Ad Valvas 1997-1998 - pagina 423

AP VALVAS 1 9 FEBRUARI 1 9 9 8

PAGINA S

'Ook jij wordt ooit stram, rimpelig en Itraicliemilcliig' Meer aandacht voor de geriatrie noodzakelijk Terwijl de grijze golf in hoog tempo op ons af komt rollen, is de ouderengeneeskunde nog steeds een ondergeschoven kindje. Hoog tijd dus voor meer geld, meer menskracht en vooral meer aandacht. "Meestal gaan mensen het belang ervan pas beseffen als ze de ouderdomskwaaltjes aan den lijve ondervinden."

Sheila Kamerman Bli) verrast was prof.dr. Gerard Ligthart toen zijn studenten hem vertelden dat de geriatrie het onderwerp zou zijn van het jaarlijkse symposium van de medische faculteitsvereniging dat woensdag 18 februari werd gehouden. "Geen rampengeneeskunde, geen harttransplantatie - nee, unaniem waren de studenten het erover eens dat de ouderengeneeskunde in de schijnwerpers moest staan. Want, zeiden ze, in de studie wordt daar veel te weinig aandacht aan besteed." D e reactie van Ligthart kwam recht uit zijn hart: "Ik ben blij dat jullie wél die visie hebben." Want sinds Ligthart in 1995 een van de twee leerstoelen klinische geriatrie bezet, IS hij regelmatig tegen gebrek aan visie aangelopen. Hij kwam van de universiteit van Leiden naar de vtj met het idee de geriatrie, zowel binnen de universiteit als in het ziekenhuis, een enorme stimulans te geven. Oké, hij was een pionier op dat gebied, maar de v u leek de ideale plek om te werken aan de verbetering van de ouderengeneeskunde. Daar stond immers het verouderingsonderzoek, waar veel wetenschappers van verschillende disciplines bi) betrokken zijn, in hoog aanzien. Maar zijn verwachtingen bleken te hooggespannen. Het grootste struikelblok was de klinische opvang. "Als je goed geriatrie wilt bedrijven moet je alle zorg bieden: consultatief, maar ook poliklinisch én klinisch. Maar elk bed dat voor de geriatrie beschikbaar wordt gesteld, gaat er bij een andere afdeling af. En daar staat natuurlijk niemand in het vu-ziekenhuis om te springen." Aanvankelijk leek de oplossing voor de hand te liggen: samenwerking met het Slotervaartziekenhuis, dat een grote geriatrische afdeling heeft. Maar ook die samenwerking liep minder goed dan gepland. Daar zat namelijk een tweede deeltijdhoogleraar geriatrie die tegelijk met Ligthart was benoemd en de doelstellingen van die twee lagen - voorzichtig uitgedrukt - niet helemaal op één lijn. "Hij had minder interesse in de inhoudelijke aspecten van het vak, en meer in de organisatonsche kant", aldus Ligthart. "In ieder geval kon ik daar ook niet met mijn patiënten naar toe." Het gevolg van dit alles was een "ongelukkige start" van de geriatrie in

'i*<^f''^'

ii-Sé

^^^t.'

'.iSSSKKÊBBKÊKBÊlf*

Prof.dr. Gerard Ligthart (rechts): 'Collega's lachten me uit, tot hun moeder dement werd of ziek.' de afgelopen drie jaar. Vooral jammer omdat het toch al zo moeilijk is om je een plaats te veroveren, zegt Ligthart. Veel andere artsen hebben last van territoriumdrift. Waarom is speciale ouderengeneeskunde nodig, vragen de internisten zich bijvoorbeeld af Wij kunnen die patiënten toch gewoon behandelen. Natuurlijk, antwoordt Ligthart dan, een ouder persoon met een blinde-darmontsteking gaat niet naar een geriater. Die zijn er voor de ouderen met een gecompliceerd ziektebeeld dat samenhangt met hun hoge leeftijd. Ouderen die niet alleen medische klachten hebben maar daarbij ook nog dement zijn, eenzaam of depressief Ouderen van wie de partner de zorg niet meer aankan of iemand die geen hulp heeft en langzaam vervuilt. "Dergelijke patiënten", zegt Ligthart met nadruk, "die zijn voor mij."

Gecompliceerd Een geriater is te vergelijken met een kinderarts, maar dan voor ouderen. Hij moet de volle problematiek kunnen ontrafelen van de oudere persoon. Daarbij kijkt hij naar de lichamelijke problemen, maar ook naar de psychische gesteldheid van de patiënt. Een geriater spreekt ook met de parmer of de kinderen - als die er zijn - om een beeld te krijgen van de situatie thuis. En hij bekommert zich om hetgeen er met de patiënt gebeurt na een eventu-

ele opname. "Een machtig mooi vak, heel breed", zegt Ligthart enthousiast. "Maar ook heel gecompliceerd. Daarom nemen wij veel tijd voor een consult. Dat kan een andere arts niet doen." Behalve een mooi vak is zijn werk ook heel hard nodig, meent Ligthart. "We kunnen met de demografische gegevens in de hand de ogen niet langer sluiten. N u al hebben we te maken met een grote toename van de 6 5 plussers - ruim 13 procent van de Nederlandse bevolking - en de vergrijzing van de na-oorlogse geboortegolf staat voor de deur. De gemiddelde leeftijd ligt rond de 76 voor mannen en rond de 81 voor de vrouw. Je hoeft geen visionair te zijn om de problemen te zien aankomen." Lange tijd zijn we heel optimistisch geweest over de stijgende leeftijd: we werden weliswaar ouder, maar de verwachting was dat ziekten beter te behandelen zouden worden, waardoor we ook veel langer gezond zouden blijven. Dat bleek voor een groot deel illusie. Ligthart: "Eigenlijk weten we nog heel weinig over chronische ziekten die met de ouderdom samenhangen. Er wordt veel onderzoek gedaan naar dementie, gewrichtsslijtage en botontkalking, maar de echte doorbraak is vooralsnog uitgebleven." Voor een goede behandeling van ouderen zijn geriaters nodig, zegt Ligthart. Academische ziekenhuizen

in Utrecht, Rotterdam en Nijmegen hebben geriatrie-afdelingen, maar dat is nog lang niet genoeg. "Je kunt er niet omheen dat een bejaarde een andere behandeling vergt dan een jongere. Je kunt psychische problemen bijvoorbeeld niet negeren. Het is ook meestal ondoenlijk om alle problemen en onderliggende ziekten aan te pakken. D a n moet je bekijken waar de patiënt het meeste last van heeft bij het zelfstandig functioneren. Dat pak je dan als eerste aan.

Hulpbehoevend Artsen zonder geriatrische opleiding zijn vaak onvoldoende in staat om de problemen van oude mensen te herkennen. "Dan zie je soms dat iemand met achttien verschillende medicijnen in bed wordt gestopt. Voor een bejaarde is dat vaak funest: na een week kunnen ze niet meer opstaan en worden ze voor altijd hulpbehoevend. Anti-geriatrie, noem ik dat." Daarnaast worden ouderen - vooral als ze dement zijn - bepaald niet met open armen in de ziekenhuizen ontvangen. Ligthart: "Het is een groot probleem om een plaats te vinden voor een geriatrische patiënt, want als die eenmaal birmen is, gaat hij niet zo snel meer weg. Als iemand niet meer naar huis kan, moet hij vaak in het ziekenhuis wachten tot er een plaats in een verpleeg- of bejaardentehuis vrij is. En een zogenaamde 'bedbloc-

Veroudering De faculteit geneeskunde daagde studenten uit om een kort essay te schrijven onder de titel 'Hoe kijk ik tegen mijn eigen veroudering aan'. Floris Hageman won woensdag 18 februari de eerste prijs, een geldbedrag van ƒ250,-. 'Nirvana bestaat al bijna vier jaar niet meer.' !floris Hageman Ooit, op een oudejaarsavond, z a g ik Youp v a n het Hek voordoen h o e hij tegenover e e n klok stond en wilde dat deze wat langer over een seconde deed. In de z e s d e klas, zo tegen h e t examen, begon ik dat te begrijpen. N u kijk ik zelf zo af en toe o p m i j n horloge e n ... juist. Veel te vroeg. D a t d e i ^ ik er achteraan, m a a r dat zal er ook w e l v a n a f slijten. Want de tijd lijkt steeds sneller te g a a n . H e l e maal nu sinds h e t b e g i n v a n de studie het t o e komstbeeld steeds m e e r in jaren te vatten wordt. Als ik daarover nadenk k o m e n er meestal autoniatisch andere getallen b o v e n .

"Nog een keer zo lang als ik n u b e s t a , e n d a n b e n ik 44", is e e n bekende van m e . N e t als "Nirvana bestaat al bijna vier jaar niet m e e r " trouwens. "Leuk voor later!" z e g ik al sinds tijden regelm a t i g als ik e e n foto m a a k . T w e e keer zal die z i n v a n klank zijn veranderd: t o e n ik d e b a a r d in de keel kreeg en t o e n ik het b e g o n te m e n e n . D a t soort g e d a c h t e n speelt niet c o n stant door m i j n hoofd, m a a r toch. H e t is z o ' n ontzettend basaal gegeven dat i e d e r e e n o u d e r wordt. Je zit e r d u s altijd m i d d e n i n . Alle m e n s e n denken erover en niet alleen als ze Paul M c C a r t n e y When I'm sixty/our h o r e n z i n g e n . H e t is niet z o dat ik ouder w o r d e n alleen zie als een bochtige weg naar het stervensuur o f zoiets negatiefs. Integendeel. Als ik zie wat ik de afgelopen vijfjaar voor positiefs geleerd en tneegemaakt h e b e n dus de k o m e n d e jaren i n theorie n o g z o u k u n n e n t e g e n k o m e n , d a n w o r d e n w e daar niet b e p a a l d droevig v a n . E v e n m i n als w a n n e e r ik m e t mijn opa over jazz zit te p r a t e n . Veroudering is voor m i j naast aftell e n zeker ook optellen. Optellen van ervaring, stijl, kennis i n het a l g e m e e n en m e n s e n k e n n i s

in het bijzonder. Zeker: het leven gaat te snel, m a a r gaat niet alles erg snel waar je alleen op terug kan kijken? E n i e d e r e e n , wij allemaal. E n je kunt er niets a a n of tegen d o e n . Voor mij e e n prachtig gegeven: aan l o t g e n o t e n c o n tact g e e n gebrek. N i e m a n d k a n er iets a a n o f t e g e n d o e n . D a a r o m kan praten over v e r o u d e ring ook zo snel diepgang krijgen, zelfs m e t e e n w i l d v r e e m d e . H e t is daarin te vergelijken m e t klagen over de Nederlandse S p o o r w e g e n als je op e e n vertraagde trein staat te w a c h t e n . J a m m e r alleen dat de aanzet tot het denken over m i j n eigen veroudering bijna altijd n e g a t i e f i s . D e d o o d van e e n persoonlijke held of heldin, pijn in mijn rug, o f onze h o n d die n a vijftien jaar steeds moeilijker zijn m a n d uitk o m t . Bijna altijd negatief. Bijna. T o e n ik mijn buurvrouw, e e n boerin van 95 jaar oud, e e n keer v r o e g o f d e vuistdikke streekroman die ze las s p a n n e n d w a s , antwoordde z e : " N e e , elke keer als er iets leuks gebeurt m o e ten ze w e e r naar h u u s t o e . " We z i e n het wel. N o g even de klok gelijk zetten.

Peter Wolters - AVC/VU

ker' haalt geen enkel ziekenhuis graag binnen. Het gevolg zie je al af en toe in de krantenkoppen: 'Ziekenhuis stuurt verwarde patiënt de straat o p ' of 'Geen plaats voor doodzieke bejaarde'. In toekomst zal dat alleen maar vaker gebeuren." De politiek beaamt dat de ouderengeneeskunde meer aandacht verdient, maar financieel vertaalt dat zich slechts met mondjesmaat. "Investeren in de geriatrie vergt een lange-termijnvisie", zegt Ligthart, "en daar kun je als politicus natuurlijk met zo mee scoren." Zo is er een enorm tekort aan geriaters in Nederland. "Het zijn er nu zestig, maar de Nederlandse Vereniging voor Geriatrie heeft berekend dat er minstens 250 nodig zijn. En er zou natuurlijk ook wat meer stimulans vanuit de politiek kunnen komen om wat te doen aan het beddentekort. Bijvoorbeeld door de bezuinigingen in de gezondheidszorg niet te laten gelden voor een afdeling geriatrie." Het is ook niet makkelijk om de naderende ouderdom recht in de ogen te kijken. "Niemand denkt graag aan het ouder worden. We hebben de ouderen ook altijd zo ver mogelijk weggestopt in bejaardentehuizen buiten de stad. Als we de aftakeling maar niet hoeven te zien. Maar ik kan tegen iedereen zeggen: Ook jij wordt ooit stram, rimpelig en krakkemikkig." D a n met een lach: "Meestal dringt het pas door als mensen er zelf mee te maken krijgen. Ik ben vaak genoeg uitgelachen door collega's: wat moet je toch met die oudjes. T o t h u n moeder dement werd of ziek. T o e n hingen ze opeens met een omfloerste stem aan de telefoon: ach Gerard, zou jij niet eens naar haar willen kijken?" D e tweede hoogleraar geriatrie in het Slotervaartziekenhuis is onlangs vertrokken. T o t vreugde van Ligthart, die werd gevraagd als zijn opvolger. Als een speer is hij begonnen de opleiding tot klinisch geriater, die in het slop was geraakt, weer op poten ze zetten. Ook de patientenstromen trekken weer aan. "Je ziet wat een grote behoefte eraan is." Vierentwintig bedden heeft het Slotervaart beschikbaar voor geriatrische patiënten. "Dat lijkt veel, maar als je dat afzet tegen de oudere bevolking van Amsterdam en omstreken, voor wie die bedden bedoeld zijn, dan is het heel weinig. Alleen heel ernstig zieke mensen kunnen we opnemen. Ik hoop eigenlijk dat de ouderen zelf ook eens aan de bel gaan hangen. Die moeten ook maar eens gillen om goede geneeskunde. Daar hebben ze tenslotte recht op."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen