Ad Valvas 1996-1997 - pagina 313

ADVALVAS 2 3 JANUARI

1997

PAGINA 7

'Huishouden nog steeds geen echt gedeelde zorg' Slechts 3 procent ouders verdeelt betaald en onbetaald werk helemaal gelijk

'

Mannen zijn de afgelopen twintig jaar zo'n drie uur meer aan zorgtaken gaan besteden. Vrouwen ongeveer evenveel uur minder. Maar de verdeling is nog zo scheef dat in dit tempo pas over drie eeuwen volledige gelijkheid tussen de seksen zal zijn bereikt. Toch is VUonderzoekster drs. Marianne Grünell, die deze week een boek over mannen en zorg publiceert, niet pessimistisch, i k zie vooral de veranderingen en die zijn onomkeerbaar."

Dirk de Hoog "Ach, het is maar hoe je het bekijkt. Natuurlijk is de verdeling van betaald en onbetaald werk tussen mannen en vrouwen nog behoorlijk scheef. Maar als )e het in historisch perspectief ziet, IS er sinds de jaren vijftig veel veranderd wat mannen en zorgtaken betteft. Die jaren lijken nu zo ver weg als de Middeleeuwen", aldus drs. Marianne Grünell. D e onderzoekster bi) de afdeling beleid, cultuur en seksevraagstukken van de faculteit s c w aan de vu publiceert deze week een boek met de titel Mannen die zorgen zijn de kerels van morgen, waarin ze allerlei gegevens over mannen en zorgtaken op een rijtje zet. Ze verzamelde de gegevens uit onderzoek dat de afgelopen jaren her en der in Nederland is verricht. Zo inventariseert het Sociaal en Cultureel Planbureau sinds 1975 de tijdsbesteding van mannen en vrouwen. Daaruit blijkt dat in twintig jaar tijd mannen gemiddeld drie uur meer zijn gaan besteden aan huishoudelijke en zorgtaken. Vrouwen daarentegen poetsen en poedelen bijna drieëneenhalf uur minder. Dat wil echter niet zeggen dat het huishouden al een echt gedeelde zorg is. M e t gemiddeld 22 uur per week nemen vrouwen ruim tweederde van de zorgtijd voor hun rekening, want mannen komen gemiddeld niet verder dan zo'n negen uur per week. De onderlinge verschillen tussen de verschillende huishoudens in Nederland zijn echter zo groot, dat gemiddelden weinig zeggen. Grünell schat dat slechts 3 procent van de samenwonende of gehuwde heteroparen met kinderen werkelijk een gelijke verdeling heeft van zowel betaald als onbetaald werk. Een redelijk gelijke verdeling van de taken is vaak te zien bij stellen die allebei ongeveer vier dagen per week werken.

Tweeverdieners Mannen die werken, doen dat nog voor 90 procent fulltime. De participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt IS in twintig jaar tijd verdubbeld, zodat in 1994 meer dan de helft van de vrouwen tussen de 15 en 65 jaar buitenshuis werkte. Ze deden dit echter in 61 procent van de gevallen in deeltijd. Daardoor is weliswaar het aantal vrouwen dat betaalde arbeid verricht sterk toegenomen, maar het totale aandeel van vrouwen in de

'Er is een groep supermannen die het lul<t een volledige baan te combineren met een redelijk aandeel in zorgtaken.' Marijke Bresser/ Hollandse Hoogte

betaalde arbeid is nagenoeg gelijk gebleven. De stijging van de arbeidsparticipatie komt bijna volledig voor rekening van (gehuwde) vrouwen tussen de 25 en 44 jaar. Oftewel: vrouwen combineren meer en meer betaalde arbeid met de zorg voor kinderen. Een indicatie hiervoor is dat het aantal tweeverdieners tussen 1971 en 1991 met 37 procent is gestegen. In 1991 kende n o g j n a a r 32 procent van de meerpersoonshuishoudens één kostwinner. In 23 procent van de gezinnen is officieel helemaal geen kostwinner aanwezig als gevolg van werkloosheid, WAO of pensioen. Het percentage alleenwonende volwassenen is in deze periode gestegen van 17 naar 30 procent. Dat vrouwen meer buitenshuis zijn gaan werken, is echter op zich nog geen garantie dat mannen meer zorgtaken op zich nemen. "Er is maar een heel kleine groep bij wie de taken echt gelijk zijn verdeeld. Dat is de groep van samenwonende of getrouwde mannen en vrouwen die ongeveer evenveel uren in deeltijd werken. Maar je ziet vooral de trend dat mannen een volledige baan hebben en vrouwen een beetje erbi) werken en een flink deel van het huishouden doen. Dat patroon zie je vooral ontstaan als bij de tweeverdieners kinderen worden geboren. De vrouw gaat dan weer veel meer tijd aan zorgtaken besteden", aldus Grünell. T o c h ziet ze een belangrijke cultuurverandering. " T o t ver in de jaren vijftig bestond een strikte verdeling tussen mannenen vrouwenrollen. Een gehuwde vrouw zorgde thuis voor de kinderen. En voor een man was het not done om zorgtaken te verrichten, zoals koken, afwassen of achter de kinderwagen te lopen. Dat beeld is aan het veranderen. Het wordt steeds meer geaccepteerd dat mannen zorgen. En mannen zelf geven te kennen meer bij de opvoeding van h u n kinderen betrokken te willen zijn dan h u n altijd afwezige vaders. De vraag is echter of mannen ook daadwerkelijk doen wat ze zeggen te willen op zorggebied."

Wereldreis Deze discrepantie tussen wens en daad blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek dat de vakbeweging heeft laten verrichten. Bijna de helft van de mannen die net vader is geworden en een volledige baan heeft, zegt korter te willen gaan werken. Maar slechts een op de tien zet het voornemen ook door.

"Veel mannen blijken toch bang te zijn op het werk niet volwaardig mee te tellen als ze minder gaan werken. Ze denken dat ze onmisbaar zijn en altijd beschikbaar moeten zijn voor h u n collega's. Er bestaat ook een geweldige koudwatervrees om die cultuur van volledig beschikbaar zijn voor je werk te doorbreken. Je ziet als eenmaal een of twee mannen bij een afdeling korter gaan werken, er meer volgen, maar het is blijkbaar een hele stap om als eerste een stukje werk voor zorg in te leveren", constateert Grünell. Veel mannen zouden gebruik willen maken van verlofregelingen. "Maar bij de redenen waarom, staat zorg niet bovenaan. Dat zijn toch vaak zaken als de wereldreis die nog ooit gemaakt moet worden", aldus de onderzoekster. Wel willen veel mannen een goede regelmg vastgelegd zien voor calamiteiten- en zorgverlof. "Daarbij gaat het om zaken als je kind van de crèche kunnen halen als die ineens veertig graden koorts heeft of voor je vrouw kunnen zorgen als die met een gebroken been in het ziekenhuis ligt. M a n n e n blijken het belangrijk te vinden dat voor dit soort zaken duidelijke afspraken met de werkgever bestaan", stelt Grünell. Overigens maken mannen en vrouwen ongeveer evenveel gebruik van dit soort regelingen, die nog maar spaarzaam bestaan.

Ziek kind Dat geldt niet voor ouderschapsverlof, zeker als dat onbetaald is. Van de vrouwen maakt ruim een kwart gebruik van dit recht en van de mannen maar één op de tien, waarbij opvallend is dat dit bijna altijd mannen zijn die bij de overheid of een vergelijkbare instelling werken. Hier wordt ouderschapsverlof doorbetaald. Een maatregel die volgens Grünell navolging verdient bij het bedrijfsleven. "Waar we voor moeten oppassen is dat de situatie ontstaat dat het weliswaar geaccepteerd is dat vrouwen met kinderen blijven werken, maar dat tegelijkertijd de zorg voor die kinderen vooral h u n zaak is. Het moet net zo vanzelfsprekend zijn dat een vader vrij neemt van zijn werk om voor een ziek kind te zorgen, zonder dat zijn collega's met een scheef oog kijken." Overigens is het niet altijd zo dat een drukke baan mannen ervan weerhoudt thuis de handen uit de mouwen te steken. Er bestaan namelijk ook super-

mannen. "Ja, ze zijn er echt", zegt Grünell. "Er is een groep mannen die het lukt een volledige baan te combineren met een redelijk aandeel in zorgtaken. Maar die zijn dan wel tegen de zestig uur per week in de weer. Zulke vrouwen met een volledige baan en kinderen zijn er overigens ook." Deze 'supergezinnen' hebben net als veel andere tweeverdieners wel de neiging om steeds meer betaalde hulpkrachten in te zetten, zoals een werkster. Dit is al bij een kwart van de tweeverdieners het geval. En het beroep op peuter- en kmderdagverblijven neemt toe. In 1993 ging de helft van de kinderen in de leeftijd van 2 en 3 jaar ten minste een dagdeel per week naar een speelzaal. En van de duizend kinderen tussen de nul en de vier jaar gingen er 94 naar een crèche.

Dubbele agenda Grünell heeft in haar boek mannen in drie leeftijdscategorieën onder de loep genomen: jongeren, dertigers en vijftigplussers. Jongens onder de jongeren hebben volgens haar een dubbele agenda. "Voor meisjes lijkt de toekomst een uitgemaakte zaak. In overgrote meerderheid willen ze betaald deeltijdwerk combineren met kinderen. Maar jongens zeggen vooral een fulltime baan te willen. Natuurlijk mag hun vrouw ook buitenshuis werken als ze dat wil. En kinderen vinden de jongens ook leuk om te krijgen. Maar op de vraag hoe ze dat allemaal willen combineren, zeggen ze gewoon harder te gaan werken. In hun jeugdige overmoed rekenen ze zeker twee keer te kunnen leven", vat Grünell de jongensdroom samen. Ze onderstreept evenwel dat er grote verschillen in opvattingen onder de jongeren bestaan. "De verschillen onderling tussen zowel de jongens als de meisjes zijn eigenlijk groter dan de verschillen tussen de seksen. Je kunt zeggen dat er een geëmancipeerd deel van de jeugd bestaat en een deel dat nog vrij traditioneel denkt." Opvallend is dat juist bij een deel van de vijftigplusmannen de aandacht en tijd die wordt geïnvesteerd in zorg, toeneemt. "Voor een deel komt dat natuurlijk omdat ze meer tijd hebben als ze met de v u r zijn. Dan is boodschappen doen of met de kleinkinderen spelen een leuke tijdsbesteding. Maar je kunt ook zien dat als de nood aan de man komt, ook mannen die nooit eerder hebben gezorgd het best kunnen en ook doen. Dat zie je bij-

voorbeeld als h u n vrouw ernstig ziek wordt of als ze weduwnaar worden. D a n pakken ze allerlei zorgtaken o p . " Ook beschrijft Grünell hoe allerlei organisaties met succes campagne hebben gevoerd om vijftigplusmannen te werven als vrijwilliger voor ziekenbezoeker, chauffeur voor bejaardenbusjes en allerlei ander verzorgend werk dat traditioneel veel door vrouwen wordt gedaan.

Veranderingen Al met al lijkt het of Grünell een mild oordeel over de zorgende kant van de man velt. Ze lacht erom. "Natuurlijk kan ik een hoop kritiek op veel mannen spuien, maar als historisch socioloog zie ik vooral de veranderingen. En die zullen niet snel teruggedraaid worden. Het groeit meer naar elkaar toe. Het model van volledige gelijkheid is me ook een beetje te plat. Het gaat mij erom dat mensen de ruimte krijgen h u n leven meer naar eigen inzicht in te richten, zonder dwang van allerlei stereotypen die bij de ene of de andere sekse horen." Volgens Grünell kunnen de politiek en de samenleving dat proces enigszins sturen. "Heel belangrijk is dat een 32-urige werkweek het referentiepunt in de samenleving wordt. Dan lijken mannen en vrouwen het beste in staat om allerlei taken te delen. Bovendien zijn er nog legio argumenten, zoals de werkloosheid en het milieu, die voor zo'n arbeidstijdverkorting pleiten. Daarnaast blijft natuurlijk aandacht voor kinderopvang hard nodig. Want nu lopen bijvoorbeeld steeds meer vrouwen op tegen het ontbreken van opvang buiten de schooluren. En de overheid zou wel eens een campagne mogen opzetten om jongens tot zorgtaken aan te zetten. Ze heeft tenslotte ook meisjes aangezet tot economische zelfstandigheid. Maar ze moet niet denken dat twee uur in de week het vak verzorging in de basisvorming de zorgende kerels oplevert die heterovrouwen vrouwen later graag als partner hebben." Marianne Grünell Mannen die zorgen zijn de kerels van morgen, Uitgeverij Jan van Arkel, Utrecht, ƒ29,90, ISBN 9062243878

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen