Ad Valvas 1997-1998 - pagina 389

PAGINA 5

AD VALVAS 5 FEBRUARI 1 9 9 8

"Het was een uitstapje naar een geweldig avontuur, maar il< ga nu niet op een andere manier onderzoei< doen" , zegt prof.dr. Jos Mol. De vu-hoogleraar deed mee aan een serie gezamenlijke projecten van kunstenaars en wetenschappers. De resultaten zijn deze maand te aanschouwen in het Amsterdamse wetenschapsen techniekcentrum New Metropolis.

Kunstenaar Mike Tyler in de woestijn van Death Valley in Californië bij 5 0 graden Celsius.

'Je fantasie krijgt de vrije loop' VU-hoogleraar Jos Mol doet mee aan kunstexperiment Dirk de Hoog

"Hebben beeldende kunst en wetenschap elkaar iets te bieden?" Die vraag had hoogleraar moleculaire genetica aan de vu Jos Mol zich tot voor kort nog nooit gesteld. Aan de universiteit houdt hl) zich al twintig jaar bezig met onderzoek naar een bekende plant, de petunia. JVlet zijn team bestudeert hij de ontwikkeling van deze plant op moleculair genetisch niveau. Zo'n jaar geleden werd hi) gebeld door de stichting Formule 2 of hij mee wilde doen aan een experiment waarbij een wetenschapper en een kunstenaar samen een project bedenken en ontwikkelen. "Ik had absoluut niets met kunst te maken gehad, behalve dan dat ik er wel een liefhebber van ben met een vrij traditionele smaak", vertelt Mol. "Ik had nooit bedacht dat zo'n samenwerking tussen kunstenaars en wetenschappers vruchtbaar zou kunnen zijn. Ik stond er aanvankelijk dan ook vrij sceptisch tegenover. Ik wilde de uitdaging wel aan, maar ik zag nog niet zou gauw waar het op uit

moest lopen. Uitemdelijk heb ik er een goed gevoel aan overgehouden en denk ik dat we er allebei iets van geleerd hebben." De bedenker van het experiment, waarvan de resultaten te zien zijn op een tentoonstelling in het nieuwe Amsterdamse wetenschaps- en techniekcentrum New Metropolis, kwam niet toevallig bij Jos Mol terecht. De partner aan wie hij gekoppeld werd, de Amerikaanse beeldend kunstenaar Mike Tyler, heeft zich erg verdiept m de biologie en gebruikt voor zi)n werk vaak planten en turnen. Zo ontwierp hl) een elektro-magnetische tuin in Zwitserland en in Brussel een desolate steentuin met daarin een steriele capsule vol primitieve plantjes. Mol: "Ik had voor een tentoonstelling wel eens foto's uit ons laboratonum geleverd van allerlei vormen van mutaties en genetisch gemodificeerde petunia's. Die plaatjes hadden de organisatoren van dit experiment blijkbaar gezien. Zodoende kwamen ze bij mi) terecht, want Mike Tyler wilde graag iets doen met genetisch veranderde planten.

Dat kon echter niet omdat levend matenaal waarbij aan de genen is geknutseld het speciaal beveiligde laboratorium niet uit mag." Toen de wetenschapper en de kunstenaar eenmaal met elkaar in gesprek raakten, bleken beiden meer gemeenschappelijke mteresses te hebben, zoals de vraag of er buitenaards leven mogeli)k is en een voorliefde voor desolate landschappen. En zo werd het kunstproject geboren: een videoproductie met de naam Nostoc Terraformers. Het is het verhaal van aardse astronauten die levende organismen naar een ander hemellichaam brengen om ze daar op te kweken. Samen bedachten ze het plot en trokken naar IJsland om vier dagen lang opnames te maken van de 'maanlandschappen' tussen de lava en ijsgletsjers. "Het moest er natuurlijk met uitzien alsof het in Almere-haven was opgenomen. Eigenlijk hadden we naar Antarctica gewild, maar dat was te ingewikkeld", vertelt Mol. Mike Tyler had zelf al eerder opnames gemaakt in de woestijn van Death Valley in Californië bij een temperatuur van 50 graden Celsius. "We hadden een soort taakverdeling", aldus Mol. "Mike maakte uiteindelijk de video en ik zorgde ervoor dat het verhaal wetenschappelijk nog een beetje m de pas bleef lopen. Want je kunt veel fantaseren over buitenaards leven, maar sommige dmgen kunnen echt niet. Op Venus bijvoorbeeld is het zo heet, boven de 500 graden, dat een mens binnen een seconde zou zijn weggevaagd. Mars komt wat dat betreft dichter in de buurt, want er is i)s en dus een vorm van water en dat is onontbeerlijk voor het ontstaan van leven." Volgens Mol is een van de aardige kanten van het project dat je buiten de grenzen van je eigenlijke vakgebied komt. "Je fantasie krijgt de vrije loop en daardoor ontstaan nieuwe ideeën, dat IS het leuke ervan. Binnen mijn eigen vakgebied gebeurt dat niet zo snel. Daar werk je toch meer volgens de afgebakende regels van de wetenschap, zoals dat zaken verifieerbaar moeten zi)n. Het gaat om de feiten. In

de beeldende kunst daarentegen bestaan nauwelijks of geen regels of grenzen. Mike zegt dan ook zelf dat het gevaar voor de wetenschapper van werken met hem is dat hi) in z'n fantasie veel te ver gaat."

Wilde gedachte Wetenschappers kunnen ook heel ver gaan in"de verbeelding, bleek Mol tijdens de uitwerking van het experiment. "We zijn bijvoorbeeld wezen kijken bij de Europese ruimtevaartorganisatie in Noordwijk en dan blijkt dat heel serieuze wetenschappers zich ook bezighouden met de vraag naar de mogeli)kheid van leven buiten de aarde. Zo wordt er nagedacht over mogelijkheden om leven op Mars mogelijk te maken, bi)voorbeeld door de temperatuur te verhogen middels spiegels in de ruimte om zonlicht te weerkaatsen. En via bepaalde bacteriën kun je de benodigde zuurstof produceren. Als je op Mars kunstmatig een broeikaseffect teweeg kunt brengen, zou dat de bestaansmogelijkheden van levende organismen duidelijk vergroten." En volgens Mol zi)n dit geen bedenksels die louter in scienceyicïzon-verhalen voorkomen. "Waarom houden wetenschappers zich bezig met dit soort vragen? Ach, op een dag IS het natuurlijk afgelopen met de planeet aarde. We weten alleen niet over hoeveel miljoen jaar dat is. Dan is leven hier met meer mogelijk en het is natuurlijk een aantrekkeli)ke gedachte om weg te kunnen naar een andere planeet voor het echt penibel wordt. Dat is allemaal toekomstmuziek. Maar het IS natuurlijk ook een buitengewoon wilde gedachte om weer levende organismen te brengen naar planeten waar misschien ooit leven is geweest zoals op Mars." Mol twijfelt bij de vraag of het uiteindelijke product gepopulariseerde wetenschapsvoorlichting is of een kunstwerk. "Ik denk dat het van beide wat heeft. We hebben het bewust begrijpelijk willen houden voor een breed publiek. Dus we komen niet aanzetten met theorieën van Einstein en zo. Maar het is ook kunst. Er is

veel aandacht besteed aan de vormgeving en dat soort zaken. Daar heb ik een hoop van geleerd, want we werken veel met grafische voorstellmgen bij publicaties, maar over hoe je die optimaal presenteert had ik nog met zoveel nagedacht." Uiteindelijk vond Mol het een "fantastisch uitstapje naar een avontuur", maar hij zal met op een andere manier wetenschappelijk onderzoek gaan doen dan hi) gewend was. "Je gaat door )e ervaringen wel meer nadenken over bepaalde zaken, zoals over de betekenis van kunst en wetenschappen door de eeuwen heen en )e ziet toch scherper dat de hedendaagse wetenschappers soms zo gespecialiseerd zi)n geraakt dat ze vaak met meer begrijpen wat er een deur verderop gebeurt." Vreest Mol ook voor het uit de hand lopen van experimenten tussen wetenschappers en kunstenaars? Zo rept het universiteitsblad van de uvA Folia al over de gekloonde mens als het ultieme kunstwerk. "Voor wetenschappers gelden strenge ethische normen voor het doen van onderzoek naar bijvoorbeeld genetische modificatie. Het moet een doel hebben en de gevolgen van wat in werking wordt gezet moeten te overzien zijn. Ik zou het ten strengste afkeuren als kunstenaars als een soort nieuwe Frankenstem aan het experimenteren slaan met beschikbare wetenschappelijke kennis en technieken. Aan projecten zoals dat van die Franse kunstenares die zich voor het oog van televisiecamera's door middel van plastische chirurgie de neus van de Mona Lisa liet aannaaien, zou ik niet meedoen. Net zomin zou ik er bijvoorbeeld aan meewerken als iemand een derde oor wil, of van een dubbel geslacht wil worden voorzien. Als kunstenaars gaan experimenteren met wetenschap zullen ze eerst heel goed over de ethische kanten moeten nadenken. Dan gelden er voor mij ook grenzen aan de kunst."

De koppelaars van Formule 2

Hoogleraar Jos Mol op IJsland voor zijn videoproject met kunstenaar Mike Tyler: 'Het moest er niet uitzien als Almere-haven.'

De stichting Formule 2 noetnt zichzelf een relatiebemiddelingsbureau voor beeldend kunstenaars en wetenschappers. De stichting onderzoekt of het samenbrengen van wetenschappers en kunstenaars hun werk een nieuwe impuls kan gegeven door gebruik te maken van eikaars expertise of door kritisch te reflecteren op de eigen discipline en die van de ander. "Is er, wanneer de twee samenkomen, opnieuw ruimte om los van de vakjargon te communiceren, te creëren en te presenteren? Zou het samenbrengen van kunst en wetenschap een manier kunnen zijn om beide meer inzichtelijk te maken?", schrijft de stichting in het voorwoord van de catalogus bij de tentoonstelling die zij deze maand organiseert in het Amsterdamse wetenschap- en techniekcentrum New Metropolis. Formule 2 koppelde vorig jaar zes wetenschappers aan zes kunstenaars om samen een project uit te

voeren. Dat leidde tot verschillende videoproducties, schilderijen en objecten over uiteenlopende onderwerpen. Zo ontstonden een nieuw scheppingsverhaal en een vierluik met beelden van de hersenen. Behalve van deze zes koppels is ook werk te zien van de Zwitserse kunstenares Cornelia Hesse-Honegger. Zij schildert insecten uit de omgeving van kerncentrales die volgens haar genetisch veranderd zijn door de aanwezige radioactiviteit. De tentoonstelling is de hele maand februari te zien in New Metropolis, Oosterdok 2 bij het Centraal Station in Amsterdam. Het museum is van maandag tot en met donderdag geopend van 10.00 tot 18.00 uur en van vrijdag tot en met zondag tot 21.00 uur. De toegangsprijs is ƒ23,SO. Studenten betalen ƒ13,50. De catalogus is voor ƒ25,- te koop in de museumwinkel. (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen