Ad Valvas 1997-1998 - pagina 316

AD VALVAS 18 DECEMBER 1997

PAGINA 8

'Emotionele zaken moeten voorrang krijgen' Jongste hoogleraar haalt stof van privaatrecht Geen rechtsgebied zo mooi als het privaatrecht, vindt Rieme-Jan Tjittes. De jongste hoogleraar van Nederland belijdt zijn liefde in het vlotgeschreven boekje 'Rhythm Blues van het recht'. Daarmee hoopt hij het strafrecht af te bluffen. "Zeg nou zelf, heb jij een moordenaar in de familie?"

Peter Boerman D e rechtsgeleerdheid staat de laatste tijd volop in de belangstelling. Het lijkt wel of iedereen tegenwoordig de namen van de advocaten Spong, Moszkowicz of Doedens kent. En ook de boeken van thrillerschrijver John Grisham gaan als warme broodjes over de toonbank, net als de films die erop zijn gebaseerd. Zelfs in een serie als Goede Tijden, Slechte Tijden spelen advocaten een prominente rol. Prof dr. Rieme-Jan Tjittes vindt die ontwikkeling maar niks. "Allemaal strafzaken", schampert hij. En strafrecht mag dan wel heel spectaculair zijn, slechts weinig mensen krijgen er mee te maken. Tjittes heeft het dan ook liever over zijn grote liefde: het privaatrecht. Dat is volgens hem minstens even boeiend. "Zeg nou zelf, heb jij een moordenaar in de familie? Of een drugsdealer, of een beursfraudeur? Waarschijnlijk niet. JMaar je kent vast wel iemand die ruzie heeft met zijn buren, of met zijn werkgever. En waar moet je heen als je een computer hebt gekocht die voor geen meter loopt? Voor dat soort zaken moet je toch echt bij het privaatrecht zijn." Tjittes belijdt zijn grote liefde in het recent verschenen boekje Rhythm Blues van het Recht, een bundel met negentien verhalen van alledaagse mensen die tot aan de Hoge Raad hebben doorgeprocedeerd om hun gelijk te halen. De verhalen zijn bewust voor leken geschreven, moeilijke juridische termmologie is er nauwelijks in te vinden. "Ik heb geprobeerd aansprekende verhalen te schrijven", aldus Tjittes, met zijn dertig jaar nog steeds de jongste hoogleraar van Nederland. "Het is geen Teleaccursus privaatrecht. Ik vind het juist belangrijk dat mensen zich zelf een oordeel kunnen vormen over een bepaalde zaak, en dat oordeel vervolgens naast het oordeel van de rechter kunnen leggen. Het ging mij er om ook hier in Nederland de burger te laten nadenken over juridische zaken," In Amerika is de rechtscultuur veel meer van 'de gewone m a n ' dan hier, is Tjittes opgevallen. In Nederland is

Prof.dr. RiemeJan Tjittes: 'Waar moet je heen als je een computer hebt gekocht die voor geen meter loopt? Dan moet je toch echt bij het privaatrecht zijn.' Peter Wolters AVC/VU

de kennis van het recht maar beperkt. Wel hoort hij vaak de vrees voor 'Amerikaanse toestanden'. Onterecht, vindt hij. "Want wat vinden wij Amerikaanse toestanden? Enerzijds de claimcultuur, iedereen overal voor aansprakelijk stellen, het /'// sue you. En anderzijds de torenhoge schadevergoedingen. Beide zullen in Nederland niet zo snel h u n intrede doen. Ons systeem van schadevergoedingen kent niet zoals het Amerikaanse het principe van punitive damage, vergoeding bij wijze van straf Bij ons wordt alleen de daadwerkelijke schade vergoed. Ook de claimcultuur kennen wij gelukkig niet, door de manier waarop advocaten worden betaald. In Amerika werken veel advocaten op basis van no cure no pay, hier mag dat niet. Dat betekent dat procederen altijd kosten met zich meebrengt. Dus bedenk je je wel even voor je een zaak aangaat." Op zich is dat goed, vindt Tjittes, maar het heeft ook nadelige effecten. "Stel: ik klaag jou aan wegens belediging, ook al heb je helemaal niets gedaan of gezegd. D a n ben jij toch bakken met geld kwijt om je gelijk te halen. In Nederland kan iemand immers niet veroordeeld worden tot

het betalen van alle proceskosten, want wij redeneren: waar twee kijven, hebben twee schuld. Ik vind dat niet terecht. Daar moet vanaf geweken kunnen worden."

Emoties Tjittes heeft nog meer ideeën om het Nederlandse rechtsstelsel te herzien. "Het zou volgens mij enorm goed zijn, dat zaken waarin emoties een belangrijke rol spelen, zoals zaken waarin het gaat om letselschade, met voorrang worden behandeld. Procederen duurt nu enorm lang. D e emoties, die vaak in burgerlijke rechtszaken hoog oplopen, worden daardoor steeds heviger. Ik vind dat zaken die bijvoorbeeld ondernemingen tegen elkaar aanspannen met de vraag of een afgeleverde partij suiker wel goed was, daar best op mogen wachten." Rechtszaken zijn "buitengewoon ingrijpende gebeurtenissen", vertelt Tjittes. "Mensen hebben er vaak geen idee van hoe lang het duurt, en wat het allemaal kost. Mensen die uitgeprocedeerd zijn, moeten er vaak ook echt van afkicken. Dat kan soms wel twee keer zo lang duren als de hele procedure."

Juist vanwege het belang dat mensen eraan hechten vindt Tjittes het zo jammer dat de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege in Nederland, zijn uitspraken "soms beestachtig slecht motiveert". Hij heeft zelf een tijdje bij de Hoge Raad gewerkt en kende de uitspraken die hij beschreef in zijn boekje daardoor vrij goed. Maar dat wil niet zeggen dat hij het met het oordeel van de Raad altijd eens is. "Ik hou niet van dat orakelgedoe, waarbij de Hoge Raad alleen maar een oordeel uitspreekt, zonder te zeggen waarom. Zo doen de Fransen het, maar ik vind dat letterlijk de Franse slag. Het gebrek aan motivering hangt meestal niet samen met de kwaliteit van de wetten waarop de Hoge Raad zijn oordeel baseert. Een goede rechter kan zelfs met een slechte wet goed recht spreken. Net zoals je een spijker er ook wel in krijgt met een nijptang, ook al is een hamer beter. Als de Hoge Raad werk maakt van het noemen van feiten, omstandigheden en motiveringen, is er veel gewonnen." Dat de Hoge Raad veel gebruik maakt van de termen 'redelijkheid en billijkheid' en daarmee de wet naar eigen oordeel interpreteert, vindt Tjittes niet

zo erg. "Advocaten hebben doorgaans de pest aan de oordelen waarin de redelijkheid en billijkheid gebruikt worden, de r b van het recht, omdat ze er niets mee kunnen. Maar als je die redelijkheid en billijkheid goed motiveert, kan er ook een soort regelgeving ontstaan, waar advocaten in latere zaken iets aan hebben." Dat het privaatrecht een onderbelicht gebied is, heeft Tjittes al meermalen gemerkt sinds zijn boekje is verschenen. "Ik word soms behandeld alsof ik het privaatrecht uitgevonden heb. Terwijl het nog ouder is dan de Romeinen. Daarom zou ik het ook zo jammer vinden als dit boekje in de kelder van de vu-boekhandel terecht zou komen, onder het kopje 'rechten'. D a n leest nog niemand het. Het gaat er juist om dat ook de niet-jurist er kennis van neemt. Het zijn alledaagse verhalen. Het zijn dingen die jou en mij ook ktmnen overkomen. Daar moet je op voorbereid zijn. Dat heb ik met het boekje duidelijk willen maken." Rieme-Jan tjittes: Rhythm Blues van het recht, Uitgeverij Balans, Amsterdam. ISBN 90 5018 381 6, ƒ24,90

Komst opleiding islamitisclie tlieologie nog ver weg Een eigen universiteit waar je islamitische theologie kunt studeren of wordt opgeleid tot imam: daar dromen alle moslimorganisaties in Nederland van. Maar samenwerken doen ze niet. Wel brengen ze eikaars plannen in diskrediet. Toch is er hoop: "In het jaar 2000 hopen we de eerste 15 ä 20 studenten in te schrijven", zegt een betrokkene. Matthé ten Welde "Het lijkt me een doodgeboren kindje", zegt de Utrechtse islamoloog dr. Nico Landman over de Islamitische Universiteit in Rotterdam (IUR), die vorige week werd opgericht. Landman bracht begin dit jaar een rapport uit, waarin hij zegt dat de komst van een opleiding tot imam (geestelijk voorganger) op korte termijn onhaalbaar is. De reden: de vele moslimorganisaties in Nederland vinden het weliswaar tijd voor zo'n opleiding, maar hebben nog geen uitgewerkte plannen en willen ook niet met elkaar samenwerken. Hoe juist die conclusie is, bleek vorige week. T o e n beweerde voorzitter E. Ates van de Islamitische Raad Nederland dat de particuliere universiteit een miljoen gulden zou krijgen van Saudi-Arabië. Ook zou de lUR funda-

mentalistische docenten uit het buitenland inschakelen, die het werk van Salman Rushdie en vooruitstrevende islamologen verboden hebben verklaard. Ates kon beide beweringen niet hard maken, maar de schade die hij aanrichtte is niettemin groot. D e oprichter van de lUR, S. Damra, werd op het matje geroepen door zijn werkgever, het Amsterdams Centrum Buitenlanders. Dit centrum wil de integratie van minderheden in de samenleving bevorderen en distantieert zich nadrukkelijk van Damra. "Wij zijn voorstander van een open theologisch debat over de islam, maar de vraag is of daar een open debat zal plaatsvinden", liet het centrum weten. Daarop besloot Damra de banden met zijn geesteskind te verbreken. Dat de Islamitische Raad Nederland (IRN) het plan van Damra in diskre-

diet heeft gebracht, is niet toevallig. Want Damra is leider van de Nederlandse Islamitische Raad (NIR), die net als de IRN van E. Ates zegt de belangen van de Nederlandse moslimgemeenschap het beste te behartigen. Maar een derde organisatie, de Nederlandse Moslim Raad, beweert exact hetzelfde. "Zo gek is die rivaliteit niet, want de moslimgemeenschap is allerminst een eenheid", zegt Landman, die verbonden is aan de vakgroep Oosterse talen en culturen. Landman schreef zijn rapport in opdracht van het ministerie van Onderwijs. Dat verwacht dat 'eigen' imams de integratie van de moslimgemeenschap in Nederland bevorderen. N u komen de geestelijk voorgangers in de 380 moskeeën in Nederland van het Marokkaanse of Turkse platteland. Ze spreken amper Nederlands en hebben weinig contact met de nietislamitische bevolking. Ook praten ze nauwelijks met de jongere generatie moslims die in Nederland is geboren en getogen. "Er ontstaat een enorme kloof tussen deze imams en jonge moslims", zegt Hassan Yar, docent aan de lerarenopleiding islam-godsdienst van de Hogeschool Holland. "Daarom is het zo belangrijk dat er imams komen die in

Nederland zijn opgeleid en de taal van jongeren spreken." Ook Yar werkt aan een universitaire studie islamitische theologie, die studenten tevens kan klaarstomen tot imam. Samen met A. Karagül, imam en docent aan een interconfessionele pabo, praat hij hierover met de Vrije Universiteit en de Universiteit Utrecht. "Het moet een erkende wetenschappelijke opleiding worden, die voldoet aan de eisen die aan elke studie in het hoger onderwijs worden gesteld", zegt Yar namens de stichting islamitisch hoger onderwijs (siHO). D e aanpak van de SIHO verschilt van de eerdere initiatieven. Yar en Karagül willen wél met alle moslimorganisaties overleggen. "De steun voor de opleiding waarin een 'Nederlandse' islam wordt gedoceerd en bestudeerd, moet breed zijn", aldus Yar. Samenwerking met het buitenland wijst hij niet af "Maar dan op de manier waarop elke Nederlandse universiteit dat doet." De siHO zegt dat tachtig procent van de moskeeën in Nederland inmiddels achter het initiatief staat. T o c h verwacht Yar op zijn vroegst pas in het jaar 2000 zo ver te zijn. "Dan hopen we de eerste 15 a 20 studenten in te schrijven." Het bericht in de Volkskrant dat het

kabinet ondertussen met de Universiteit van Amsterdam en een fundamentalistische Turkse vereniging praat om zelf de aanzet te geven tot een imamopleiding, blijkt overigens onjuist. Bi) de faculteit geesteswetenschappen van de UVA weet men van niets. E n woordvoerder Karin Donk van Binnenlandse Zaken zegt dat het kabinet zich pertinent niet wil bemoeien met de opleiding van imams. "Dat is een taak van de moslimorganisaties, net zoals kerkgenootschappen hier verantwoordelijk zijn voor de vorming van h u n priesters." Wel bekijkt een interdepartementale werkgroep hoe de integratie van moslims in Nederland beter kan verlopen Donk: "Imams vervullen daarin een sleutelrol. Maar de huidige imams hebben een gebrekkige kennis van de Nederlandse taal en cultuur. Daarom gaan we na of zij niet een inburgeringstraject moeten volgen, met cursussen Nederlands en andere nuttige zaken," Maar het is de vraag of deze oplossing werkt: buitenlandse imams werken meestal maar vier jaar hier, daarna gaan ze weer terug naar hun vaderiand, (HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen