaar 50 tot 60 uur per week stude­ ren. En ook de meeste bèta's die geen veertig uur vol maken, zijn hopeloos verloren. T o c h zijn dat niet de studies waar veel mensen afhaken. Het pro­ bleem zit juist bij de gammastudies, waar studenten ook de meeste klach­ ten over het onderwijs hebben." Volgens hem is het tijdverlies van eer­ stejaars een typisch Nederlands ver­ schijnsel. "Mijn buitenlandse collega's kijken daar vreemd van op. Zelfs in Duitsland, waar het studietempo niet hoog ligt, word je niet begrepen als je vertelt dat veel studenten achterop raken doordat ze nog een kamer zoe­ ken." Hij vindt het onzin om dat tijd­ verlies zomaar te accepteren. "Wel kan je iets anders doen: het zou hele­ maal niet gek zijn als sommige univer­ siteiten of hogescholen zich met de kamervoorziening zouden bemoeien."

Geen daling Stevig aanpoten, zo kan je de bood­ schap van Jo Ritzen voor de heden­ daagse student samenvatten. V olgens hem maakt dat de studie alleen maar interessanter. T o c h nog één keer op zoek naar de twijfel: is hij, nu vooral bij de universiteit het aantal eerste­ jaars al enkele jaren daalt, niet bang voor toekomstige tekorten aan hoger opgeleiden? Hij pareert handig: "U weet dat die daling vooral komt door­ dat er minder afgestudeerden van het HBO naar de universiteit doorstromen. Dat was de bedoeling. En los daarvan is er nog steeds geen harde aanwijzing dat het totale aantal eerstejaars in HBO en WO daalt." M e n wacht wel eens een jaartje, maar afstel is volgens Ritzen zeldzaam. En natuurlijk ziet hij ook niet in waarom

ms

Ingezonden mededelingen

ÊM DE

BÊOSCOOP

maar aan tie kassa CHHF

l^r

De vakcentrale CMHF heeft de Onderwijs­CAO niet ondertekend!

• Omdat een verdere arbeidsduurverkorting voor wetenschappelijk en stafpersoneel niet werkbaar is en daardoor schadelijk voor het onderwijs en onderzoek; • Omdat een jaarlijkse inflatie van rond de 2% en een loonsverho­ ging van 3% in 2,5 jaar betekent dat netto koopkracht wordt ingele­ verd. De CMHF zal in overleg met de universiteiten alles in het werk stellen om de negatieve gevolgen van deze CAO zoveel mogelijk te beperken. Steunt u ons hierin? Wordt dan lid (070) 354 84 00

wo rdt het cÊuïdelIjk!

Vanaf 2 6 s e p t e m b e r s t u d e n t e n k o r t i n g bij Pathé Cinemas, op vertoon van geldige OV­jaarkaart. in Tuscliinski, zaal 1 geldt voor de voorstellingen, op ma. t/m do. hele dag en vr. alleen 's middags, een studenten­ korting van ^ g . ^ (m.u.v. de Loge Speciaal) ^m y ^ #

\ ^

In de andere Amsterdamse Pathé-theaters : ma. t/m vr. ^'f\ overdag J5;öO i / j ­ ma.­ t/m do. ^ ^ ^ mm ^^ avond Ae< l ^ . O U

andere zalen:

ma. t/mvr. ^ ^g^ overdag ; W < # , O U ma. t/m do. ^

^^

[(

ÊS^X

a v o n d ^ l éC,S9%J

„ ^

^

>/VTI-IE

in alle Pathé-theaters zijn vrijdagavond en zaterdag/ zondag hele dag de normale prijzen van toepassing.

AMSTERDAM Alfa, Alhambra, Bellevue Cinerama, Calypso, Cinema, City en Itischinskl. U vindt alle adressen en telefoonnummers van Pathé Cinemas in de GOUDEN GIDS.

jongeren het hoger onderwijs zouden mijden: "Je moet eens vergelijken met het buitenland. Onze studenten krij­ gen een buitengewoon goede oplei­ ding. Meestal is die de laatste jaren nog beter geworden. Ik verwacht geen applaus, want als je financieel een zo zwaar beroep doet op grote groepen ouders dan moet je ook goede waar bieden. Maar die kwaliteit biedt ons hoger onderwijs ook." Onderwijskwaliteit, dat is nog een stokpaardje van deze minister. Met de manier waarop het onderwijs verbe­ terd kan worden heeft hij zich intenser bemoeid dan menig universiteit of hogeschool lief was. Een hoogtepunt van die bemoeienis was de operatie 'kwaliteit en studeerbaarheid', waarin hij eerst 500 miljoen gulden bij de instellingen weghaalde om ze daarna met een berg projectvoorstellen dat geld terug te laten verdienen. N o g steeds zien velen dit als een onaan­ vaardbare en nutteloze vorm van betutteling. Zou de verbetering van studiepro­ gramma's zonder dat afgedwongen projectencircus niet even goed zijn doorgegaan? "Nee, ik geloof er geen barst van dat men zelf met zulke ini­ tiatieven gekomen was. Er moet in het hoger onderwijs soms hard aan het stuur gerukt worden, het is net een mammoettanker." En hoewel de oogst van al die projecten pas over jaren zichtbaar wordt, hij gelooft nu al in het succes: "Hier is iets wezenlijk anders gebeurd dan wanneer het geld in gebouwen was gestoken, of in wachtgelden."

Haat­üefde? Op het ene moment wijst hij op de hoge kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs (of het onderzoek). En even later zet hij de zaak weer onder druk, omdat het allemaal nog veel beter moet. Die tweeslachtigheid wordt Ritzen nogal eens verweten. Want, bedoeld of niet: zijn lof is gauw vergeten, en zijn kritiek dreigt het imago van het hoger onderwijs te ondermijnen. Sommige kranten schrij­ ven dan met smaak: "Universiteiten falen bij kwaliteitsplannen." Maar ook van deze klacht is hij niet onder de indruk. "Ik kan het niet hel­ pen dat de boodschap soms wat schi­ zofreen is: het gaat goed, maar het moet nog beter. We zijn nog lang niet klaar; zeker aan de begeleiding van studenten valt nog veel te doen. Maar tegelijk vind ik dat er nu het maximale gebeurt wat je van het hoger onder­ wijs op dit moment mag verwachten. Wie aan mijn universiteiten of hoge­ scholen komt, krijgt het echt met mij aan de stok." Een haat­liefde­verhouding? Wat Rit­ zen betreft mogen we die haat wel weglaten. "Als ik met mijn Europese collega's praat, is er iets dat mij steeds weer opvalt: ik ben een van de weini­ ge onderwijsministers die zijn univer­ siteiten en hogescholen kan waarde­ ren." Hij ziet dat als bewijs dat de verhou­ dingen elders veel slechter zijn. "Bijna al mijn collega's zijn verbitterd. Ze kunnen niks met hun universiteiten en hogescholen. Ik sprak net mijn Ierse collega, mevrouw Bhreathnach. Die was al dagen uit haar humeur: ze had het gewaagd om de presidenten van haar universiteiten gegevens over het studierendement te vragen. Dat werd botweg geweigerd. M e n schermde met autonomie, en wenste zich niet te verantwoorden. Maar zo kom je natuurlijk niet verder." "Ik zie zulke defensieve reacties op de overheid vooral als een teken dat de poUtiek er niet in slaagt het hoger onderwijs een perspectief te geven." Op dat punt zit het volgens Ritzen bijna overal in Europa behoorlijk vast. Hij denkt dat de Nederlandse ervarin­ gen ook voor andere landen leerzaam kurmen zijn. Want er is hier toch meer het gevoel dat men samen dezelfde kant op werkt: naar grotere zelfstandigheid van universiteiten en hogescholen, maar wel op basis van een duidelijk 'contract' met de over­ heid. "Ik wil komend voorjaar een internationale conferentie met mijn collega's houden, over hoe we de uni­ versiteiten en hogescholen zo'n nieuw perspectief kunnen bieden." (HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen