Ad Valvas 1997-1998 - pagina 425

AD VALVAS 19 FEBRUARI 1998

PAGINA 7

En nu dan promoveren Afgestudeerd politicologe Hadewych Hazelzet is, nadat ze een jaar als consultant heeft gewerkt, weer de collegebanken ingeschoven. Zij doet verslag van haar ervaringen als PhD-student aan de European University Institute in Florence, Italië. Deze week deel 1 1 : voor één nachtje. Hadewych Hazelzet

Prof.dr. A. Bast: 'Van de handel in al die vitaminepreparaten wordt vooralsnog alleen de fabrikant beter.'

Peter Wolters - AVC/VU

De mens 'roest' langzaam maar zeker weg Oxidanten spelen belangrijke rol bij ziekten en veroudering Anti-oxidanten slikken houdt de mens jong en gezond, beloven allerlei reclames van bedrijven die vitaminepreparaten proberen te slijten. Aan de VU doen verschillende wetenschappers onderzoek naar de werkelijke gevolgen van deze stoffen. Vorige week verscheen weer een proefschrift over dit onderwerp. Scheikundige prof.dr. A. Bast: "Oxidanten hebben met zuurstof te maken. De paradox is dat we niet zonder kunnen, maar er uiteindelijk ook dood aan gaan." Dirk de Hoog "Het menselijk lichaam heeft voor een heel gevaarlijke chemische huishouding gekozen", vindt prof.dr. A. Bast, hoogleraar moleculaire farmacologie aan de vu. Hij houdt zich met diverse collega's bezig met onderzoek naar zogeheten vrije radicalen in het menselijk lichaam. Dat zijn atomen of moleculen die een ongepaard elektron bezitten. Volgens de basiswetten van de chemie bestaat met zo'n vrij elektron geen stabiele toestand. De betreffende stof zal zo snel mogelijk een verbinding aangaan met een molecuul in de directe omgeving om het evenwicht te herstellen. Omdat vrije radicalen vaak zuurstofverbindingen zijn, heet dit proces oxideren. Daarbij ontstaat in het menselijk lichaam allerlei schade aan moleculen, waardoor eiwitten, cellen en bloedvaten worden aangetast. "Een algemeen bekende vorm van oxideren is het roesten van ijzer. De Ijzeratomen reageren met zuurstof tot ijzeroxide en het oorspronkelijke metaal brokkelt steeds verder af. Bi) wijze van spreken gebeurt dat ook m het lichaam op allerlei plaatsen en met allerlei verschillende stoffen", doceert Bast. "De chemische huishouding in het lichaam heeft iets paradoxaals. Veel van de stoffen die het proces veroorzaken, de oxidanten, hebben we gewoon nodig en het lichaam maakt ze zelf aan. Bij de stofwisseling dienen ze bijvoorbeeld voor het verbranden van vet en in het afweersysteem vernietigen ze bacteriën. We hebben als mensen zuurstof nodig om te leven, maar tegelijkertijd is het ons lot dat we er dood aan gaan, want langzaam maar zeker roesten we als het ware weg door die voortdurende aanmaak van oxidanten." Volgens Bast bestaat er veel bewijsmateriaal voor de theorie dat veroudering veel te maken heeft met de

schade die vrije radicalen aanrichten. "In allerlei cellen raakt het DNA beschadigd bijvoorbeeld. Dat kan het lichaam een tijd lang aardig repareren, maar op den duur lukt dat steeds slechter. Het gevolg kan de vorming van tumoren zijn." Bast tekent een grafiek op het papier dat voor hem ligt. " T o t de leeftijd van zo'n jaar of veertig is de kans op kanker als gevolg van vrije radicalen niet groot, maar daarna gaat de lijn vrij steil omhoog. Rond het negentigste jaar heeft 30 procent van de mensen met deze vorm van kanker te maken gehad." Bast geeft nog een bewijs dat vrije radicalen een belangnjke oorzaak van veroudering zijn. "Vliegen worden maximaal twintig dagen oud. Maar als de productie van vrije radicalen wordt afgeremd, stijgt de levensverwachting aanmerkelijk."

Evenwicht Dat de mens het met een gemiddelde leeftijd van zo'n 75 jaar nog redelijk lang volhoudt, komt volgens Bast omdat er stoffen bestaan, anti-oxidanten geheten, die de overtollige vrije radicalen in het lichaam "wegvangen". Bepaalde enzymen en de vitamines c, E en bèta-caroteen, bekend uit de worteltjes, zijn zulke stoffen. Bast tekent een weegschaal. "Op het ene schaaltje liggen de vrije radicalen en op het andere de antioxidanten. Zolang die schaaltjes met elkaar in evenwicht zijn, is er sprake van een normale situatie. Slaat de balans door naar de kant van de vrije radicalen, dan gaat het mis. Dan berokkenen ze als ongeleide projectielen schade aan het lichaam." In het lichaam hebben vrije radicalen een gerichte defensiefunctie. Cellen van het afweersysteem sluiten namelijk ongewenste binnendringers, zoals bacteriën, op en bestoken ze net zo lang met zelfgemaakte vrije radicalen tot de prooi is vernietigd. Dit is een

erg nuttige functie van vrije radicalen. Mensen bij wie dit mechanisme als gevolg van een erfelijke ziekte niet goed werkt, overlijden namelijk voor h u n veertigste jaar omdat het lichaam allerlei infecties niet meer de baas kan. Het gaat in het lichaam ook wel eens mis als er sprake is van chronische ontstekingen. D a n blijven de afweercellen vrije radicalen produceren die grote schade aan het omliggende weefsel aanrichten. Dit is het geval bij de steeds vaker voorkomende longziekte COPD. Daarbij krijgen de patiënten te maken met vernauwing van de luchtwegen en extreme benauwdheid. In de volksmond zegt men wel dat bij deze ziekte de rek uit de longen is. In de luchtwegen is sprake van een langdurige lichte ontsteking, waar het afweersysteem geen raad mee weet. Als reactie gaat het vrije radicalen in de longen produceren. Die beschadigen echter vooral het longweefsel zelf, zodat de patiënt alleen maar zieker wordt. Deze chronische ontstekingen in de luchtwegen zijn overigens meestal het gevolg van roken. In een enkel geval zijn ze het gevolg van een erfelijke aandoening. "We proberen de verdere ontwikkeling van de ziekte te stoppen door anti-oxidanten te vinden die specifiek in de longen de vrije radicalen wegvangen. D e experimenten zijn veelbelovend. Het ziet er naar uit dat we de progressie van de ziekte kunnen afremmen, maar echt herstel is niet meer mogelijk. D e reeds aangerichte schade is niet meer te repareren." Dat geldt volgens Bast in het algemeen voor ziektes waarbij vrije radicalen in het spel zijn. "Het voortschrijden van de ziekte is misschien te vertragen met anti-oxidanten, maar volledig herstel zit er niet meer in. Daarom zouden we meer aan het voorkómen van allerlei chronische ziektes moeten doen. Door uitgebalanceerder te eten bijvoorbeeld, waardoor we de juiste anti-oxidanten in voldoende mate binnenkrijgen, en door niet te roken. Een trekje van een sigaret brengt ontzettend veel extra vrije radicalen in het lichaam. Die zitten namelijk als verbrandingsproduct in de sigarettenrook."

Suikerziekte Bast en consorten doen ook onderzoek naar bijverschijnselen die oxidanten veroorzaken bij mensen met suikerziekte. Ook hier produceert het lichaam zelf de schadelijke stoffen.

Omdat bij deze patiënten de verbranding van glucose niet goed verloopt, ontstaat als bijproduct een grote hoeveelheid vrije radicalen. Deze veroorzaken dat diabetici steeds minder gevoel in h u n ledematen krijgen en steeds slechter gaan zien als gevolg van staar. Maar ook hier is Bast hoopvol gestemd. "Met het anti-oxidant lipoïnezuur zijn veelbelovende resultaten geboekt. In Duitsland is het al lange tijd als geneesmiddel op de markt."

Zonlicht Een derde onderzoekslijn betreft de bijwerkingen als gevolg van vrije radicalen bij behandeling van kankerpatiënten. Bij bepaalde chemokuren komen namelijk oxiderende stoffen vrij die zulke zware schade aan het hart toebrengen dat dit levensbedreigend kan zijn. Ook in dat geval lijken er effectieve anti-oxidanten te bestaan. "Bij dierproeven hebben we samen met de afdeling oncologie van het vu-ziekenhuis met succes de nevenwerking van de chemokuur weten weg te nemen en toch de tumor kunnen bestrijden. Dat deden we met stoffen die planten beschermen tegen vrije radicalen. Deze ontstaan door ultraviolette straling uit zonlicht." Ondanks dat met anti-oxidanten met succes vrije radicalen in toom gehouden kunnen worden is Bast geen voorstander van het slikken van allerlei middeltjes die druk aangeprezen worden in vooral huis-aan-huisbladen. "Wie gezond eet knjgt genoeg noodzakelijke stoffen binnen. En tegen specifieke kwalen werken eenvoudige vitamines niet zomaar. Je moet de juiste stof op de juiste plaats zien te krijgen en dat is geen sinecure. Van de handel in al die vitaminepreparaten wordt vooralsnog alleen de fabrikant beter." Bast verwacht niet dat er middelen te maken zijn die werkelijk verjongend of echt levensverlengend zullen werken. "De schade die vrije radicalen in het lichaam aanrichten is een natuurlijk proces dat waarschijnlijk niet te stoppen is. Wat misschien wel kan is dat allerlei uitwassen in de vorm van chronische ouderdomsziekten bestreden kunnen worden, zodat we gezonder dan nu ouder kunnen worden. Maar wegroesten doen we toch wel."

Zucht. "Ik krijg alweer loges." Oude bekenden liepen de deur plat. Mijn huisgenoot verzuchtte dat ze soms zou willen dat ze een geheim n u m m e r had. Moest je net een paper inleveren, kwam er weer visite van ver. Promoveren is een eenzame aangelegenheid. Maar niet in Toscane. En met al die oude vrienden om je heen ontmoet je nooit eens een echte Italiaan. Je blijft in hetzelfde kringetje hangen. Voor je de kans hebt om eens uit de band te springen komt het leven dat je achter je dacht te hebben gelaten alweer om de hoek gluren. "Ik kom je opzoeken. Italië is niet zo heel ver weg." De standaardreactie toen ik voor een paar jaar naar Toscane vertrok. T e n diepste weet je dat de meesten misschien wel nooit of voorlopig niet zullen komen opdagen. Maar het is gemakkelijker gedag zeggen met de intentie over niet al te lange tijd weer hallo te zeggen. En tja, zeg nou zelf, wie voelt zich niet aangetrokken tot Toscane? N a een week stond de eerste al op de stoep. Ik kwam er op het instituut al snel achter dat ik niet de enige was met bezoek. Can I introduce you? Vriendinnen, vaders, grootmoeders, schoonbroers, de vriend van een vriend, verre verwanten. Maar een echte Italiaan? Hi, nice to meet you. Van een doorgewinterde student hoorde ik dat ze in haar huis hadden besloten permanent een kamer vrij te houden voor het bezoek. D e kamer was continu bezet. Een ander was begonnen huur te vragen aan de visite. Een derde had relaties aangeknoopt met een goedkoop pensionnetje in de buurt. Of men vroeg het aan elkaar. D e onderbuurvrouw dit keer. Of we nog een bed over hadden voor morgenavond. Ze had zoveel gasten dat ze er niet meer inpasten. Zucht. Alweer mensen over de vloer. Is het een hij of een zij? Hoe? Enrico? Ze spiegelde ons een knappe Italiaan uit Venetië voor. Een echte. One night only. Mijn huisgenoot en ik keken elkaar aan. Wil jij hem of... We besloten er om te dobbelen. Die avond werd er een alternatief Sinterklaasfeest gevierd bij vrienden. Iedereen nam fopkadootjes mee. D e pakjes gingen van hand tot hand en werden steeds opnieuw verdobbeld. Mijn huisgenoot deed als laatste een greep in de zak. Een foto van een model uit een tijdschrift in een lijstje. Ingepakt met een lint erom heen. Wie het lijstje kreeg, kreeg Mister Macho in het echt. Zij was de gelukkige. Enrico. Mijn huisgenoot liet de n a a m over haar tong roUen. D e tweede ronde. Voor ze het wist was ze hem weer kwijt. De pakjes gingen van hand tot hand. Wie lachte er net zo hard om dat lijstje? Hier, wat denk je van een heuse Italiaan helemaal voor jou aüeen voor een nachtje? H e t rood steeg me naar de wangen. De volgende avond ging ik uit eten met mijn gasten alvorens ze weer op het vliegtuig stapten. N e t op tijd, lachten ze. Kon ik ongestoord de nacht doorbrengen. Ze zagen het al voor zich. De volgende keer zouden ze naar Venetië komen. Enigszins angstig maar nieuwsgierig opende ik de deur. Er zat een briefje op: "Oprecht gecondoleerd." Was dat het handschrift van mijn huisgenoot? Enrico had alsnog een plaatsje bij de buurvrouw gevonden. Als troost: Mister Macho bleek een Duitser te zijn die eigenlijk Ulf heette en sandalen droeg zoals alleen Duitsers die dragen. Maar wat deed dat kaarslicht in de vensterbank van mijn huisgenoot? Sinds wanneer draaide ze romantische muziek? E n waar kwam die geur van eau de toilette vandaan? Vergiste ik m e of hoorde ik daar een zucht achter haar gesloten deur?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen