Ad Valvas 1996-1997 - pagina 578

V AD VALVAS 22 MEI 1997

PAGINA 8

Veel ouderen zijn bang, breekbaar en depressief VU-wetenschappers presenteren gegevens over langdurig onderzoek onder ouderen Ouderdom komt met gebreken, luidt het gezegde. Hoewel VU-wetenschappers hun onderzoek naar ouderen de ondertitel 'gezond ouder worden' meegaven, kunnen ze de volkswijsheid moeilijk ontkennen. Tweederde van de ouderen heeft één of meer chronische ziekten en 15 procent lijdt aan depressies, bleek op een congres waar de onderzoekers gegevens presenteerden uit een langlopend onderzoek onder een grote groep mensen boven de 55 jaar. "Ik ga de politiek met deze cijfers om de oren slaan", sprak een psychiater. Dirk de Hoog

"Als ik de krant lees, lijkt het wel of de vergrijzing in Nederland en andere Europese landen maatschappelijk probleem nummer één aan het worden IS", zei sociaal gerontoloog prof.dr. C.P.M. Knipscheer op het congres Ouderen in Nederland dat vrijdag 16 mei aan de vu werd gehouden. De bijeenkomst was bedoeld om gegevens uit een groot onderzoek te presenteren aan mensen die m hun beroepspraktijk met ouderen te maken hebben. Het onderzoek, Longitudinal Aging Study Amsterdam (Lasa) geheten, is gericht op een groep van ruim drieduizend mensen boven de 55 jaar, die over een periode van tien jaar worden gevolgd. De respondenten komen uit drie gebieden van Nederland, namelijk in en om Amsterdam, Zwolle en Oss. Daarbij is gestreefd naar onder meer een redelijke spreiding over platteland en stad en naar een evenredige vertegenwoordiging van verschillende religieuze achtergronden. De eerste meting vond plaats m '92/'93 en de tweede is net afgerond. Eind jaren negentig moet nog een derde meting volgen. Via interviews en andere Chronische ziekten bij ouderen Aantal ziektedi) geen

34%

een

37%

twee

18%

drie of meer

10%

Soort ziekte:

19% perifeer vaatlijden (aderverkddng) beroerte suikerziekte

9% S% 7%

CARA

11%

kanker

9%

ge«niclitsaandoeningen

35% 12%

NICO Boink • AVC/VU

Tweederde van de mensen boven de 5 5 jaar lijdt aan één of meer chronische ziel<ten.

onderzoektechnieken is een enorme hoeveelheid gegevens verzameld op een breed terrein. Er wordt gekeken naar het lichamelijk, cognitief, emotioneel en sociaal functioneren van de ouderen en naar veranderingen die in de loop der tijd optreden. Dit onderzoek, dat door vu-wetenschappers wordt uitgevoerd en betaald is door het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport, is wat opzet en omvang betreft uniek in Nederland. Hoewel de ondertitel van het project Gezond ouder worden luidt en de onderzoekers benadrukken niet alleen naar de negatieve kanten van het ouder worden te willen kijken, stond het congres voor een groot deel in het teken van ziekten die met ouderdom gepaard gaan. Rnipscheer, hoogleraar bij de faculteit sociaal-culturele wetenschappen aan de vu, zette de toon van de dag. Hij meldde dat uit de onderzoeksgegevens blijkt dat tweederde van de mensen boven de 55 jaar aan één of meer chronische ziekten lijdt. Eén op de tien ouderen heeft zelfs met drie of meer aandoeningen te maken. Gewrichtsaandoeningen komen met 35 procent het meeste voor, gevolgd door hartaandoeningen en cara. Wat de gevolgen van deze aandoeningen in de praktijk kunnen zijn, verdui-

delijkte vu-arts dr. P.T.A.M. Lips. Per jaar komen in Nederland veertienduizend heupbreuken voor bij met name 55-plussers. Na een jaar blijkt een kwart van deze patiënten overleden te zijn en een ander kwart niet goed meer te kunnen lopen. Oorzaken van de botbreuken zijn het zwakker worden van de botten en frequente valpartijen van sommige ouderen doordat ze bijvoorbeeld slecht zien of evenwichtsstoomissen hebben. Lips onderzocht een groep van 354 ouderen boven de zeventig jaar met een gemiddelde leeftijd van 83 jaar. In een halfjaar tijd vielen 126 personen minstens éénmaal en 57 ouderen twee of meer keren tot aan negen keer toe. Hierdoor ontstonden zes heupfracturen en drie andere botbreuken. Het bleek mogelijk te zijn enige risicofactoren op een rij te zetten. Degenen voor wie vijf factoren, waaronder vitamine D-gebrek of bloeddrukproblemen, gelden, hebben 83 procent kans meer dan één keer te vallen binnen een half jaar. Reden genoeg voor de risicogroep om maatregelen te nemen, stelde Lips. Zo geldt nu al het advies voor ouderen om vitamine D te slikken, maar je kunt ook denken aan aanpassmgen in huis, waar het overgrote deel van de heupfracturen ontstaat, of het dragen van heupbescher-

mers van kunststof hi Zweden wordt hiermee met succes geëxperimenteerd. Bewegen is ook een manier om de botten gezond te houden. Met het overzicht van Knipscheer bleek nog niet al het leed voor het voetlicht te zijn gebracht. "Hoe zit het met slechthorendheid? Dat komt in uw overzicht niet voor, terwijl veel ouderen er aan lijden", vroeg iemand. Een ander wees erop dat psychische kwalen ontbraken. Daar is wel onderzoek naar gedaan. Zo vertelde dr. C.H.M. Smits dat één op de tien ouderen te maken heeft met chronische angststoringen en fobieën. Bij vrouwen tussen de 65 en 75 jaar gaat het zelfs om 19,6 procent. Bij marmen ligt dat percentage lager en bij 75plussers komen de klachten minder vaak voor. Uit ander onderzoek, dat dr. A.T.F. Beekman presenteerde, komt naar voren dat zo'n 15 procent van de ouderen last van depressies heeft. Toch wordt daar weinig aan gedaan, terwijl bij behandeling in meer dan de helft van de gevallen de depressieve symptomen duidelijk afnemen. Dat komt volgens Beekman onder meer omdat depressiviteit niet altijd door de huisarts wordt onderkend, maar ook omdat vaak wordt gezegd dat somberheid nu eenmaal bij de leeftijd

hoort. Reden voor psychiater prof.dr. W. van Tilburg, die bij de Valeriuskliniek onder anderen ouderen met angststoringen behandelt, om flink uit te halen naar de politiek. "Ze klagen dat de kosten voor psychische hulpverlening uit de hand lopen, maar heel veel ouderen die geholpen kunnen worden, krijgen nu al niet de nodige psychische hulp. Dat leidt er vaak toe dat ze lichamelijke problemen krijgen of intensieve verzorging nodig hebben, die veel duurder uitpakt dan de kosten van een psychiater. Ik ga de politici dan ook schaamteloos met de gegevens uit dit onderzoek om de oren slaan." Overigens blijkt uit de onderzoeksresultaten dat veel ouderen zeker niet als van hulpverlening afhankelijke mensen moeten worden afgeschilderd. Lasaprojectleidster dr. D.J.H. Deeg vertelde dat de helft van de ouderen nog al het huishoudelijke werk zelf doet. En ook als ze hulp krijgen, blijven ze zelf nog flink de handen uit de mouwen steken. Tegenover ieder uur hulp staat gemiddeld vier uur die ze zelf aan het huishouden besteden. Bovendien bleek dat de meeste hulp terechtkomt bij degenen die het het hardste nodig hebben.

\^titL^i-%i

Gerontologie belangrijk terrein voor VU Aan de VU houden meer dan honderd wetenschappers uit verschillende disciplines zich bezig met onderzoek naar ouder worden. Om de midtidiscipUnaire benadering van het thema verder te stimuleren bestaat sinds september 1996 het Centrum voor Verouderingsonderzoek van de Vrije Universiteit (cvo-vu). De oprichting van het centrum is vooral een initiatief van wetenschappers bij de faculteiten sociaal-culturele wetenschappen en geneeskunde. "Met deze brede benadering van ouder worden waarbij zowel naar de sociale als de medische en psychische aspecten wordt gekeken, neemt de vu in Nederland een unieke positie in op het gebied van gerontologie", vertelt dr. Marjolein Broese van Groenou. Zij is parttime coördinator en vooralsnog enig personeelslid van het cvo-vu. "Al meer dan vijf jaar bestond er een interfacultaire werkgroep veroudering aan de vu die de grondslag legde voor het cvo", vervolgt ze.

"Nu is er een kamer, een telefoonnummer en een persoon, dus we zijn beter bereikbaar en aanspreekbaar." De taak van de coördinator is vooral het geven van voorlichting over lopend onderzoek en inventariseren wat er her en der op de universiteit op het gebied van gerontologie gebeurt. Daarnaast is het de bedoeling van het centrum een verdere uitbouw van multidisciplinair onderzoek te stimuleren. Een belangrijke poot van het centrum is de sociale gerontologie bij scw, volgens Broese van Groenou "uniek in Nederland", waar vooral naar de sociale en maatschappelijke aspecten van het ouder worden wordt gekeken. Begin jaren negentig werd hier m samenwerking met het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut een groot onderzoek gehouden naar leefvormen en sociale netwerken van ouderen. Dit was één van de zeven Nestorprogramma's op diverse universiteiten die gefinancierd werden door de overheid. Dit onderzoek bij sociale gerontologie kreeg een vervolg

in het Lasaproject. Een groep van dneduizend mensen boven de vijftig jaar wordt tien jaar lang gevolgd, waarbij naar allerlei aspecten van het ouder worden wordt gekeken, ook naar medische en psychische kanten. Om die reden zijn er ook diverse wetenschappers van de medische faculteit bij betrokken, onder andere van de vakgroep psychiatrie, de vakgroep huisarts-, verpleeghuis- en sociale geneeskunde, de sectie klinische geriatrie en het Instituut voor Extramuraal Geneeskundig Onderzoek. Het Lasaproject wordt betaald door het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport. Een tweede groot onderzoek is het Amstelproject, dat gericht is op cognitieve veranderingen, depressies en dementie bij een groep ouderen in Amsterdam. Verder volgen medici het verloop van chronische ziektes als diabetes en hoe de zorgverlening daarmee omgaat bij een groep ouderen in Hoorn. De vu heeft ook als enige een opleiding voor arts in een verpleeghuis.

"Voor de vu is onderzoek naar ouder worden een van de terreinen waarop de universiteit zich wil profileren", vertelt Broese van Groenou. "We hopen dan ook dat er steeds meer onderzoeksgroepen zich met het onderwerp zullen bezigh'ouden. Zo gaat de nieuwe hoogleraar klinische psychologie prof.dr. Ad Kerkhof zich onder meer bezighouden met depressies en suïcide bij ouderen." Ze hoopt dat in de toekomst ook onderzoek naar het biologische proces van ouder worden aan de vu meer aandacht zal krijgen. "Ouder worden begint eigenlijk vanaf de geboorte. Het zou mooi zijn als er onderzoek zou plaatsvinden bij een representatieve groep mensen gedurende hun hele leven, want hoe je oud wordt heeft vaak veel te maken met hoe je geleefd hebt. In Nederland bestaat zulk onderzoek nog met, maar in de Verenigde Staten bijvoorbeeld wel", aldus Broese van Groenou. Maar er zijn wel opstapjes in die richting. Op de medische faculteit is een groot onderzoek gedaan onder een groep twaalfjarigen naar hun leef-

gewoonten en gezondheid. Dit onderzoek wordt herhaald als ze dertig en vijftig jaar zijn en mogelijk later nog enkele keren. En bij Psychologie bestaat een groot bestand van tweelingen waar allerlei gegevens van worden verzameld die mogelijk later ook voor gerontologisch onderzoek kunnen worden gebruikt. Ook ziet Broese van Groenou mogelijkheden voor onderzoek op het gebied van de economische aspecten van ouder worden. De komende tijd zal de overheid via NWO opnieuw twaalf miljoen gulden investeren in ouderenonderzoek. Voor het programma Succesvol Ouder Worden, een vervolg op het Nestorproject, kunnen binnenkort onderzoeksvoorstellen worden ingediend. Gerontologisch onderzoek is niet alleen inhoudelijk van belang voor de vu, het brengt ook geld in het laatje. "Omdat de zaken hier goed geregeld zijn, komen er via de tweede en derde geldstroom in ruime mate financiële middelen birmen voor onderzoek op het gebied van ouder worden", aldus Broese van Groenou. (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen