Ad Valvas 1997-1998 - pagina 307

AD VALVAS 18 DECEMBER 1997

PAGINA 5

'Onze standpunten zijn lang niet dwaas' Kardinaal Godfried Danneels houdt Kuyper-lezing aan de vu We leven in een zeer religieuze tijd, constateert kardinaal Godfried Danneels. De RoomsKatholieke Kerk zou zich juist nu meer moeten profileren, om mensen aan te trekken, "We moeten niet enkel op de kansel present zijn, maar in de hele maatschappij." Sheila Kamerman De aartsbisschop van Mechelen-Brussel zetelt in een statig wit huis aan de Wollemarkt in Mechelen, vlak naast de indrukwekkende Sint-Romboutskathedraal die hoog boven het stadje uittorent. De bel galmt door een lege hal. Je zou bijna een monnik in een wapperende bruine pij met een kaars m de hand in de deuropening verwachten. In plaats daarvan verschijnt een dame met een mobiele telefoon. Terwijl ze onafgebroken blijft praten, wijst ze de weg door een gang met een zwan-wit plavuizen vloer en een imponerende ri) schilderijen. In een sober mgerichte kamer kan de bezoekster wachten tot het kardmaal Godfned Danneels (64) schikt haar te ontvangen. Op uimodiging van de vu en het dagblad Trouw houdt Kardinaal Danneels op 18 december de Abraham Kuyperlezing. De voormalige hoogleraar in de filosofie is volgens de aankondiging niet alleen bekend om zijn bijdragen aan actuele discussies in kerk en samenleving, hij blijkt ook een van de topkandidaten orh de paus op te volgen. Een suggestie die Danneels later afdoet als "pure speculatie". Dan is de kardinaal gereed. Zijn persoonlijk secretaris gaat voor naar de ontvangstkamer waar zes met donkergroen velours beklede stoelen rond een grote houten tafel staan. Eén wand is geheel bedekt met boeken, aan een andere muur hangt een kruis. Danneels komt binnen in zijn lange zwarte soutane met een strak, wit boordje en gaat aan het hoofd van de tafel zitten. Hij is gewend om met de pers te spreken. Als het maar "enigszins ernstig" is gaat hij accoord met een interviewverzoek, ook als het een blad of een programma betreft dat niet direct in zijn lijn ligt. Zo verscheen er twee maanden geleden een openhartig interview met h e m m het weekblad Humo, waarin hij onder meer spreekt over de affaire Dutroux: "Ik denk dat je onze situatie kunt vergelijken met de val van het Romeinse n)k; de Romeinen werden toen ook alleen nog maar door extreme uitspattingen geprikkeld", vertelde hij de interviewer. "Het is een typisch kenmerk van overrijpe beschaving. D e pnkkels worden altijd op dezelfde terremen gezocht: seks, geweld, spelen." Danneels geeft die interviews niet direct voor zijn eigen plezier, hij is ervan overtuigd dat de Rooms-Katho-

Kardinaal Godfried D a n n e e l s werd in 1933 in K a n e g e m (West Vlaanderen) geboren als de o u d ste van z e s uit e e n onderwijzersgezin. Hij studeerde a a n h e t grootseminarie v a n B r u g g e , behaalde zijn doctoraal i n d e filosofie aan d e KU Leuven e n zijn doctoraal in d e theologie a a n de Gregoriaanse Universiteit in Rome. In 1957 werd hij tot priester gewijd. T u s s e n 1959 e n 1977 w a s hij hoogleraar i n d e liturgie e n de sacramentenleer a a n h e t grootseminarie v a n B r u g g e . V a n 1969 tot 1977 w a s hij tevens p r o fessor a a n d e theologische faculteit van de KU L e u v e n . In 1977 w e r d D a n n e e l s door p a u s Johannes P a u l u s II t o t b i s s c h o p van Antwerpen b e n o e m d e n i n 1979 tot aartsbisschop v a n Mechelen-Brussel e n voorzitter van d e B e l g i s c h e b i s s c h o p p e n conferentie, als opvolger v a n kardinaal S u e n e n s . In 1983 w e r d hij tot kardinaal b e n o e m d .

Kardinaal Godfried Danneels: 'Het is de taak van de kerk om een poolster te bieden aan dwalende zielen.' heke Kerk zich beter moet profileren. Als het aan hem lag, zou de kerk zich niet alleen met religie bemoeien, maar zich ook veel meer mengen in discussies over wereldse problemen zoals euthanasie, werkloosheid, zorg voor gehandicapten, ouderen en zieken en de globalisering van de economie. "We moeten niet enkel op de kansel present zijn, maar in de hele maatschappij. Want de standpunten die wij verdedigen zijn lang niet dwaas." De media zijn het beste middel o m veel mensen te bereiken, weet ook kardinaal Danneels. Oók de jongeren. En dat vindt hij belangrijk, want vooral onder deze groep is de belangstelImg voor de kerk tanende. Niet omdat ze zich niet interesseren voor religie, zeker niet. " D e secularisering die in de jaren zestig op gang kwam, heeft niet doorgezet. We leven nu in een zeer religieuze tijd waarin gevoel en emotie een grote rol spelen", zegt Darmeels. "Maar er bestaat een grote onverschiUigheid ten aanzien van het christendom." Oude referentiekaders als godsdienst, wet en moraal bieden geen houvast meer, meent de kardinaal. O p zoek naar nieuwe vastigheid in een chaotische maatschappij shoppen de mensen in het "warenhuis van de pseudo-reli-

gies" waartoe bijvoorbeeld de N e w Age-bewegmg, maar ook sekten behoren. Jongeren voelen het volgens de kardinaal als een grote vrijheid om zelf iets van h u n gading te kunnen kiezen. "Ze eten niet meer wat de pot schaft, maar stellen een persoonlijk menu samen. Maar van ä la carte eten kun je op den duur flinke buikpijn krijgen." Het is de taak van de kerk om duidelijker van zich te laten horen en een minder vrijblijvend, maar wel aantrekkelijk, alternatief te bieden, meent Danneels. Maar juist daarvoor schrikt zij terug. "We hebben een complex overgehouden uit de jaren veertig en vijftig toen de Belgische Katholieke Kerk grote macht had. Vaak is de clerus verweten zich als een olifant in een porseleinkast te gedragen. Maar de tijden zijn veranderd: De kerk is allang geen olifant meer en de anderen zijn zeker niet van porselem."

Paus Jonge mensen hebben een vaderfiguur nodig, iemand die hen kan leiden en die tegenwicht biedt. Kardinaal D a n neels is er stellig van overtuigd dat de volwassenen van nu over twintig jaar voor de voeten geworpen krijgen dat ze niet genoeg overwicht hebben geboden. "Als je een kind wil leren zwemmen zet je het niet aan de kant zodat het kan zien hoe het moet. N e e , je gooit het in het water en spnngt er zelf achteraan voor de broodnodige begeleiding. Maar je moet wel obstakels opwerpen die het kind moet overwinnen. O p die manier leert het." D e ultieme vaderfiguur die de kerk prominent naar voren zou kunnen schuiven is natuurlijk de paus. "Het valt me op dat naarmate zijn lichamelijke toestand achteruit gaat.

zijn ideeën meer en meer tot de verbeelding gaan spreken. Ik merk dat er een grote eerbied bestaat voor de paus. E n niet alleen bij gelovigen." Als bewijs dat jongeren open staan voor de katholieke kerk, ziet Danneels het grote succes van de Wereldjongerendagen in Parijs van afgelopen zomer. "Er waren veel meer jonge mensen dan we hadden verwacht. D a t waren heus niet allemaal fans van de paus, ik betwijfel ten zeerste of ze al zijn standpunten delen. Maar ze kwamen omdat ze iets zochten." D e stuurloosheid van de mens is een van de zwaarste beproevingen van deze tijd, vindt Danneels. H e t is niet alleen de taak van de kerk om een houvast - een poolster, in de woorden van Danneels - te bieden aan dwalende zielen. Ook het confessionele onderwijs kan een sturende rol spelen omdat het een belangrijk segment van de samenleving bereikt. " D e aantrekkingskracht van een katholieke universiteit, zoals die in Leuven, bestaat in de eerste plaats uit haar hoogstaande pedagogische en intellectuele kwaliteiten. Een katholieke fysicus is een gewone fysicus. Maar krachtens zijn geloof moet hij proberen om tot de besten te behoren. H o e je het ook wendt of keert, de levensbeschouwing van de docenten sijpelt door in de lesstof en wordt zo doorgegeven aan de studenten." Daarnaast is een levensbeschouwelijke inslag van de universiteit van groot belang voor een juiste benadering van ethische problemen die zich op allerlei wetenschapsgebieden voordoen. " D e geneeskunde is een voor de hand liggend voorbeeld omdat artsen beslissingen moeten nemen over leven en dood. Maar ook in de economie komen morele vragen aan de orde: hebben wij bijvoorbeeld het recht om een kapitalistische economie te ontwikkelen, zonder ons iets aan te trekken van de situatie in ontwikkelingslanden?", vraagt Danneels retorisch. "Op een christelijke universiteit is er aandacht voor de wezenlijke natuur van de mens: godsdienst is daar een onderdeel van en geen aanhangsel dat je kunt afknippen omdat je niet weet waar het voor dient. Als iemand tegen mij zegt dat religie voor hem volkomen irrelevant is, dan geloof ik niet dat hij het menszijn volledig waardeert." Danneels gaat rechtop zitten: "We vragen alleen nog maar naar het 'wat' en 'hoe'. We zijn het verleerd om naar het 'waarom' te vragen. Ik ken het 'wat' en 'hoe' van mijn

Koen Wessing/Hollandse Hoogte

geboorte. Ik ken mijn ouders, mijn familie en mijn stamboom. Maar waarom ben juist ik geboren? W a t is mijn levensproject? Dat zijn religieuze vragen waarvan de antwoorden niet m het trouwboekje van mijn vader en mijn moeder staan."

Volksaard D e inhoud van de Kuyper-lezing heeft de kardinaal nog niet helder voor de geest, al staat de - enigszins cryptische - titel 'Wordt Nederland Belgischer?' reeds vast. Hij wil best alvast wat rond dat thema associëren en dan blijkt al snel dat hij geen Belgischer wordend Nederland voor ogen heeft. Integendeel, op het gevaar af te generaliseren, onderscheidt hij een duidelijk verschillende volksaard: "Nederlanders voelen zich meer verantwoordelijk voor de goede gang van zaken in hun land en zijn trouwer aan het gezag dan Belgen." De verklaring daarvoor vindt Danneels in de geschiedenis. H e t katholieke België heeft - in tegenstelling tot het calvinistische Nederland lange tijd onder Spaans bewind geleefd. " D e staatszin van een volk wordt anders als wetten je worden opgedrongen en je er zelf niet verantwoordelijk voor bent." Volgens Danneels heeft de aard van een volk ook te maken met het geloof. In het calvinistische noorden wordt de eigen verantwoordelijkheid benadrukt, hetgeen een wat "ernstiger plooi" aan de mensen geeft. In het katholieke zuiden is weliswaar de heersende overtuiging dat alle mensen zondaars zijn, maar er is ook vergiffenis. "Belgen hebben daardoor een iets fiivolere, bourgondischer levenshouding. D e Nederlanders kunnen dat wel waarderen en komen bij ons op restaurant." D e zedenschandalen die België al een tijd in h u n greep houden, zijn geen louter Belgisch verschijnsel, zegt D a n neels. "In alle landen bestaan verwerpelijke zaken als corruptie, pedofilie, kinderporno en criminaliteit. Maar de grote golf van emoties die op de vondst van de vermoorde en de verdwenen kinderen volgde, was in dit land misschien heftiger dan elders. Belgen hebben n u eenmaal veel affectieve energie. Daar maak ik m e geen zorgen over. Mijn angst is dat die emoties verzanden zonder dat ze enige institutionele verbetermg tot gevolg hebben. Dat zou een grote desillusie betekenen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen