Ad Valvas 1996-1997 - pagina 87

AD VALVAS 26 SEP TEMBER 1996

PAGINA 5

'Wetenschappers creëren een gekunsteld wereldbeeld' Bijzonder hoogleraar Wolffers schrijft boekje over bewegen "Beweging en chaos zijn de natuurlijlie toestand van de wereld", sclirijft prof.dr. Ivan Wolffers, bijzonder hoogleraar aan de VU, in zijn boekje 'Bewegen is leven', in deze speciale uitgave voor de Wetenschap Techniekweek ( 5 - 1 3 oktober) filosofeert Wolffers over verschillende onderwerpen die een link hebben met beweging, van Galileo tot aids. Daarbij deelt hij speldenprikjes uit.

Caroline Buddingh' Met de anekdote over de Parijse aarts­ bisschop Daniélon die dood op straat werd aangetroffen in een hoerenwijk nadat hij de liefde had bedreven met een prostituee, bijt Wolffers de spits af m zi)n boekje 'Bewegen is leven'. De auteur lijkt de liefdesbeweging de meest interessante beweging te vmden die er bestaat. Hij komt er een aantal keren op terug. Maar er komen ook andere bewegingen, zichtbaar en onzichtbaar, abstract en concreet, in zijn boek aan de orde. Zo verhaalt Wolffers over Galileo die werd ver­ guisd omdat hij beweerde dat de aarde om de zon draaide en niet andersom, over de uitvindmg van het wiel en over de dominantie van de eicel die bepaalt met welke zaadcel zij versmelt. Halverwege het boek, dat volgens de schrijver in een uurtje te lezen is, bekruipt je het gevoel: waar wil die Wolffers toch naar toe met al die bewegingen? Het antwoord daarop geeft hi) in het laatste deel, waarin hij wijst op de menselijke drang naar vas­ tigheid, zekerheid en onveranderlijk­ heid. Volgens de bijzonder hoogleraar gezondheidszorg in ontwikkelingslan­ den is dat geen goede zaak. De drang naar vastigheid staat namelijk haaks op de werkelijkheid. "Er is niets zon­ der beweging, alles beweegt." Wolffers heeft in de uitgave voor de Wetenschap Techniekweek zijn lezers, voornamelijk scholieren van de middelbare school, niet alleen iets concreets over bewegen willen zeggen, maar ook aan het denken willen zet­ ten, vertelt hij tijdens een gesprek waarm hij net zo vaak van beweging naar beweging hopt als in zijn boek. "Bewegen is namelijk niet alleen een bal die rolt. Bij het thema bewegen kun je je ook afvragen waarom alles wat leeft, moet sterven. Of überhaupt alles wat leeft, beweegt en wie of wat nu eigenlijk voor de allereerste bewe­ ging heeft gezorgd. Bewegen heeft ook met verandering te maken en dat wordt vaak als bedreigend ervaren. I k heb me afgevraagd waarom dat het geval IS. Want beweging en chaos zijn zo'n beetje de natuurlijke toestand van de wereld. Dat begmt bij het eitje en het onrustige zaadje. Beweging is zelfs met tot stoppen te krijgen als de ziel uit een lichaam is gevlogen. Maar wij mensen willen de werkelijkheid, en dus bewegingen, onder controle krij­ gen. Wij brengen daarom een orde­ ning aan. Dat is een heel menselijke reactie. We zijn gewoon op zoek naar vastigheid. Sommige mensen vmden dat in een godsdienst of politieke overtuiging. In elke samenleving ont­ wikkelt men denkbeelden die zin moe­ ten geven aan toevalligheden die ons overkomen en die de chaos omzetten m een reeks wetmatigheden. I k heb echter het idee dat wij daar binnen de wetenschap te ver in willen gaan. Het gevaar dreigt daarbij dat we de werke­

van Wolffers: 'Wetenschappers moeten rebellen zijn. Dan alleen Is een dynamische, beweeglijke wetenschap gegarandeerd.'

NICO Boink AVC/VU

lijkheid geweld aan doen. Dat we een wereldbeeld creëren dat gekunsteld is. En dat alleen maar om onszelf gerust te stellen." Voorbeelden wil Wolffers graag geven. "Toen de ziekte aids werd ontdekt, duurde het een aantal jaren voordat het merendeel van de wetenschappers deze ziekte erkende als een serieus probleem. I ndertijd waren zij er nog niet aan toe dergelijke veranderingen te accepteren. Het paste met in hun

'Wetenschappers gaan te ver in het omzetten van chaos in voetmatigheid'

beeld van de werkelijkheid. Ze voel­ den zich bedreigd." Zo blijkt het altijd te zijn gegaan. "De geschiedenis van de wetenschap is een lange reeks van ontdekkingen die ongeloofwaardig leken voor de samenleving en waar men afwijzend op reageerde. Zo ver­ ging het Galileo, maar ook om New­ tons ontdekking van de kleurenprisma werd smakelijk gelachen. En Semmel­ weis, een Hongaarse arts die ontdekte dat barende vrouwen vaak kraamvrou­ wenkoorts opliepen omdat de arts tij­ dens de bevalling verzuimde zijn han­ den te wassen, werd evenmm serieus genomen. Als je dan ziet wat voor baanbrekende ontdekkingen dit soort mensen heeft gedaan, waar iedereen alleen maar beter mee af is, vraag ik

me af hoe het komt dat de mensheid nieuwe inzichten niet accepteert. I k concludeer dan dat wij mensen bang zijn voor veranderingen. Hoe benard een situatie ook is, als we het maar kunnen vastieggen en overzicht hou­ den, kunnen we er mee leven." Voor deze menselijke eigenschap heeft Wolffers nog wel begrip, maar, zo stelt hij, wetenschappers zouden zich hieraan moeten onttrekken. Zij moe­ ten openstaan voor nieuwe inzichten. Volgens hem gebeurt dat te weinig. Veel vernieuwende inzichten die de wetenschap in beweging brachten, werden juist door die wetenschap afgewezen, stelt de schrijver in zijn boek. "I k merk het in mijn dagelijks werk. I k doe binnen de medische faculteit onderzoek en probeer meer­ dere kanten te belichten, maar dat wordt me wel eens moeilijk gemaakt. In onderzoek moeten altijd maar weer vragenlijsten aan bod komen, maar die geven een reflectie van ons eigen, van tevoren vaststaand, beeld. Nieuwe onverwachte gegevens of de visie van de mensen die onderzocht worden, kunnen we uit zulke vragenlijsten niet verwachten. Nuances krijg je ook niet boven water. Je haalt de dynamiek uit de wereld en probeert er een moment­ opname van te maken. Dat vind ik jammer." Ook hier heeft Wolffers een voorbeeld paraat. "I n Surubaya in Indonesië doen we samen met I ndo­ nesische onderzoekers onderzoek naar mogelijkheden om meisjes in bordelen beter te beschermen tegen geslachts­ ziekten, HI V en aids. Daarvoor moet je eerst van alles weten, want anders valt er niets te bedenken dat effectief zal zijn. Bovendien moet hetgeen je bedenkt goed aansluiten bij de bele­ vingswereld van die meisjes. Hoe krijg Advertenties

IPSER-Amsterdam (Institute for P sychosocial an Socio-Ecological Research) is een aan de VU gelieerd 3de geldstroom instituut dat zich o.m. bezighoudt met projecten gericht op de psychosociale gevolgen van oorlogsgeweld in Afrika en Azié.

IPSER zoekt een student,

je nu antwoorden van de vrouwen in die Surubayaanse bordelen? We heb­ ben het aanvankelijk met vragenlijsten geprobeerd. Dat leverde weinig rele­ vante gegevens op, want daarvoor waren de vragen veel te intiem. We merkten dat de meisjes antwoorden gaven die sociaal wenselijk waren, maar niet hun werkelijkheid weerga­ ven. Daarom hebben we daarna onder meer groepsgesprekken gehouden en lieten we de meisjes een condoomdag­ boek bijhouden. Deze methode heeft ons veel meer interessante gegevens opgeleverd. Nu kregen we namelijk wel de antwoorden die ze uit zichzelf gaven en niet de antwoorden die door ons werden gestuurd." Wolffers geeft aan dat deze benade­

' Vragenlijsten leveren geen nieuwe gegevens op'

ring te weinig wordt toegepast in het wetenschappelijk onderzoek. Met name de bèta's hechten volgens hem te veel aan het statische gedeelte. "Natuurlijk vind ik die benadering goed, daarvoor ben ik er te veel in opgeleid, maar er moet ook aandacht zijn voor andere methoden. Dat je op de vraag 'hoeveel' reageert met tellen, maar dat je vraag 'waarom' op andere manieren gaat onderzoeken." Aange­

-n250 PUBLICATIES FL 2398,­ -n Altijd in 10 dagen Idaar of op afspraak «rder. Publicaties lalcn

of

proefschnfien

drukken?

En ook niet beter' Bovendien bezorgen we gratis door heel

Kies

voor

PnntPartners I pskamp*

Wam

Nederland en geven we bi) een

voor 250 publicaiies op een for­

gezamenli|kt opdracht een extra

maat van 17 X 24 cm

hoge

(160 pagina's) betaalt

053 ­ 482 62 62 voor

u

slechts

(excl

liefst tweetalig Nederlands/Engels, die vlot kan typen onder Windows en die op afroep 1-3 dagdelen per week beschikbaar Is. Aanstelling voorlopig voor 5 maanden met nnogelijkheid tot verlenging. Infomoatie te verkrijgen bij en sollicitaties te richten aan Mw. Lenie Huisman, IPSERAmsterdam, Kerkstraat 219,1017 GK Amsterdam, tel. 6200005.

zien deze onderzoekshouding te wei­ nig voorkomt, moet er nog heel wat veranderen. "Wetenschappers moeten zich bevrijden van begrippenkaders die statisch maken. Ze zullen druk moeten uitoefenen, aangezien de gevestigde orde nog met overtuigd is van deze noodzaak. Wetenschappers moeten dus rebellen zijn. Dan alleen is een dynamische, beweeglijke weten­ schap gegarandeerd. Het opvallende is echter dat je voor onderzoek dat uit­ gaat van zo'n rebelse houding veel moeilijker geld vindt dan voor onder­ zoek dat door wat voor instelling dan ook te gebruiken is om het bestaand geloof in hoe de wereld in elkaar zit te bevestigen." Vooralsnog ziet Wolffers nog niet gebeuren dat de situatie zal verande­ ren. Daarom dus de speldenprikjes in zijn boek. Hij vindt het met erg dat zijn opmerkingen hem met in dank worden afgenomen. "Vemieuwmgen in het wetenschappelijk onderzoek duren lang. Maar ik zie wel een kente­ ring, hoor. Binnen mijn eigen onder­ zoeksgebied aan de vu merken we het aan het aantal organisaties dat vraagt of wij onderzoek voor ze willen doen. Kennelijk slaat onze benadering wel aan. Weet je, ik beschouw het als de taak van wetenschappers om een zo volledig mogelijk beeld van de werke­ lijkheid te geven. Dat ben je verplicht. En dat wil ik de lezers van mijn boek­ je meegeven. Anders ben je net als die paus die zei: 'Het kan niet waar zijn wat JIJ zegt, Galileo.' Je ziet hoe zeer Galileo het bij het rechte eind had."

6%

n2398­ BTW)

Goedkoper kan niet

PRINT PARTNERS IPSKAMP

korting

Bel

een scherpe offerte of vraag naar onze gra­ tis prijswijzer

Sleennei 23 (Business Science Park) • Postbus 333 • 7500 AH Enschede Tel 053 482 62 62 • fax 053 482 62 70

n

* Voorheen Driikkcri| Cop\Pnni 2000

« ^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen