Ad Valvas 1996-1997 - pagina 668

ADVALVAS 26 JU NI 1997

PAGINA 10

Bericht uit Afrika Veel docenten en studenten op de VU brengen een deel van hun werk­ of studietijd door in het buitenland. Elke twee weken doet een van hen verslag in Ad Valvas. Deze week Rob Merkus. Hij bracht onlangs een bezoek aan Malawi, waar hij vier'jaar lang deelnam aan een bijscholings­project voor leraren, en aan Tanzania, waar hij bijdroeg aan het verbeteren van de teraren­opleiding natuurkunde.

'Er moeten vijf keer zoveel studenten naar het buitenland'

Rob Merkus

Europa, Europa. De ambities zijn groot, de stapjes uiterst l<iein. Dat bewezen vorige weei< vijftien regeringsleiders weer eens op de Eurotop van Amsterdam. Onder regie van onderwijsminister Ritzen komt op 26 juni in Luxemburg de Europese Onderwijsraad bijeen. Hij weet nu al dat hij er geen grote successen zal boeken. Toch blijft hij vol goede moed: "Je botst op cultuur­ verschillen, maar daar leer je ook van. Ik zie het als een vorm van vredespolitiek."

Matthe ten Wolde/Frank Steenkamp Zo'n vijfduizend Nederlandse stu­ denten verblijven op dit moment met een beurs in het buitenland. Dat is het meest zichtbare resultaat van de internationalisering van het hoger onderwijs, waar Europese onderwijs­ ministers al jaren aan werken. Het lijkt veel, maar het is slechts 1 pro­ cent van het totaal aantal Neder­ landse studenten. "Dat is nog lang niet genoeg", vindt Ritzen. "Ik zou willen dat er perma­ nent 5 tot 10 procent van onze stu­ denten in het buitenland zitten. Dus vijf keer zoveel als n u . " Volgens de minister moet studeren buiten de landsgrenzen even vanzelfsprekend worden als nu in de vs, waar het heel gebruikelijk is om aan verre uni­ versiteiten of colleges te studeren. R it­ zen: "Dat draagt bij aan de Europese eenwording, maar het is ook nodig voor een levenskrachtig hoger onder­ wijs." In werkelijkheid is de reislust van Nederlandse studenten vorig jaar juist gedaald. Maar R itzen laat zich daar niet door uit het veld slaan. "Nee, en ik denk ook niet dat de tempobeurs of de prestatiebeurs internationale uitwisseling belem­ mert. Wel wordt het allemaal minder vrijblijvend. Er ontstaat een enorme behoefte aan gestructureerde samen­ werking met buitenlandse hogescho­ len en universiteiten." "Die samenwerking is ook nodig om in dit tijdperk van kenniseconomie de concurrentie met de Verenigde Staten aan te kunnen", vindt R itzen. "En we staan er nu beslist niet goed voor." Hij stelt tevens vast dat lang niet al zijn Europese collega's dat gevoel van urgentie hebben: "De meerderheid ziet hoger onderwijs nog als een strikt nationale kwestie. En zij bepalen het tempo." Hoeveel hindernissen er nog zijn voor een vrij verkeer van studenten en afgestudeerden, bleek dit voorjaar uit een rapport van de Europese onderwijscommissaris Edith Cres­ son. Studenten kunnen h u n studie­ beurs vaak niet meenemen, of krij­ gen h u n buitenlandse studiepunten niet erkend. Stagiaires worden over de grens vaak uit onbekendheid geweigerd, terwijl jonge onderzoe­ kers op een dubbele belastingheffing stuiten of problemen krijgen met hun medische verzekering. En wie denkt dat hij met een Nederlands diploma zomaar elders in Europa werk kan vinden, komt al helemaal vaak van een koude kermis thuis. "Tergend langzaam" gaat het oprui­ men van deze hindernissen, vindt Ritzen. Ook de door hem geleide Onderwijsraad van donderdag 26 juni in Luxemburg zal slechts kleine stapjes zetten. Zo is diploma­erken­ ning op Europese schaal voorlopig praktisch onbereikbaar. "Eerst moet je kwaliteitszorg op Europese schaal

Minister Ritz en: 'Voor mij tieeft internationa­ lisering veel te maken met vrede en veiligheid.'

Vier weken naar Malawi en Tanzania: Hoeveel geld neem ik mee? Waar neem ik malaria profilaxis, welke andere medi­ cijnen stop ik in m ' n tas? Er is nauwe­ lijks tijd om me voor te bereiden. O p kantoor de laatste zaken regelen, bureau netjes achterlaten, dat lukt nog net. D e volgende ochtend sta ik rond tien uur met koffers en de onmisbare laptop op het vliegveld van Lilongwe, de hoofd­ stad van Malawi. Het is schitterend weer, de droge winter begint, maar alles is nog groen. D e regens waren dit jaar overvloedig, waardoor het mais, volks­ voedsel n u m m e r één, te lijden had van schimmels. Daardoor valt de oogst nu tegen. Malawi moet weer voedsel invoe­ ren, net als vijf jaar terug toen de droog­ te de schuldige was. Vooral de dorpelin­ gen zullen het merken: met h u n voor­ raad halen ze de volgende oogst niet. Mijn vlucht naar Blantyre is vertraagd tot de late middag. Op een terras kijk ik over het Afrikaanse landschap en denk terug aan de vier jaar die ik hier werkte, uitgezonden door de Dienst Ontwikke­ lingssamenwerking, in een bijscholings­ project voor leraren aan het Chancellor College, deel van de Universiteit van Malawi. D e financiering is gestopt en nu, tijdens mijn laatste bezoek, moet ik de deur dicht doen, een beetje triest toch wel.

1

mmt

Ritzen over het trage Europa

Nout Steenkamp

hebben. Dan weet je pas echt wat een diploma waard is", legt hij uit. Vijf jaar eerder probeerde R itzen zijn collega's al eens tevergeefs zo ver te krijgen. Dit keer probeert hij het zelfs niet meer. Ferme afspraken over een Europese kwaliteitszorg zit­ ten er gewoon nog niet in, weet R it­ zen.

Dubbel diploma Meer plezier had R itzen de afgelo­ pen tijd in de samenwerking direct over de grens. Veel wat op Europese schaal nog niet mogelijk is, blijkt wel te lukken met de grenslanden Vlaan­ deren en Duitsland. "Vooral met de deelstaten Bremen, Nedersaksen en Noordrijn­Westfalen krijgt de samenwerking vaart", stelt R itzen tevreden vast. Hij gaf hogescholen en universiteiten dit jaar forse subsi­ dies om samen met Duitsers tweeta­ lige opleidingen te starten. Studen­ ten krijgen na afloop zowel een Nederlands als een Duits diploma, zodat ze aan beide zijden van de grens werk kurmen zoeken. Maar ook aan weerszijden van de grens zijn veel cultuurverschillen, ontdekken studenten en docenten. Ritzen kent de anekdote over de Bel­ gische student die met gelach werd overladen toen hij in Nederland net­ jes zijn vinger opstak om naar de wc te mogen. "En er zijn ook verschillen in onderwijsstijl", erkent hij. "Dat geeft soms een cultuurschok, maar daar leer je van. Je gaat ook anders tegen het Nederlandse aankijken." Juist de samenwerking met Duits­ land vindt R itzen zo belangrijk, om af te raken van historische vooroor­ delen. "Wij hebben met dat land een dramatische geschiedenis. Uitwisse­ ling van studenten kan herhaling daarvan helpen voorkomen. Daarom moet je zorgen voor veel uitwisseling van studenten", zegt hij. "Voor mij heeft internationalisering veel te maken met vrede en veiligheid." "Met de Vlamingen gaat het moeilij­ ker." Volgens R itzen komt dat mede doordat Vlaanderen momenteel zijn versnipperde hoger onderwijs saneert. "Wij hebben dat tien jaar geleden al gedaan. D e Belgen begin­ nen daar in feite nog maar net mee", stelt R itzen tevreden en teleurgesteld vast. Gevestigde Vlaamse instellin­ gen zijn bovendien nog niet gewend om open en bloot de kwaliteit van

h u n onderwijs te laten zien. "Toch kunnen juist Nederland en België samen de allereerste transna­ tionale universiteit van Europa opzetten," zegt R itzen enthousiast. Hij doelt op Maastricht en het Lim­ burgs Universitair Centrum, een klein Vlaams instituut even over de grens in Diepenbeek. Ze verzorgen al samen een binationale opleiding kennistechnologie, en onderzoeken nu de haalbaarheid van een comple­ ­te fusie. R itzen: "R esultaat zou zijn dat alle Limburgse opleidingen een dubbel diploma opleveren." "Andere Vlaamse universiteiten vre­ zen dat het straks storm loopt in Maastricht/Diepenbeek. De gesprek­ ken met de overheid lopen daarom heel moeizaam", aldus R itzen. In deze eeuw wordt de fusie niet meer beklonken, schat hij in. "Maar het is ook mooi om daar de volgende eeuw mee te beginnen." Terloops wijst R itzen er op dat het grenslandenbeleid in het hoger onderwijs meer dan een Nederlandse hobby is. "Ook Denemarken en Noord­Duitsland werken samen. Hetzelfde geldt voor Elzas­Lotharin­ gen en Saarland. Net als hier werkt men aan gezamenlijke opleidingen, met dubbele diplomering en aange­ paste studiefmanciering." Hij ziet zulke samenwerking als proeftuin voor samenwerking op grotere Euro­ pese schaal.

Hindernissen Terug naar de Europese Onderwijs­ raad, en het rapport van Edith Cres­ son over de vele hindernissen voor reizende studenten en onderzoekers. Leidt dat rapport n u ergens toe? "Het belangrijkste", aldus R itzen, "is dat het mijn collega's heeft wakker geschud. Ze hadden zich niet gere­ aliseerd dat er zoveel hindernissen waren." Maar wie verwacht dat men de zaak nu snel oplost, is een naïeve dromer. Het probleem is dat de nationale regeringen de talloze drempels voor een vrij verkeer van studenten en afgestudeerden moeten wegnemen. Daarvoor moeten ze niet alleen regels voor studiefinanciering aan­ passen, maar ook die voor de belas­ tingen en de gezondheidszorg. En daarover gaan niet de onderwijsmi­ nisters. R itzen heeft zich daarom met enkele medestanders het hoofd

gebroken over wat de onderwijsmi­ nisters dan wél konden doen. Het resultaat is ontnuchterend. "Wat nodig blijkt, is een Europese Richtlijn die de regeringen verplicht h u n wetgeving te wijzigen. Maar zo'n richtlijn moet komen van de Europese Commissie. Het enige dat wij in Luxemburg kunnen doen, is de commissie verzoeken om zo'n richtlijn op te stellen", legt R itzen uit. "Misschien is dat mager. Maar internationalisering gaat nu eenmaal met kleine stapjes. En ik kan u ver­ zekeren dat zelfs deze stapjes al heel veel werk met zich meebrengen." T o c h blijft R itzen hoopvol gestemd. Hij signaleert bij sommige landen een groeiende inzet voor de Europe­ se zaak. "Frankrijk, Zweden en Denemarken hebben hun studie­ financiering bijvoorbeeld 'meeneem­ baar' gemaakt voor studenten in het buitenland." Daarmee zijn ze zelfs verder dan Nederland, dat deze mogelijkheid alleen biedt aan stu­ denten die een grensland­opleiding volgen. Maar R itzen vindt dat niet erg. "Het is wel prettig om bij inter­ nationalisering voorop te lopen, maar nog beter is het als er ook enige aansluiting met de rest van de troepen is." Overigens zal de bijeenkomst in Luxemburg nog wel iets meer ople­ veren dan het 'verzoek' om een Europese R ichtlijn. Zo wordt waar­ schijnlijk het budget voor Socrates, het uitwisselingsprogramma voor studenten, met honderd miljoen gul­ den verhoogd tot 1,8 miljard gulden. Ook verwacht R itzen een afspraak over vergelijking van eikaars kwali­ teitszorg ­ opnieuw een heel klein stapje. In de pre­ambule van het Verdrag van Amsterdam wordt nu ook het belang van kennis voor de toekomst van Europa benadrukt. D e minister kijkt ernstig: "Dat lijkt symbolisch, maar het is wel voor het eerst dat er in een Europees verdrag iets over dit onderwerp wordt gezegd. Dat maakt het erg interessant. Want voor zo'n uitspraak heb je steun nodig. En steun, dat leidt tot verplichtingen. Onderwijsministers kunnen zich vanaf nu op deze paragraaf beroe­ pen." (HOP)

Vanaf Blantyre is het nog tachtig kilo­ meter in het donker naar Zomba. Goed uitkijken voor gaten in de weg; sinds de overgang naar een democratisch bewind in 1992 zijn die aanzienlijk groter en tal­ rijker geworden. Onderweg hoor ik dat de overname van de projectactiviteiten niet erg vlot. De universiteit heeft veel te lijden onder de bezuini­ gingen. Van de ingediende begro­ ting werd onlangs nog niet de helft toegewezen. D u s is er geen ruimte voor nieuwe lasten. Er is een kleine hoop dat een andere geldschieter zich aandient. Het is leuk om vroegere collega's en kennissen weer te zien. Gauw lijkt het of ik niet weg ben geweest. Als ik er een week ben, voel ik me op een dag plotse­ ling duizelig, koortsig en ziek. Malaria, denk ik in paniek. N a enig zoeken vin­ den we een medisch laborant die m e wel wil testen. Uitslag negatief: een griep die in Zomba rondwaart? Ik wacht nog met het medicijn en gelukkig komen de koortsaanvallen niet terug, loos alarm dus. De officiële vergaderin­ gen lopen stroef, het is duidelijk dat lokale financiering moeilijk los komt. D e overname van onze projecten is een bekend probleem. N a twee weken ver­ trek ik zonder aanwijsbare voortgang. De overlevingskansen van de projectac­ tiviteiten zijn onzeker. Op weg naar Tanzania vlieg ik over noord­Malawi. Ik zie de kust van het meer van Malawi. Ik denk zelfs een school te herkennen waar ik regelmatig op bezoek kwam. Afrika vanuit de lucht is woest en fascinerend. In Dar es Salaam is het erg warm en drukkend. Hier zijn de regens ook laat, een week eerder waren er nog overstromingen. Dit IS mijn eerste bezoek aan dit project: het opkrikken van de lerarenopleiding exacte vakken. Ik ben gevraagd te hel­ pen bij het praktischer maken van de natuurkundecursus. Veel meer duide­ lijkheid heb ik niet. Gelukkig komt er de eerste dag een zending practicumappa­ ratuur aan uit Engeland en we maken een keuze uit fysische informaticaproe­ ven. Sinds mijn studie 25 jaar geleden heb ik me met met dit onderwerp bezig­ gehouden. Ik leer er minstens zoveel van als de Tanzaniaanse studenten. Het regent dagelijks en bij een beetje bui valt de elektriciteit, en dus de airco, uit. Dus geen computer meer en binnen een half u u r is mijn afgesloten kantoor bloedheet, we vluchten naar huis. T o t mijn verbazing komt mijn werk toch precies af op de laatste dag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen