Ad Valvas 1996-1997 - pagina 351

AD VALVAS 6 FEBRUARI

1997

PAGINA 7

Rituelen geven sporters zelfve VU-studente onderzocht bijgeloof van spelers topclubs Het overgrote deel van de topvoetbailers, -hockeyers en -voüeyballers en hun trainers voeren ter ondersteuning van hun sportieve prestaties rituelen uit die gebaseerd zijn op bijgeloof. Dat concludeert psychologiestudente Michaéla Schippers in haar deze week gepresenteerde afstudeerscriptie. Dirk de Hoog Veel mensen zullen zich het beeld herinneren. Tijdens het Europese Kampioenschap voetballen in 1996 valt Patrick Kluivert in tijdens de tweede helft van de wedstrijd tegen Engeland. Terwijl Kluivert het veld inloopt, kust hij het kruisje dat hij aan een kettinkje om zijn nek heeft hangen. Even later scoort hij het enige doelpunt voor Oranje, waardoor het team door kan naar de volgende ronde. Michaéla Schippers roept het beeld in herinnering aan het begin van haar afstudeerscriptie Bijgeloof en sport, die ze donderdag 6 februari presenteert aan de faculteit psychologie van de vu. Kluivert zelf heeft echter niet deelgenomen aan haar onderzoek, omdat de selectie van het Nederlands elftal m die periode in het buitenland verbleef Maar 97 andere voetballers van onder meer de eerste teams van A)ax, PSV, Roda JC en F C Groningen, 52 hockeyers, onder meer uit het nationale dames- en herenteam, 48 volleyballers, zoals het nationale damesteam, en 23 trainers vulden wel de vragenlijsten in. Daarbij was absolute anonimiteit gewaarborgd, zodat nu niet meer te achterhalen valt welke topsporter invulde "altijd vier pannenkoeken te eten voor een belangrijke wedstrijd". Uiteindelijk zei 80 procent van de sporters en 87 procent van de trainers op de een of andere manier een vast ritueel voor een wedstrijd te hebben. De rituelen variëren van vaste eetgewoontes zoals een ontbijt met twee boterhammen met jam of de dag

ervoor spaghetti eten, kledinggewoontes zoals altijd eerst de linkersok aantrekken of iedere wedstrijd dezelfde onderbroek dragen tot het vaste schietgebedje voor de wedstrijd of de kauwgom in een kaalgetrapt putje van het veld stoppen. Schippers verstaat onder rituelen "activiteiten die niet in relatie staan tot de te leveren prestatie, maar waarvan de betrokkene gelooft dat ze geluk afdwingen, net dat kleine beetje extra opleveren dat de doorslag geeft bij belangrijke wedstrijden". Ze geeft toe dat veel genoemde rituelen, zoals op tijd naar bed gaan, koolhydraatrijk eten of de ochtend voor de wedstrijd hardlopen, op een gewone verstandige voorbereiding van een wedstrijd lijken. Maar volgens haar is dat toch niet zo. "De spelers hebben zelf ingevuld dat het rituele handelingen betreft. Als de handelingen achterwege blijven, lijdt dat er toe dat de spelers nerveuzer dan anders aan een wedstrijd beginnen. Het is dus een mentale kwestie. De handelingen geven zelfvertrouwen. Bovendien zijn bijvoorbeeld veel genoemde eetgewoontes helemaal niet zo rationeel als ze lijken, want vaak moet het wel een bepaald soort voedsel zijn. Per se een biefstuk, of die en die soort macaroni. Grappig is trouwens dat verschillende trainers zich ook op een wedstrijd voorbereiden alsof ze een geweldige fysieke inspanning moeten leveren. Die gaan ook speciaal voedsel eten of een uur hardlopen." Schippers vindt dat sporters en h u n begeleiders rituelen serieus moeten

nemen. "Als zo'n hoog percentage sporters, hoger dan ik had verwacht, zegt er rituelen op na te houden, zullen die ook wel betekenis hebben in termen van concentratie en winnen van zelfvertrouwen. Maak er dan gewoon een vast onderdeel van in de voorbereiding. Dan kun je meteen proberen rituelen die fout kunnen uitpakken voor een speler of speelster, door andere te vervangen." De onderzoekster noemt een voorbeeld van een fout ritueel; "Een karateka die ik ken, heeft de gewoonte regelmatig met de hand zijn broek aan te raken, maar dan geeft hij wel zijn lichaam bloot aan zijn tegenstander. Hij kan beter zijn handen voor zijn lijf en gezicht houden ter bescherming." Tussen de beoefenaren van de verschillende sporten bestaan weinig verschillen in het gebruik en de frequentie van rituelen. Wel heeft Schippers de indruk dat vrouwen meer bezig zijn met kleding en uiterlijk, zoals bepaalde oorbellen dragen of het haar op een speciale manier vlechten. Mannen bereiden zich vooral voor door speciale manieren van eten of door de auto op een vaste plaats te parkeren. Maar er zijn ook mannen die altijd m hetzelfde shirt spelen en opvallend veel heren zeggen zich niet te scheren op de dag van de wedstrijd. Schippers doet zelf aan de vechtsport taekwondo en heeft ook haar rituelen. "Ik vertel nooit iemand dat ik een belangrijke wedstrijd heb. Dat doe ik pas achteraf E n ik pak altijd heel precies mijn tas in." Wat ze de leukste rituelen uit haar onderzoek vindt, weet ze niet precies. "Die trainer die altijd zijn brillenglazen een paar keer moet schoonpoetsen, is wel aardig. En die trainer die al zeven jaar dezelfde schoenen draagt bij de wedstrijden. Maar er is ook een vrouw die op de dag van de wedstrijd ergens een nummer dertien moet tegenkomen, 'want anders...' schreef ze." Rituelen blijken werkelijk van invloed

'Als zo'n hoog percentage sporters zegt er rituelen op na te houden, maak er dan een vast onderdeel van in de voorbereiding'. Peter Wolters - AVC/VU

te zijn op prestaties van sporters, blijkt uit onderzoek, al is die invloed niet zo groot. Schippers: "Bij een experiment moesten spelers een vrije worp nemen zonder h u n vaste ritueel, zoals bijvoorbeeld de veter even vasttrekken, uit te voeren. En ze presteerden

inderdaad slechter dan na het wel voltrekken van het ritueel. Maar minder slecht dan ze zelf voorspeld hadden. Rituelen zitten dus ergens tussen nuttige bezigheid en bijgeloof in."

'Waarom nou net sterrenkunde?' Hoogleraren tegen mogelijke opheffing Sterrenkunde, geen sterrenkunde of misschien een klein beetje. Dat is de vraag die op dit moment centraal staat binnen de faculteit natuur- en sterrenkunde. Voor Ad Valvas reden om de hoogleraren prof.dr. Wim Hogervorst en prof.dr. Joop Hovenier van de vakgroep sterrenkunde en atoomfysica om hun mening te vragen. iVlartine Zuidweg Prof dr. Wim Hogervorst is voorzitter van de vakgroep sterrenkunde en atoomfysica. Zijn eigen onderzoeksgebied, de atoom- en laserfysica, heeft meerdere raakvlakken met dat van prof dr. Joop Hovenier, de sterrenkunde. "Veel grote ontdekkingen in de astronomie hebben een atoomfysische achtergond. Voor het interpreteren van het licht van de sterren bijvoorbeeld, moet je teruggrijpen op de atoom- en kernfysica", verduidelijkt Hogervorst. Hij stelt: "We hebben een hechte samenwerking. Organisatiestructuren moeten daar niet doorheen fietsen." De sterrenkundepoot van de vakgroep van Hogervorst telt op dit moment twee vaste stafleden, die beiden in 2001 met pensioen gaan. Een mooi moment om een punt achter sterrenkunde te zetten, fluisteren sommigen binnen de faculteit. Hovenier is een van de twee stafleden die over vier jaar vertrekt. "Dat er straks twee met pensioen gaan, is wel een heel slap argument om het onderzoek te beëindigen", protesteert hij. Naast viereneenhalve promovendi zijn er op dit moment elf studenten die sterrenkunde hebben gekozen als afstudeerrichting. Hovenier: "In vergelijking met andere vakgroepen krijgen we relatief veel studenten. Het aantal studenten natuurkunde neemt de laatste jaren landelijk af, terwijl dat van sterrenkunde toeneemt. Wanneer je aan de vu geen sterrenkunde meer zou aanbieden, worden studenten daarvan de dupe. Zij hebben baat bij

een brede opleiding. Ik heb ook tegen het faculteitsbestuur gezegd: maak eens een kosten-batenanalyse." Hogervorst: "Als de vu ermee zou stoppen, dan verdwijnt er een stukje sterrenkimdig onderzoek dat door de andere universiteiten niet zo snel zal worden opgepikt." De vu-sterrenkundigen bestuderen het planetenstelsel, anders dan die van de uvA of de Leidenaren die zich bezighouden met respectievelijk de bouw en evolutie van sterren en de melkwegstelsels. H e t Nederlands Comité Astronomie, het overkoepelende orgaan van Nederlandse sterrenkundigen, noemt het voortbestaan van de vu-groep "vooral daarom belangrijk, omdat het onderzoek van planeten (waarin inbegrepen de aarde) dankzij het ruimteonderzoek in het komende decennium in betekenis zal toenemen." Ook de internationale commissie die recent het sterrenkundig onderzoek onder de loep nam, complimenteerde de vu. De visitatiecommissie vindt het werk van de onderzoekers belangrijk genoeg om voort te zetten. De twee sterrenkundigen die straks vertrekken, moeten dus worden opgevolgd, zo meent de commissie. Overigens kregen ook de natuurkundigen van de vu een vette pluim voor hun onderzoeksprestaties. "Alles wat we binnen de faculteit hebben is van goede kwaliteit. Waarom moeten we dan iets nieuws beginnen waaraan een andere goede activiteit moet worden opgeofferd?", verwijst Hogervorst naar het op tafel liggende plan van de faculteit om onderzoek van complexe systemen

! \

Prof.dr. Wim Hogervorst (rechts) en prof.dr. Joop Hovenier: 'Sterrenkunde met één staflid is niet te doen.' Peter Wolters - AVC/vu op nanoschaal (een miljardste deel van een meter) op te zetten. Natuur- en Sterrenkunde kreeg ruim twee jaar geleden van het college van bestuur te horen dat de weinig rooskleurige financiële situatie van de faculteit een herbezinning op het functioneren noodzakelijk maakte. Vijf hoogleraren kwamen bijeen en vormden een facultaire commissie. D e drie leden die uiteindelijk overbleven - er waren er halverwege de rit twee boos opgestapt - kwamen met voorstellen voor een wetenschappelijk profiel van Natuur- en Sterrenkunde. Sterrenkunde, dat relatief klein en onbetekenend zou zijn, moest, net als overigens subatomaire fysica, worden stopgezet en plaatsmaken voor fysica van complexe systemen op nanoschaal, volgens de commissie een gat in de natuurkundemarkt. Het onderzoeksinstituut Compas moest de ruggegraat van de faculteit

worden. Slecht nieuws voor sterrenkunde, dat buiten Compas valt. "Het plan dient wel het onderzoeksinstituut, maar niet de hele faculteit", vindt Hogervorst, wiens onderzoeksgebied overigens wel onder de paraplu Compas wordt geschaard. Volgens Hogervorst en Hovenier hebben vooral de drie overgebleven leden van de profielcommissie belang bij de uitgestippelde nieuwe koers. Hovenier: "Zij hebben niets te verliezen: h u n groepen worden niet aangetast. Ze leggen de rekening bij ons." Hogervorst is een van de twee leden van de profielcommissie die woedend vertrok. De hoogleraar, die de afgelopen jaren steeds opnieuw door studenten tot beste docent van het jaar is gekozen, vond dat de commissie te weinig oog had voor de belangen van studenten. "Ik stoorde me aan de eenzijdige gerichtheid van de commissie. Het draaide alleen om het onder-

zoeksgedeelte, de onderwijsaspecten waren zo goed als onbespreekbaar." Het faculteitsbestuur nam de aanbevelingen van het driemanschap niet zonder meer over. D e toon van de beleidsnota, ruim een jaar geleden door de faculteitsraad vastgesteld, is een stuk gematigder. Niettemin heeft het bestuur van Natuur- en Sterrenkunde inmiddels bij het college van bestuur aangeklopt en gevraagd om financiële steun voor het opzetten van het onderzoek op nanoschaal. Het budget van de faculteit, en anders wel dat van het college van bestuur, laat niet toe dat iets nieuws wordt gestart zonder dat iets anders wordt afgestoten. E n daarmee is de discussie over het bestaansrecht van sterrenkunde pas goed losgebarsten. T o t wanhoop van Hovenier: "Als er binnen Natuurkunde iets nieuws moet komen, waarom wordt dan niet binnen datzelfde Natuurkunde iets opgegeven? Waarom moet het nou net ten koste gaan van sterrenkunde?" Maar zover is het nog niet. Op dit moment wordt geopperd om sterrenkunde in een uitgedunde vorm te laten voortbestaan: met één staflid. Aanvankelijk reageerde Hogervorst "een beetje opgelucht", maar dat is over. De beide hoogleraren vinden één staflid onvoldoende. Hovenier; "Die arme man of vrouw zal zoveel colleges moeten geven en zoveel studenten moeten begeleiden, dat is niet te doen. N e e m daarbij de contacten met het buitenland, eigen publicaties, vertegenwoordiging in binnenlandse commissies." Hogervorst: "De vraag is of je überhaupt een kandidaat voor dat karwei kunt vinden." D e hoogleraren hebben hun hoop nu gevestigd op de faculteitsraad en de rest van de universiteit. Hovenier: "Ik hoop dat er mensen zijn die de zaak niet overlaten aan het krachtenspel binnen de faculteit. Je hebt dat met minderheden altijd, dat die in zo'n krachtenspel als eersten het loodje leggen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen