Ad Valvas 1997-1998 - pagina 617

A D VALVAS 1 4 MEI 1 9 9 8

PAGINA 7

Kort wetenschappelijk VU­nïeuws onder redactie van Oirl< de Hoog

Interpretatie bijbel

Marlen geoloog dr. S.A. Troelstra: 'Het leven is uit de oceanen voortgel<omen.'

Fred Hoogervorst

'Van de maan weten we meer dan van de oceaan' Wereldtentoonstelling Lissabon in teken van wereldzeeën De Verenigde Naties hebben 1998 uitgeroepen tot het jaar van de oceanen. Als op 22 mei de wereldtentoon­ stelling die in het teken van de oceanen staat, geopend wordt in Lissabon, zal de aandacht voor de wereldzeeën in alle hevigheid losbarsten. Aan Simon Troelstra, marien geoloog aan de VU, de vraag of al die aandacht terecht en nodig is. "Natuurlijk", is zijn antwoord, "want zonder oceanen is leven op aarde onmogelijk." Dirk de Hoog "Oceanen spelen bij ontzettend veel processen een belangrijke rol. Denk maar aan het klimaat en de voedsel­ voorziening. Zonder de wereldzeeën zou geen leven mogelijk zijn", zegt dr. S.R. Troelstra. D e marien geo­ loog aan de v u is niet verbaasd dat er momenteel zoveel aandacht bestaat voor de oceanen. "Door het dreigende broeikaseffect is de belangstelling voor mogelijke kli­ maatverandering en de rol van de oceanen daarbij enorm toegenomen. Kijk maar naar de aandacht voor El Nino. Eeuwenlang was dit fenomeen van tijdelijke veranderingen in de oceaanstroming een regionale aange­ legenheid. Door afwezigheid van de moderne communicatiemiddelen waren we er in het Westen niet van op de hoogte. N u lijkt het wel of in de publieke opinie El Niiïo ongeveer voor alle gebeurtenissen in de wereld verantwoordelijk is." Dit soort aandacht voor EI Nino lijkt Troelstra een tikje overdreven, maar verder kan het belang van de oceanen volgens hem nauwelijks overschat worden. "Veel mensen denken dat de tropische regenwou­ den de longen van de aarde zijn. De oceanen zijn echter veel belangrijker voor de zuurstofproductie. Dat komt onder meer door allerlei minuscule plantjes die in de oceaan groeien, zoals bijvoorbeeld kalkalgen. Die zijn zo klein dat je ze met het blote oog nauwelijks kunt zien. Maar als ze bloeien zie je via de satelliet enor­ me witte velden in de oceanen drij­ ven. De oceanen produceren niet alleen ontzettend veel zuurstof, ze nemen ook grote hoeveelheden kool­ dioxide op, zelfs zoveel dat dit een remmende werking heeft op het broeikaseffect." De aarde draagt niet voor niets de bijnaam 'de blauwe planeet', want het oppervlak bestaat voor 70 pro­ cent uit water. "Zonder water is geen leven mogelijk", aldus Troels­ tra. "Je kunt zelfs zeggen dat het leven uit de oceanen is voortgeko­

men en dat de oceanen het leven bewaren. Z o ' n 65 miljoen jaar gele­ den bijvoorbeeld is door een gewel­ dige meteorietinslag nagenoeg al het leven op het vaste land uitgestorven inclusief de dinosaurussen, maar dankzij onder meer de levende orga­ nismen in de oceanen kon de evolu­ tie doorgaan." Troelstra vindt het een moeilijke gewetensvraag of menselijk handelen de kwaliteit van het ecologische sys­ teem in de oceanen werkelijk aan­ tast. "Een bioloog geeft wellicht een heel ander antwoord op die vraag. Wij geologen zijn gewend om ont­ wikkelingen over een lange periode te bestuderen. Tienduizend jaar is bij wijze van spreken peanuts voor geologische ontwikkelingen. En in dat licht is het mogelijk schadelijk menselijk handelen van de laatste honderd jaar nog maar net begon­ nen. Als je naar de geschiedenis van de aarde kijkt, zie je dat er ook zon­ der toedoen van de mens grote ver­ anderingen hebben plaatsgevonden, zoals de afwisselende ijstijden en meteorietinslagen. Die natuurlijke processen zullen ook ondanks men­ selijke invloed doorgaan. Maar toch mag je de factor­mens niet uitvlak­ ken. Veel klimaatprocessen bijvoor­ beeld draaien om een precair even­ wicht. Een paar graden warmer of kouder kan enorme effecten hebben. En menselijk handelen kan net dat zetje geven waardoor de balans echt verstoord raakt." Troelstra geeft een voorbeeld van menselijk handelen dat wel degelijk grote schade aan het ecosysteem aanricht. "In de Indonesische archi­ pel is visvangst belangrijk voor de voedselvoorziening. Vroeger gebeur­ de dat met kleine bootjes, maar n u gebeurt het op veel grotere schaal. Met dynamiet blazen vissers de koraalriffen op en scheppen de bovendrijvende vissen op. Die tech­ niek richt onherstelbare schade aan. En juist de grensgebieden tussen land en zee zijn voor ecosystemen van levensbelang." Sommige marien geologen stelden

dat het helemaal geen kwaad kon dat Shell de afgedankte olieopslag­ tank Brent Spar in de oceaan zou dumpen. Bacteriën in de diepzee zouden de olie wel lekker oppeuze­ len en dat beetje ijzer erbij doet de oceaan geen kwaad. Troelstra wil niet meegaan met die gedachte. " D e milieubeweging inclusief Greenpe­ ace heeft toegegeven wat overdreven gereageerd te hebben op de voorne­ mens van Shell. T o c h vind ik het goed dat er een grens is gesteld. H e t IS gewoon een kwestie van fatsoen dat je je rommel niet in de oceaan of waar dan ook dumpt. Misschien had het in dit geval op de lange duur niet zoveel kwaad gekund, maar van veel processen in de oceaan weten we eigenlijk weinig af D u s je weet ook niet wat je kunt verstoren. En als één vat mag, wat volgt dan nog meer? In de jaren tachtig wilden allerlei landen hun radioactief afval in de oceanen dumpen. D a t is gelukkig grotendeels niet doorge­ gaan, maar als je toegeeft, zou het zo weer kunnen gebeuren."

Wijnkastelen Juist West­Europa heeft er extra belang bij zuinig met de oceanen om te gaan, want wat klimaat betreft is het een kwetsbaar gebied. "Het milde klimaat hier hebben we te danken aan de warme golfstroom in de oceaan. Als de positie van de golfstroom een beetje verschuift, bij­ voorbeeld doordat de poolkap aan­ groeit, hebben we hier een flinke verandering. Dat is in de geschiede­ nis al vaker gebeurd. Recent nog, rond het jaar 1200, verbouwden boeren in Zuid­Engeland op grote schaal druiven en stonden er wijn­ kastelen, maar door een minieme verandering in de zeestroom is dat warme klimaat verdwenen." De periode tussen 1450 en het eind van de vorige eeuw staat dan ook bekend als de Kleine Ijstijd. Dat de ijskap aan de Noordpool aanvankelijk zelfs eerst groeit, is vol­ gens Troelstra niet uit te sluiten. "Door het broeikaseffect zal het waarschijnlijk gemiddeld warmer worden op aarde, waardoor je zou kunnen denken dat de poolkap juist slinkt. Maar door de hogere tempe­ ratuur verdampt er ook meer water uit de oceanen. Dat slaat voor een dee­1 neer als sneeuw op het ijs van de Noordpool, dat daardoor kan aangroeien." Niet alleen menselijk handelen kan invloed hebben op de golfstromen. De oceanen zijn name­ lijk geen statische grootheden. "Oce­ anen komen en gaan", zegt Troels­

tra. "Zo was de Middellandse zee ooit een oceaan. Je kon van Gibral­ tar naar India varen. Maar door het op elkaar schuiven van het Afrikaan­ se en Euraziatische continent is die oceaan verdwenen. De Middellandse Zee wordt elk jaar een paar centime­ ter kleiner. Zo bestonden miljoenen eeuwen geleden ook geen ijskappen op de polen. Lekker warm water stroomde de oceanen rond. Pas toen Antarctica losraakte van Latijns Amerika ontstond een kristallisatie­ punt voor ijsvorming en koude waterstromen."

Ruimtereis Over de oceanen valt nog heel wat meer te vertellen, hoewel het water ook een groot aantal geheimen nog niet heeft prijsgegeven. Zo zijn er kilometers diep onderwatervulkanen waar een heel andere biologie bestaat. Organismen leven daar niet van zuurstof maar van zwavel. "Eigenlijk weten we daar nog niets van af. Oceanografisch onderzoek is een soort omgekeerde ruimtereis. We gaan steeds verder de diepte in. Maar we weten misschien wel meer van de maan dan van de oceaan", aldus Troelstra. Hij is niet jaloers op het geld dan aan de ruimtevaart wordt uitgegeven, waarmee vergele­ ken het oceanografisch onderzoek een schijntje krijgt. "Dankzij de ruimtevaart zijn er materialen en technieken ontwikkeld die nauwkeu­ rig diepzeeonderzoek mogelijk maken. Wij werken met een soort maanlanders op drie poten die zeer nauwkeurig naar de oceaanboden worden afgezonken om een tijd later weer opgetakeld te worden. N u heb­ ben we materiaal waardoor we echt overal bij kunnen komen, ook op de grootste dieptes van meer dan 10 kilometer." Enige zorgen kent Troelstra wel. "Aan de v u bestaat de enige afstu­ deermogelijkheid in de mariene geo­ logie in Nederland, maar op de faculteit aardwetenschappen moet het een en ander opnieuw ingericht worden. D e bij onze richting betrok­ ken hoogleraren zijn onlangs met emeritaat gegaan of bereiken bin­ nenkort de pensioengerechtigde leef­ tijd. Of er opvolgers komen is nog onzeker. Ik vind dat onze discipline wel zichtbaar moet blijven, want kennis over de oceanen is van essen­ tieel belang. Nederland heeft altijd een grote traditie gehad in het oce­ aanonderzoek. Dat moeten we con­

Kanttekeningen bij de eerste officiële ver­ taling van de bijbel in het Nederlands waren alles behalve objectief. Dit stelde kerkhistoricus dr. F . G . M . Broeyer op een onlangs aan de v u gehouden symposium. De synode van Dordrecht die in 1619 de opdracht voor de zogeheten Statenvert­ aling gaf, wilde juist dat theologische strijdpunten zoveel mogelijk buiten de kanttekeningen zouden blijven. Maar de vertalers draaiden h u n hand er niet voor om teksten van een eigen interpretatie te voorzien. Broeyer vond een mooi voor­ beeld in 1 Timoteüs 4. Volgens de bijbel­ tekst staat er dat G o d wil dat alle mensen zalig worden. In een voetnoot staat echter dat 'alle' hier inperkend gelezen moet worden als 'allerlei', want volgens de offi­ ciële leer konden alleen mensen die tot Gods volk hoorden dankzij de 'kennisse der waarheid' het privilege van de zalig­ heid verwerven. In protestantse kring is lange tijd geijverd voor het verspreiden van bijbels zonder tekstuitleg. H e t woord Gods sprak namelijk voor zich. Dat was ook het streven van het Bijbelgenootschap dat in 1814 is opgericht. Toch bleek behoefte te bestaan aan teksten ter verdui­ delijking. In 1894 bracht het genootschap een geannoteerde bijbel uit. N u is opnieuw een poging ondernomen zo'n boekwerk samen te stellen: de Groot Nieuws B ijbel voorzien van aantekeningen.

Voorkomen hart­ en vaatziekten Foliumzuur en andere B­vitamines kun­ nen het risico op hart­ en vaatziekten ver­ kleinen. Ze verminderen de hoeveelheid homocysteine in het bloed, een stof waar­ van m e n denkt dat ze al in kleine concen­ traties de kans vergroot op het krijgen van een hartinfarct, beroerte of trombose. Binnenkort hopen wetenschappers van de vu de resultaten bekend te maken van hun onderzoek naar de invloed van foli­ umzuur en vitamine B6 op het voorko­ men van hart­ en vaatziekten. Homocys­ teine verhoogt de kans op hart­ en vaat­ ziekten vooral in combinatie met andere risicofactoren, zoals veel cholesterol in het bloed, hoge bloeddruk, roken en weinig bewegen. H o e de stof precies werkt is nog niet bekend. Bij proefdieren remt homo­ cysteine het verwijden van de slagaders. Daardoor kan het lichaam de bloedtoe­ voer niet vergroten als het meer zuurstof nodig heeft, bijvoorbeeld bij grote fysieke inspanningen of onverwachte emotionele gebeurtenissen. Bovendien zijn er aanwij­ zingen dat de stof bloedklontering bevor­ dert. H e t is opvallend dat mensen met een hoog homocysteïnegehalte in het bloed vaak plotseling sterven in tegenstel­ ling tot mensen met een hoog cholesterol­ gehalte, waarbij de bloedvaten langzaam dichtslibben.

Abortusangst Moderne prenatale onderzoekstechnieken leiden niet automatisch tot meer abortus­ sen, stelt vu­gynaecoloog prof.dr. H . P . van Geijn. Hij zat onlangs een internatio­ naal congres voor over de medische behandeling van het ongeboren kind. Vol­ gens Van Geijn kent de foetus dankzij stormachtige ontwikkelingen in de medi­ sche wetenschap nog nauwelijks gehei­ men. "Door echoscopie kunnen we zo goed als alle aangeboren afwijkingen waarnemen. Dit betekent echter niet dat medici ouders vaker dan voorheen abortus aanraden. "Regelmatig kan ik juist na dia­ gnostiek de ouders verzekeren dat een ingreep niet nodig is. D a n komen ouders terug van hun besluit een abortus te laten doen", zegt de gynaecoloog in het Neder­ lands Dagblad. Wel kiest het overgrote deel van de ouders voor abortus bij ernsti­ ge onbehandelbare afwijkingen, maar de artsen dringen daar zeker niet op aan. "Ik vind het jammer dat in bepaalde kringen, bijvoorbeeld onder christenen, de gedach­ te bestaat dat wij dit wel doen. Dat noem ik achterdocht, iets wat sowieso onder christenen heerst als het over abortus gaat."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen