Ad Valvas 1997-1998 - pagina 583

AD VALVAS 1 MEI 1998

PAGINA 5

'Tijd voor bezieling in de politiek' Twee VU-wetenschappers doen gooi naar Kamerzetel De politiek mag wel wat levendiger worden, vinden twee VU-wetenschappers die kandidaat staan bij de Kamerverkiezingen. Volgens politicologe dr. Jet Bussemaker (PvdA) en bijzonder hoogleraar economie Jan Peter Balkenende (CDA) sluiten de beoefening van politiek en wetenschap elkaar niet uit. De wisselwerking kan zelfs vruchtbaar zijn. Peter Boerman en Dirk de Hoog "In de politiek vindt nauwelijks echt inhoudelijk debat plaats. Er is weinig passie en opwinding. Niet alleen de afgelopen vier jaar, maar eigenlijk al decennia lang", vindt dr. Jet Bussemaker. De docente politicologie wil helpen daar verandering in te brengen. Ze staat 45ste op de lijst van de PvdA bij de komende Kamerverkiezingen. "Ik denk dat ik wel in de Kamer kom, want zelfs als de PvdA geen 45 zetels haalt, zullen er mensen afvallen die vóór me op de lijst staan, omdat ze mmister worden. Los daarvan leert de geschiedenis dat er altijd enig verloop is birmen net gekozen Kamerfracties." Ook bijzonder hoogleraar economie Jan Peter Balkenende verlangt naar meer bezieling in de politiek. N u werkt hij nog bij het wetenschappelijk instituut van het CDA, maar met een zevende plaats op de kandidatenlijst zal hij na 6 mei gegarandeerd een zetel in de Tweede Kamer bezetten. "De afgelopen regeerperiode was wat debat betreft niet echt opwindend. D e regering kwam met keurige stukken en notities, maar niet met verhalen waarmee je het nu roerend eens of oneens kon zijn. O m de politiek leuk en spannend te maken heb je visies nodig die helderheid verschaffen over het perspectief waarvoor je staat. Ruud Lubbers, de vorige premier, heeft het ook eens gezegd. Hij heeft geen spijt van het no nonsense beleid dat hij voerde maar merkte later wel op dat zo'n beleid niet voldoende is. Ook Lubbers miste achteraf de bezieling in de politiek." De twee parlementariërs in spe treffen elkaar op de redactie van Ad Valvas voor een 'gesprek op niveau' dat van wetenschappers die de politiek ingaan verwacht mag worden. "Wetenschappelijke inzichten spelen niet zo'n grote rol in de politiek", is de mening van Bussemaker. Ze betreurt dat enigszins, maar kan het zich ook voorstellen. "Resultaten van wetenschappelijk onderzoek over maatschappehjke ontwikkelingen bieden zelden een absolute waarheid. Het zijn vaak conflicterende visies die bediscussieerbaar zijn. Of het gaat om gegevens op grond waarvan een politieke keuze gemaakt moet worden." Toch is er volgens haar een rol in de politiek weggelegd voor wetenschappers. "Ze moeten zichtbaar maken

wat de achterliggende ideeën en uitgangspunten zijn van allerlei concrete voorstellen, de historische lijnen erin aangeven en ze vergelijken met andere voorstellen en plannen. Dat kan een debat meer kwaliteit geven. Parlementariërs zijn vaak te veel bezig met de cijfers achter de komma en andere details. We moeten ervoor zorgen dat ook de grote lijnen worden geschetst." Balkenende onderstreept wat dit betreft het belang van de wetenschappelijke bureaus van de politieke partijen. "Die kunnen vanwege de distantie van de dagelijkse politieke praktijk reflectie bieden en nadenken over visies op de langere termijn. Dat is hard nodig om niet te blijven steken in incidentenpolitiek, waarbij de regering en het parlement van de ene adhocbeslissing naar de volgende rennen."

Perspectieven Volgens Balkenende vraagt zijn instituut geregeld wetenschappers van buiten de politiek zitting te nemen in commissies die moeten nadenken over de uitgangspunten en lange-termijnstrategie op allerlei beleidsterreinen. "Daarbij moet je er alert op zijn dat ook in de wetenschap sprake is van regelmatig veranderende perspectieven. Wat nu de hoofdstroom is, kan over een paar jaar weer achterhaald zijn. Daarom moet je je ook bezighouden met wat de vooronderstellingen zijn in bepaalde theorieën. N e e m bijvoorbeeld de rekenmodellen van het Centraal Planbureau. Die werken ook met allerlei aannames. In feite komt eruit wat je er eerst ingestopt hebt." Bussemaker denkt nog wel het een en ander te moeten leren in de politiek. "Als wetenschapper kijk je kritisch naar de politiek, maar als politicus draag je verantwoordelijkheid en kun je niet altijd alles roepen wat je zelf vindt. Dat zou tot complete verwarring leiden. Als politicus heb je nu eenmaal andere taken dan als universitair docent. Je moet binnen beperkte tijd tot voorstellen komen die voldoende steun krijgen." Ze wil het Kamerlidmaatschap gaan combineren met een dag per week werken aan de universiteit. "Volgens mij kan dat heel goed zonder op één van beide terreinen ongeloofwaardig te worden. Maar dan moeten de zaken natuurlijk inhoudelijk niet al te ver uit elkaar gaan lopen. Ik ben er in ieder geval absoluut tegen om studen-

Bijzonder hoogleraar economie Jan Peter Balkenende (CDA): 'In het onderwijs moet echt iets gebeuren.' Peter Wolters - AVC/VU ten te indoctrineren." Zo laat ze bijvoorbeeld studenten ook teksten van Abraham Kuyper lezen. "Daarin ben ik geloof ik de enige op deze faculteit. Het gaat erom dat studenten echt kennis nemen van allerlei maatschappelijke stromingen en de achterliggende ideeën leren analyseren. Welke conclusies studenten daar voor zichzelf uit trekken is h u n zaak. Elke wetenschapper heeft natuurlijk meer of minder bewust eigen opvattingen over hoe het moet met de samenleving. Maar juist omdat ik me ervan bewust ben dat mijn wetenschappelijke en politieke werk met elkaar kunnen botsen, heb ik er misschien wel meer over nagedacht dan menig collega. Ik probeer in ieder geval mijn eigen vooronderstellingen niet verborgen in de collegestof te stoppen." Balkenende heeft nog niet meegemaakt dat de politiek en zijn wetenschappelijke bezigheden elkaar in de weg stonden. "Je moet enige afstand nemen natuurlijk. Het gaat om reflectie op de dagelijkse politieke praktijk. Dat heb ik met mijn proefschrift ook gedaan. Ik heb vanuit een juridisch perspectief gekeken wat er m een hele hoop wetgeving is gebeurd en daar kritische kanttekeningen bij gemaakt. Die analyse van processen over een langere termijn heb je nodig om een visie te ontwikkelen op wat je nu eigenlijk echt wilt bereiken. In mijn wetenschappelijke werk gaat het er ook om studenten de waardebepaald-

Politicologe dr. Jet Bussemaker (PvdA): 'Ik probeer mijn eigen vooronderstellingen niet verbolgen in de Peter Wolters - AVC/VU collegestof te stoppen.'

heid van allerlei theorieën te laten zien. Want als je die inzichten niet hebt, loop je het risico speelbal te worden van allerlei modieuze veranderingen in wetenschappelijke opvattingen."

Basisonderwijs D e PvdA en het CDA vinden allebei dat investeringen in het onderwijs belangrijk zijn. De universiteiten zullen daar echter niet als eerste van profiteren, stellen beide politici. Bussemaker: "Hoe meer geld er naar het onderwijs gaat, hoe beter. Nederland moet het tenslotte hebben van de kennisinfrastructuur. Maar dat is wat anders dan zomaar een miljard gulden extra aan de universiteiten geven, waar ze om vragen. Dan zullen ze toch eerst moeten aangeven waar dat geld voor nodig is. Onze prioriteiten liggen vooral bij het basisonderwijs. Dat heeft alles te maken met solidariteit en gelijke kansen. Als je daar een achterstand oploopt kun je die tenslotte nooit meer inhalen." Balkenende is het wel eens met extra aandacht voor onderwijs. "Iedereen komt met claims in verkiezingstijd, daar moet je niet zo snel aan toegeven. Maar als je her en der gesprekken voert hoor je veel geluiden dat er in het onderwijs echt iets moet gebeuren. Veel mensen uit het bedrijfsleven zeggen dat ook. Onze prioriteiten zijn het verkleinen van klassen in het basisonderwijs, meer aandacht voor het beroepsonderwijs en het toegankelijk houden van het hoger onderwijs. O m dat te bereiken zullen een aantal zaken in de studiefinanciering moeten veranderen. We vinden bijvoorbeeld dat de prestatiebeurs te veel onzekerheden voor studenten met zich meebrengt. Dat kan mensen uit financieel kwetsbare gezinnen ervan weerhouden te gaan studeren." Ook Bussemaker wil een aantal zaken in de studiefinanciering aanpakken. "Ik merk dat studenten steeds meer tijd besteden aan allerlei bijbaantjes om geld te verdienen. Dat leidt steeds vaker tot studievertraging en dat is geen goede zaak. We vinden echter wel dat ouders zelf een bijdrage moeten leveren als ze het kunnen betalen. Onze nadruk ligt op (aanvullende) beurzen voor de mensen die het niet kunnen betalen. En we willen weer meer mogelijkheden om studies te stapelen. D e weg via m b o , hbo, naar de universiteit is toch vooral een route die kinderen uit kansarme milieus afleggen. We vinden ook dat de regel dat je na je 27ste geen studiefinanciering meer kunt krijgen moet verdwijnen. Mensen moeten ook op latere leeftijd nog de kans hebben te gaan studeren." Met deze uitspraken komt een echt debat nog niet op gang. Misschien dat een discussie over het beleid van het paarse kabinet meer tegenstellingen oproept. Balkenende wil desgevraagd

best wat positiefs over de regering zeggen. "Een sterk punt is dat vooraf heldere financiële afspraken zijn gemaakt, waaraan de ministers zich tot voor kort hebben gehouden. In voorgaande kabinetten was toch telkens weer sprake van overschrijdingen en tegenvallers die extra bezuigingen nodig maakten. Iedereen was het er over eens dat het door blijven gaan met ad-hocbezuinigingen geen goede weg was."

Slapend rijk Bussemaker geeft op verzoek wat kritiek op het kabinet: "Er zijn veel goede dingen gebeurd op het gebied van werk zoals een half miljoen banen erbij. De inkomenspositie van mensen onderaan de ladder is verbeterd ten opzichte van de middengroepen. Maar op het gebied van sociaal beleid moet veel meer gebeuren in een volgend kabinet. Ik vind het niet acceptabel dat er in de Nederlandse samenleving mensen zijn die met moeite de eindjes aan elkaar knopen, tenvijl er aan de andere kant mensen via allerlei beleggingen min of meer slapend rijk worden." Daar wil Balkenende wel een kanttekening bij maken. "Kok heeft zelf gezegd dat de ongelijkheid onder dit kabinet te veel is toegenomen. Maar dat is niet alleen een gevolg van bezuinigingen. Dit kabinet is begonnen met structuuraanpassingen in de sociale zekerheid. D e boodschap van Paars is duidelijk. D e overheid biedt nog maar een beperkt aantal waarborgen en daarnaast moet er een veel verdergaande marktwerking komen. Waar leidt dit toe? Werkgevers gaan selecteren op de fysieke toestand van h u n personeel. Er dreigt een tweedeling in de gezondheidszorg, omdat verzekeraars voorrang voor hun werkende klanten willen. Dat marktdenken gaat echt heel ver en het leidt tot schrijnende gevallen. Je ziet nu al dat allerlei reparatiewetgeving nodig is om de schade te beperken." Bussemaker is het daar niet zonder meer mee eens. "De ingrepen in de sociale zekerheid zijn natuurlijk al veel eerder begonnen dan onder dit kabinet. En helaas waren die ook nodig omdat de uitgaven de pan uitrezen. Maar jarenlang is er alleen ad hoc stapje voor stapje bezuinigd zonder een visie op het totale beleid. Paars is begoimen met het ontwikkelen van zo'n visie. Maar er liggen nog een heleboel vragen open zoals de sociale risico's van de internationalisering, de consequenties van veranderende samenlevingsvormen, veroudering en de wijze waarop arbeid en zorg beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Daar valt nog heel wat over te zeggen." Het echte debat kan beginnen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen