Ad Valvas 1997-1998 - pagina 644

AD VALVAS 2 8 MEI 1 9 9 8

PAGINA S

'Antipathie tegen Colijn leidt tot vertellend beeld' Prof.dr. Jan de Bruijn over de Colijn­biografïe van Herman Langeveld De Colijn­biografie van VU­historicus Herman Langeveld blijft de gemoederen bezighouden. Volgens Jan de Bruijn, directeur van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme, heeft Langeveld zijn bronnen eenzijdig geïnterpreteerd. Jan de Bruijn In zijn artikel 'Pavlov voor historici' (Ad Valvas, 14 mei 1998) doet Chris Lorenz een aanval op enkele histonci die kritische kanttekeningen hebben geplaatst bij de recent verschenen Colijn­biografie van vu­collega Her­ man Langeveld. Lorenz introduceert deze cntici bij de lezer als historici die "aan een positief beeld van Colijn gehecht zijn" en moeite hebben "om van h u n favoriete mythen afscheid te nemen". Hoe uiteenlopend hun kri­ tiek ook mag zijn, er is toch een bepaald patroon in te ontdekken dat door Lorenz als volgt wordt samenge­ vat: wanneer historici geconfronteerd worden met bevindingen omtrent het verleden die h u n niet aanstaan, plegen zij h u n toevlucht te nemen tot bepaal­ de redeneringen die bedoeld zijn om de "minder welkome informatie" af te zwakken en te neutraliseren. T o t deze "standaardreflexen" of "pavlov­reac­ ties" rekent Lorenz onder meer argu­ menten als 'Dat moet je in z'n tijd plaatsen', 'Dat is geen historische bevinding, maar een waardeoordeel' of 'Dat klinkt wel nieuw en spectacu­ lair, maar au fond wisten we het alle­ maal al'. Lorenz komt in zijn stuk tot vijf stan­ daardreflexen, maar het is jammer dat hij niet nog een zesde standaardreactie heeft genoemd, die in het historische debat ook veelvuldig voorkomt. Sim­ pel gezegd komt deze standaardreactie (discussietruc is misschien een beter woord) hierop neer: maak van je opponent een karikatuur, dan kun je hem vervolgens des te doeltreffender onderuit halen. Het artikel van Lorenz is een gaaf voorbeeld van een dergelij­ ke techniek, die ­ met het WK­voetbal voor de deur ­ niet op de bal maar op de man speelt en daarom niets met

zinnig argumenteren of filosoferen maar alles met demagogie te maken heeft. Lorenz citeert met instemming de bekende uitspraak van Geyl, dat geschiedenis "een discussie zonder einde" is, maar doet er vervolgens alles aan om de discussie tussen histo­ rici te vertroebelen en onmogelijk te maken. Het is begrijpelijk dat hij zijn collega Langeveld te hulp snelt en graag korte metten maakt met diens critici, maar de karikatuur die hij van hen geeft is vooral bedoeld om h u n wetenschappelijke integriteit in twijfel te trekken en dus bij uitstek geschikt om elk debat in de kiem te smoren. T o c h kunnen de opmerkingen die hij maakte over mijn inleiding op de brie­ ven van Colijn in het boekje De slag om Tjakra Negara niet onweersproken blijven, al was het maar om de lezer ervan te overtuigen dat de psychologi­ serende diagnose die Lorenz stelt op drijfzand berust. O m het wereldbeeld van Lorenz maar meteen ernstig aan het wankelen te brengen, merk ik allereerst op dat k n ­ tiek en waardenng heel wel kunnen samengaan. Zo heb ik waardering voor het werk van Langeveld, die ik ken als een bekwaam en consciëntieus historicus, hoewel ik zijn mzichten en overtuigingen niet in alle opzichten deel. Dit verschil m opvattingen is echter nooit een beletsel geweest voor samenwerking. D e handelseditie van zijn dissertatie over de Christelijk­ Democratische Unie verscheen in 1989 onder auspiciën van het Histo­ risch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme, hoewel ik aanmerkelijk mmder affiniteit had met deze parti) van "fantasten en radikalis­ ten" (de tjrpering is van Fedde Schu­ rer) dan Langeveld zelf Vijf jaar later redigeerden wij samen de bundel

V£IUNGM£D£W£RK£RS GEZOCHT Voor het assisteren op onze kijkdagen en/of veilingavonden. Amsterdamsch Venduhuis _ De Eland, De Zon en Loth Gijselman Elandsgracht 68, 1016 TX Amsterdam telefoon: 020­6230343

Colijn. B ouwstenen voor een biografie, die werd gepresenteerd op het Colijn­ symposium dat m 1994 aan de v u werd gehouden. Hoewel duidelijk was dat Langevelds visie op Colijn nega­ tiever uitviel dan de mijne, heb ik ver­ volgens niet geaarzeld zijn aanvraag voor een stipendium van het Prins Bernhard Fonds te ondersteunen, waarmee hij twee jaar lang ongestoord aan zijn Colijn­biografie kon werken. Tijdens dit studieverlof kon Lange­ veld gebruik maken van de onbekrom­ pen gastvrijheid van het Documenta­ tiecentrum, dat het Colijn­archief _^ beheert en dit graag ter beschikking stelt van serieuze onderzoekers.

In deze houding van kritische waarde­ ring is wat mij betreft ook na het ver­ schijnen van de Colijn­biografie niets veranderd. D e biografie van Lange­ veld is een knap boek, waarmee ik hem graag gelukwens, maar ik heb ook bedenkingen die ik hem evenmin wens te onthouden. Langeveld geeft in zijn boek een uitgesproken negatief beeld van Colijn. Anders dan Lorenz suggereert, heb ik daar geen proble­ men mee omdat elke auteur recht heeft op zijn eigen oordeel (of voor­ oordeel). Mijn bezwaar is heel simpel dat Langeveld zich te sterk laat leiden door zijn antipathie jegens Colijn en daardoor een vertekend beeld geeft van zijn hoofdpersoon. Wat Colijn ook doet, het is nooit goed in de ogen van Langeveld, die er immers op uit is de figuiu­ van Colijn te "ontmytholo­ giseren" en daarom geneigd is alles ten kwade te duiden. Als Colijn een pragmatisch beleid voert valt al gauw het woord "opportunisme", maar als hij daarentegen vasthoudt aan zijn klassiek­liberale (volgens Langeveld "simplistische") economische inzich­ ten wordt hij door de auteur als "dog­ matisch" aan de kaak gesteld. H e t is

duidelijk dat Langevelds eenzijdige aanpak hier (en elders in zijn boek!) tot tegenstrijdigheden leidt die zijn biografie er niet geloofwaardiger op maken. Een ander voorbeeld van Langevelds eenzijdige interpretatie van de bron­ nen heb ik gegeven in mijn inleiding in De slag om Tjakra Negara. Lange­ veld wijst er terecht op dat er verschil­ len bestaan tussen het verslag dat Colijn aan zijn vrouw uitbrengt en de ­ veel uitvoeriger ­ beschrijving van het gevecht in de bnef aan zijn ouders, waann Colijn zijn eigen aan­ deel in de gevechtshandelingen over­ drijft. Voor Langeveld is een dergelij­ ke kwalificatie echter niet sterk genoeg. Hij oordeelt even streng als suggestief: " D e brief aan zijn ouders doet Colijn dus kennen als een m a n die er niet tegen opzag zijn eigen rol als veel belangrijker voor te stellen dan deze in werkelijkheid geweest was." In mijn inleiding heb ik erop gewezen dat ook een minder kras oor­ deel mogelijk is dan dat van Lange­ veld, die zich ook hier weer laat ken­ nen als een man die bij voortduring geneigd is de figuur van Colijn nega­ tiever voor te stellen dan hij (wellicht) in werkelijkheid is geweest. Enigszins plageng heb ik daarbij opgemerkt dat Langeveld er verstandig aan zou doen de betrouwbaarheid van Colijns brief aan zijn ouders niet te zeer ter discus­ sie te stellen, omdat hij daarmee ook het bewijs voor het doodschieten van de vrouwen en kinderen tijdens het gevecht zou ondergraven. Anders dan Lorenz meent heb ik met deze "naar dogmatiek riekende, dichotomiseren­ de redeneertrant" niet het feit van het doodschieten zelf ter discussie gesteld, maar uitsluitend gewaarschuwd voor de in mijn ogen niet steeds verant­ woorde neiging van de auteur steeds het optimale negatieve rendement uit zijn bronnen te willen halen. M e n kan zich ten slotte afvragen, waarom ik het wenselijk achtte de brieven van Colijn als zelfstandige bronnenpublicatie uit te geven. Dat is niet gebeurd om mij als "fundamen­ teel cnticus" van Langeveld aan te

Dinox Medical Investigations en Farma Research zoeken gezonde vrouwen (! 8­35 jaar) met een regelmatige menstruele cyclus (24­35 dagen), die mee willen werken aan diverse onderzoeken met

'S 024 ­ 388 87 86

LMARKETJ

UUUUULJULJ

Op zoek naar een leuke bijbaan, goede en een prettige

Mexx mode-organisatie

actief in meer dan 30 landen-

Zoekl 2 enthousiaste beclrijfsecononusche studenten {MN), voor stage­ ondrachten op de gebieden "Benchmarking" en "Value Based Management" • Goede studieresultaten • Goede beheersing van Engelse t­aal • Bedryfseconoinie, BIK, Kwantitatieve Economie of (Bedrijfs)econoinetrie • In laatste fase van studie • Periode niei november 1998

Inlichtingen

Ervanng met telefonisch veldwerk is gewenst, een goede telefoonstem een must Werktijden zijn flexibel en in overleg in te delen De werktjden zijn 's ochtends van 09 00 -13 00 uur en 's middags van 13 00 -17 00 uur

Bel ons telefoonnummer: 020 - 644 44 80 en vraag naar Cora Krelkamp.

M E T Z'N ALLEN KRIJGEN WE AIDS WELKLEIN.

m

Dhr drs Y R G de Vries RA Tel 071 710 77 00, Fax 071 710 77 77

(SlAfKS'^f

NIPO het marktonäerzoekimutuut

In Delft: In Eindhoven: In Amsterdam:

015 2 6 2 8 6 3 6 0402464055 0206222425

Om vanmt ons kantoorpand m Amsterdam via een computergestuurd systeem gesprekken te gaan voeren, zoeken wii regelmatig

Telefonische enquêteurs m/v W i j v r a g e n | Een leeftijd van i8 jaar en ouder | minimaal HAVO als opleidings­mveau | een goede uitdrukkingsvaardigheid | een duidelijke telefoonstem j minimaal 6 maanden beschikbaar | minimaal i dagdelen per week beschikbaar, zowel overdag als 's avonds | Per direct beschik­ baar W i j b i e d e n | ƒ 15 (bruto) per uur I freelance werkzaamheden

lOGD

Werken en studeren kun je combineren

veldwerk

bij Market Discoveryl

Het NIPO is marktleider op het gebied van marktonderzoek. Al ruim 50 jaar is h e t NIPO actief op h e t gebied van markt­ en opinie onderzoek onder consumenten en bij bedrijven.

OPERATOR GROEP DELFT

werl(sfeer?

Kom dan werken als Medewerker (v/m) telefonisch

Project in samenwerking niet consultants en universiteit

Voor uitdagende automatiseringsprojecten is GGD op roel< naar part­time en full­time medewerkers

verdiensten

Interesse''

-Internationale

Ben jij handig met connputers en PC's: student, gesjeesd of afgestudeerd?

De auteur is hoogleraar politieke geschiedenis en directeur van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme

nnnnnnnn

anticonceptiepillen O o k pilgebruiksters kunnen reageren Er staat een redelijke financiële vergoeding tegenover Inlichtingen op werkdagen tussen I I 00 ­ I 5 00 uur dr Christine Klipping dr Ingrid Duijkers. Anna van Oijen Groenewoudseweg 3 I 7, 6524 T X Nijmegen

melden, zoals Lorenz schrijft, al heb ik weinig waardering voor de wijze waarop de auteur mijn voorganger Puchinger in zijn boek attaqueert zon­ der dat hij de moeite nam daarover eens met hem van gedachten te wisse­ len (wat heel goed mogelijk was geweest, want beide collega's waren twee jaar lang wekelijks op het Docu­ mentatiecentrum aan te treffen). H e t is evenmin gebeurd om de schokken­ de gebeurtenissen op Lombok te bagatelliseren. Het feit dat deze in mijn inleiding als "schrijnend diepte­ p u n t " worden getypeerd, spreekt wat dat betreft voor zichzelf Het motief voor de uitgave was vee­ leer gelegen in de populistische wijze waarop de biografie werd gepresen­ teerd, waarbij met veel effect werd ingespeeld op publieke sentimenten. Zoals te verwachten was riep de ont­ hulling van Langeveld bij recensenten en journalisten meteen een 'pavlov­ reactie' op, die Colijn tot oorlogsmis­ dadiger verklaarde en weinig ruimte liet voor een zinnig historisch debat. O m de discussie meer diepgang én niveau te geven heeft het Historisch Documentatiecentrum vervolgens besloten tot integrale publicatie van de brieven, zodat de gebeurtenissen in h u n historische context beoordeeld konden worden. Dat Lorenz en ande­ ren, zoals Jan Blokker in de Volkskrant en Rob Hartmans in de Groene Amsterdammer, blijkens hun opgewon­ den reacties hierin een manoeuvre zien om het optreden van Colijn goed te praten, is jammer maar niet onbe­ grijpelijk als men bedenkt dat sommi­ gen n u eenmaal een waas voor ogen krijgen als de naam Colijn valt. Uit de belangstelling die de uitgave tot dus­ ver trok kan in elk geval worden opge­ maakt, dat zij inderdaad in een behoefte voorziet en een nuttige bij­ drage levert aan de discussie over het verleden, waann historisch begrip en moreel oordeel beide tot h u n recht dienen te komen.

I n f o r m a t i e | Voor meer informatie en/of aanmelding kunt u elke maandag tussen lo 00-12 00 en 14 00-16 00 uur bellen (020) 522 58 22

AIDS FONDS

GIRO 8 9 5 7

STORTING OP BANKREKENING 7 0 7 0 7 0 2 2 8 KAN OOK

In verband met tijdelijke drukte zoeken wij een

Assistent-stafmedewerker v/m (± 20 uur p/w)

Stichting Dagcentra IJmond Kerklaan 20 d 1961 GB Heemskerk (0251)23 64 91 Postbus 248 1960 AE Heemskerk De Stichting verzorgt dagbesteding voor mensen met een verstandelijke handicap m de regio Midden-Kennemerland Hiertoe exploiteert de Stichting een 5-tal voorzieningen waar 250 kinderen / cliënten gebruik van maken Het recht op speciale zorg en het recht op een zo normaal mogelijk leven voor onze kinderen/clienten zijn belang rijke uitgangspunten voor de Stichting

De assistent-stafmedewerker is behulpzaam bij het opstellen van beleidsplannen, jaarverslagen, kwaliteitssystemen enz. Wij zoeken een student met een brede interesse en een studierichting sociale-wetenschappen. Onze eisen: - Kan goed omgaan met de tekstverwerker (windows / word-peWect); - schrijft foutloos Nederlands; - kan zelfstandig werken en is flexibel. Inlichtingen: Dhr W.J. Boshuizen of mw. M van Bilderbeek Telefoon: (0251) 23 64 91. Rechtspositie: Volgens de CAO-Dagverblijven en Tehuizen voor gehandicapten, salarisschaal 6 Aanstelling maximaal voor 1 jaar. Werktijden in overleg Sollicitaties: Een sollicitaBebnef kunt u binnen 10 dagen richten aan de coordinator van de Stichting, dhr. W J Boshuizen, Postbus 248, 1960 AE Heemskerk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen