Ad Valvas 1996-1997 - pagina 420

PAGINA 6

AD VALVAS 6 MAART 1997

Fin-de-sièclefoto's van voorbije tijden Ontdekte glasnegatieven werpen nieuw licht op Breitner Tot en met 27 april is in het Gemeentearchief 'G.H. Breitner; fotograaf en schilder van het Amsterdamse stadsgezicht' te zien. In deze tentoonstelling worden voor het eerst de afdrukken getoond van glasnegatieven die in 1995 werden teruggevonden. Zij wijzigen het beeld over Breitner als fotograaf aanmerkelijk. VU-kunsthistorica Rieta Bergsma was nauw betrokken bij de vondst van het waardevolle materiaal. Chr st aan de K efte Over smaak valt niet te twisten. Breitner noemde het werk van Vincent van Gogli eens 'kunst voor eskimo's'. Wat Van Gogh van Breitners werk dacht is niet bekend. Zeker is wel, dat het oeuvre van de fotograaf en schilder George Hendrik Breitner (1857-1923) gevarieerd is en niet voor eskimo's bedoeld. D e geboren Rotterdammer was leerling van de Academie van Beeldende Kunsten te Den Haag, gaf les aan kunstacademies in Leiden en Rotterdam en vestigde zich in 1886 in Amsterdam, waar hij in 1923 stierf. Hij maakte reizen naar Drente, Parijs, Londen, België, Noorwegen en de

Cultuur Verenigde Staten. Hij vervaardigde onder meer aquarellen, tekeningen en etsen. Behalve stadsgezichten behoorden militaire schouwspelen tot zijn favoriete thema's. Najaar 1995 werden 263 anonieme opnamen gevonden in de verzamelingen van het Gemeentearchief. Doriann Kransberg, fotografe bij het Gemeentearchief, vermoedde dat deze glasplaten van Breimer waren. Na onderzoek van de kunsthistorici Rieta Bergsma (vu) en Tineke de Ruiter (Rijksnuniversiteit Leiden) werd dit vermoeden bevestigd. Bergsma behoort tot de kleine groep van Breitner-kenners. De kunsthistorica hield zich in 1994 bezig met de organisatie van de grote overzichtstentoonstelling over Breitner in het Stedelijk Museum. Zij herinnert zich dat ze in de kantine van het archief een doos met negatieven onder ogen kreeg. "Ik her-

kende Breitners handschrift direct. Maar je moet natuurlijk naar bewijzen op zoek gaan. Die vonden we bij vergelijkbaar negatievenmateriaal van de Rijkdienst voor Kunsthistorische Documentatie. Inderdaad waren de handschriften identiek en gefotografeerde figuren zoals de dienstbode kwamen overtuigend overeen met afbeeldingen op Breitners schilderijen", vertelt Bergsma. Dat Breimer verwoed fotografeerde was al bekend. Dat kwam in 1962 aan het licht, toen aan een Haagse instelling bijna tweeduizend van zijn negatieven werden geschonken. Voor sommige van zijn fans was deze ontdekking een teleurstelling. Met behulp van foto's schilderijen maken was not done. D e ontdekking van de negatieven van glas, op formaten variërend van 8x10 tot 13x18, heeft het beeld van Breitner als fotograaf rijker gemaakt. D e indruk bestond dat Breimer een snap-shot-fotograaf was, die al zijn foto's door middel van lichtgewicht camera's met de hypermoderne nitraatfilm maakte. Een groot deel van de teruggevonden glasplaten wijst er echter op dat Breitner ook met een zware camera op statief door Amsterdam heeft rondgezeuld. D e 263 glasnegatieven zijn allemaal afbeeldingen van stadstaferelen in Amsterdam. Veel van de stadsgezichten zijn met zorg gecomponeerd. Ze vertonen de 'verstilling' die ook kenmerkend is voor zijn latere schilderijen. Op een close-up van de dienstbode op de kruising PrinsengrachtBloemstraat loopt deze abrupt het beeldkader uit. De foto is met de diagonale compositie, een laag camerastandpunt, beeldafsnijdingen en bewegingsonscherpte een goed voorbeeld van een 'typische Breimer'. Wie het boek van de tentoonstelling doorbladert valt op hoe naturel de straattafe-

Prinsengracht bij de Bloemstraat, 1 8 9 3 . Deze opname met dienstbode deed voor het e e r s t het vermoeden rijzen dat de d o o s ontdekte anonieme negatieven van Breitner zou kunnen zijn. G.H. Breitner (Collectie Gemeentearchief Amsterdam)

reeltjes zijn voor een tijd waarin fotografie nog niet alledaags was. Breimer was met het toepassen van fotografie op de schilderkunst in zijn tijd misschien vernieuwend bezig, maar hij was daarmee niet de enige in Nederland. Onlangs is vast komen te staan dat de Haagse schilder Mesdag voor zijn Panorama in Scheveningen eveneens van foto's gebruik heeft gemaakt. Bergsma: "Over fotografie als ondersteuning bij het schilderen werd onder kunstenaars uit die tijd veel gesproken, kun je uit brieven opmaken. Het grote publiek had daar geen weet van." Breimer maakte zijn glazen foto's tussen pakweg 1890 en 1915 op locaties zoals het Damrak, het Rokin, de Prinsengracht en de Haarlemmerstraat.

Hij was geboeid door de schoonheid van de stad. D e stadstaferelen ademen een nostalgisch fin-de-sièclegevoel, misschien wel als reactie op de in sociaal, politiek en wetenschappelijk opzicht sterk veranderende maatschappij. Amsterdam beleefde een tijd van economische bloei. Er was een explosie van culturele experimenten die uitmondden in allerlei stijlen en kunstvormen, zoals de beweging van Tachtig. Veel kunstenaars uit die tijd waren gefascineerd door de vooruitgang die de nieuwe eeuw beloofde. Amsterdam was een stad van afbraak en opbouw. Breimer raakte hevig geïnteresseerd in dit proces en probeerde de dynamiek ervan zo namurgetrouw mogelijk weer te geven. O p veel locaties die Breimer fotogra-

Gemeentearchief Amsterdam, Amsteldijk 67 Openingstijden. 11.00 -17.00 uur Toegangsprijs ƒ6,, CJP ƒ4,.

.0 oO

o O o o o OQ O

feerde staan de pittoreske grachtenpandjes nog gewoon overeind, voor iedereen gratis te bekijken. Het heeft het Gemeentearchief er niet van weerhouden ware liefhebbers een Breitnerexperience aan te bieden a zeven gulden vijftig. Aan de hand van een gidsje kunnen bezoekers van de tentoonstelling langs een speciaal uitgestippelde route een stadswandeling maken. Op de Internetsite van het Gemeentearchief Amsterdam op http//www. amsterdam.nl/gemeentearchief zijn digitale foto's met informatie op te vragen, voor wie Breimer virtueel wil meemaken.

%'^o o o

O

Jessica Hondelink, eerstejaars studente Sociaal-Culturele Wetenschappen en lid van de feestcommissie van de faculteitsvereniging, viert deze week haar negentiende verjaardag.

Hoe vier je je verjaardag? "Eigenlijk is het de hele week feest. Maandagavond vier ik het met m ' n buurmannen, dinsdagavond met een paar vrienden. Op m ' n verjaardag zelf, woensdag, is er een feest van de faculteitsvereniging onder het motto 'ga extreem'. Donderdag en vrijdag moet ik in een café op het Leidseplein werken. En zaterdag geef ik een feest samen met m ' n vier jaar oudere zus, want we zijn op dezelfde dag jarig." Hoe extreem ga jij naar dat faculteitsfeest? "Dat weet ik nog niet. Een vorige keer had ik heel lange gouden wimpers gekocht. Dat was erg gaaf." Wie mag er niet op je feestje komen? "O boy. Ik ken niet echt iemand aan wie ik een verschrikkelijke hekel heb. Iedereen die zich geroepen voelt, is wat mij betreft welkom." Wat is het stomste cadeau datje ooit gehad hebt? "Dingen waar mensen duidelijk geen moeite voor gedaan hebben zoals een beeldje dat ik zelfbij de Marskramer had zien staan voor zeven gulden. Het gaat me niet om de prijs, want voor iemand die veel geld heeft kost het ook weinig moeite om een computer weg te geven, die ik overigens best zou willen hebben. Maar het gaat me erom dat mensen een cadeautje geven dat ze bij me vinden passen." Wat wil je hebben dit jaar? "Bestek. Ik heb wel een paar lepels, maar slechts één vork. Daar vechten mensen altijd om als ze bij me komen eten."

Peter Wolters - AVC/VU

Wat is je grootste blunder tot nu toe? "Ik ben nogal impulsief ingesteld.

daardoor bega ik bijna elke dag wel een blunder. Meestal kan ik er wel om lachen, maar niet toen ik tijdens mijn werk in een café een enorme sorbet van het dienblad liet vallen. D e inhoud ging precies over een keurig geklede man heen. Maar die vond het niet zo erg toen hij zag dat m ' n gezicht veranderde in een boei als een tomaat. Ik voelde me ontzetttend, vreselijk rot. O ja, en ik heb een keer verkeerde verf in m ' n haar gedaan. Liep ik twee weken met roze haren." Wie zou je liever zijn dan jezelf? "Ach, iedereen heeft z'n beperkingen. Sommige eigenschappen, zoals de humor van Herman Finkers of de look van Karen Mulder zou ik wel willen hebben. Maar je komt alleen en gaat alleen. Je moet het toch zelf doen. Dat vind ik wel prima." Zou je geen koningin van Nederland willen zijn? "Nee, dat geeft veel te veel verantwoordelijkheid. Je moet zo opletten wat je doet en zegt. Je moet alles zo netjes doen en ook iets uitstralen wat je zelf misschien helemaal niet bent. Ik wil ook gewoon ergens een biertje kunnen gaan drinken. Dat kan niet. Kijk eens naar die WillemAl exander, ik bedoel..." Hij schijnt zoekende te zijn... "Ja, dat zei m ' n moeder ook al. Nee, nee, nee. Al die vriendinnetjes van hem worden helemaal doorgelicht. D e media zijn er dol op om iets negatiefs tegen te komen. Ik vind dat je er te perfect voor moet zijn." Ben je wel voor het koningshuis? "Beatrix doet het prima. Misschien ben ik daarin een beetje ouderwets.

Van mij mag het koningshuis blijven. E n we moeten Willem-Alexander een eerlijke kans geven en hem niet alleen op z'n uiterlijk beoordelen met die lekkere bolle Hollandse wangen. Misschien is hij bijvoorbeeld wel heel gastvrij." Wat irriteert je het meeste op de vu7 "Het suffige imago. T e n opzichte van vooral uvA-studenten moet je ]e altijd verdedigen. D e uvA'ers denken dat ze een lekkere feesmniversiteit hebben en wij alleen serieuze, duffe vu-nerds zijn. Dat vind ik jammer, want ik vind dat ze hier een goed onderwijssysteem hebben. Dat verdedig ik ook altijd." Vandaar datje in de feestcommissie zit? "Nee hoor, ik wilde graag in een serieuze commissie. Maar daar meldde ik me te laat voor aan. Die feestcommissie zie ik als een opstapje om volgend jaar iets anders op de faculteit te gaan doen." Heb je nog een boodschap voor de lezers? "Als ik zo eens rondloop, zie ik best veel meisjes en jongens van mijn leeftijd die al een beetje ongelukkig kijken. Ik probeer overal het positieve uit te halen, ook al ben ik geen fan van Emile Ratelband. Ik heb ook wel eens dipdagen, maar vaak kan ik mijn geluk niet op en wil ik dat aan anderen meegeven, zoveel energie heb ik dan. Niet zo met dat hoofd gebogen! Straal een beetje. D a n voel je je vanzelf al veel lekkerder. Er is zoveel moois in het leven." (DdH) Ken je iemand die de komende tijd jarig is en die voor deze rubriek geïnterviewd wil worden' Bel dan Ad Valvas, tel 4445630, of stop een briefie met naam, geboortedatum en telefoonnummer van de jange m de kopijbus naast de receptie in het Hoofdgebouw

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen