Ad Valvas 1997-1998 - pagina 125

AD VALVAS 9 OKTOBER 1997

PAGINA 5

'45 procent van de kankerpatiënten geneest' Hoogleraar Pinedo krijgt Spinozaprijs voor kankeronderzoek kanker soelaas zou kunnen bieden. Dit vraagstuk houdt mij erg bezig." Als arts en onderzoeker in hart en nieren verwacht Pinedo het meest van de medische vooruitgang. Ondanks de grote populariteit van de alternatieve geneesmiddelen, van Moerman- en andere diëten tot gebedsgenezing of bewegingstherapieën, heeft hij daar weinig fiducie in. "Maar", vindt Pinedo, "het gaat erom dat de patiënt hoop blijft houden en aan zichzelf werkt. Het maakt weinig uit of hij dat doet door een wandeling in de buitenlucht of door het volgen van een een alternatieve therapie." Verbetering van de genezingskansen van de kankerpatiënt blijft een moeilijke opgave, en resultaten zullen pas op termijn geboekt worden. Wel zou er zonder meer veel gewonnen kunnen worden door een grotere nadruk te leggen op preventie. De grote nadelige gevolgen van het roken, boosdoener nummer een, zijn wetenschappelijk aangetoond en roken zou wat hem betreft dan ook veel

Op 15 oktober ontvangt de oncoloog prof.dr. H.M. Pinedo de prestieuze Spinozaprijs uit lianden van minister Ritzen voor zijn baanbrel<ende werk in het kankeronderzoek. Het geld dat aan de prijs verbonden is, zai hij besteden aan een volkomen nieuwe manier van borstkankerbehandeling. "De resultaten van het vooronderzoek zijn hoopgevend." Sheila Kamerman

Toen prof.dr. Herbert Michael ('Bob') Pinedo (54) in 1972 als jonge internist en chef de clinique in het Academisch Ziekenhuis Utrecht ging werken, viel hem op dat alleen de patiënten met bloed- en lymtHierkanker serieuze medische aandacht kregen. Als er in een orgaan kanker werd geconstateerd, dan werd de patiënt beschouwd als een lost case. "Ik vond dat onverteerbaar", zegt Pinedo nu. "Dat moest anders worden. Het motiveerde mij om me verder te specialiseren in de kankergeneeskunde en het kankeronderzoek." Nu, 25 jaar later, heeft hij op dat gebied zijn sporen wel verdiend. Zijn curriculum vitae puilt uit van de vele functies die hij heeft vervuld, zijn publicaties in internationale toptijdschriften, honory memberships, subsidies en prijzen die hij heeft ontvangen. Twee jaar geleden nog kreeg hij de Joseph Steiner Award, een soort Nobelprijs voor kankeronderzoekers. Op 15 oktober mag hij de prestigieuze Spinozaprijs aan het lijstje toevoegen. De prijs wordt toegekend door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Minister Ritzen zal de premie - een bedrag van vier miljoen gulden - en het bijbehorende bronzen Spinozabeeldje tijdens een feestelijke bijeenkomst in newMetropolis in Amsterdam uitreiken. Pinedo: "Het is de eerste keer dat de prijs wordt gewonnen door een clinicus. Daarmee laat het NWO blijken niet alleen belang te hechten aan basaal, maar ook aan klinisch onderzoek. Dat vind ik een belangrijke ontwikkeling." Sinds 1979 is Pinedo hoogleraar medische oncologie aan de vu en tevens hoofd van de gelijknamige afdeling. Gedurende zijn hele loopbaan lag zijn hart bij patiëntenzorg in combinatie met onderzoek. Hij gaf vier jaar geleden zijn dubbelfunctie als directeur van het Nederlands Kankerinstituut op, omdat hij dat te veel een managementbaan vond en hij die tijd liever aan zijn patiënten besteedde. "Ik verdiep me telkens weer in de persoon die voor me zit, want niemand is hetzelfde", zegt Pinedo op zijn kamer op de tiende verdieping van het vuziekenhuis. Ook de tumor en de manier waarop die zich ontwikkelt zijn bij ieder individu verschillend. Dat maakt het werk dat ik doe heel mooi."

Hartaanval Kanker is na hart- en vaatziekten de meest voorkomende doodsoorzaak in Nederland. Iets meer dan een kwart van het aantal sterfgevallen, jaarlijks zo'n 36.000 mensen, overlijdt aan kanker. In de loop van de jaren is dat aantal toegenomen. Pinedo relativeert deze cijfers. De ziekte komt namelijk steeds vaker voor. Een op de drie mensen krijgt kanker. Dat heeft enerzijds te maken met de vergrijzing: hoe ouder de persoon, hoe meer kans hij heeft op kanker. Anderzijds zijn andere ziekten, zoals hart- en vaatziekten, steeds beter behandelbaar geworden. Iemand die een hartaanval krijgt, gaat daar lang niet altijd meer aan dood, zoals vroeger meestal wel het geval was. En zo heeft hij meer kans om te overlijden aan een andere ziekte, zoals bijvoorbeeld kanker. De enorme vooruitgang op het gebied van kankerbehandelmg wordt hierdoor overschaduwd. De medicijnen, de chemotherapie en de radiotherapie worden steeds effectiever en de combinatie daarvan steeds doeltreffender. Daarnaast worden er nieuwe behan-

Prof.dr. H.M. Pinedo: 'Een kankerpatiënt moet niet in bed gaan liggen, want dan is hij verloren.'

'De hoofdtumor scheidt tumorremmende stoffen af

Peter Wolters AVC/VU

delingsmethoden ontwikkeld. Zelf deden Pinedo en zijn team uitgebreid onderzoek naar de resistentie van kankercellen voor medicijnen om erachter te komen hoe ze die ongevoeligheid zouden kunnen omzeilen. Pinedo: "45 procent van de kankerpatiënten kunnen we tegenwoordig genezen. Dat is veel meer dan twintig jaar geleden. Borstkanker bijvoorbeeld kunnen we veel eerder vaststellen, waardoor de kans op genezing enorm is toegenomen." De 55 procent bij wie de kanker niet genezen kan worden, heeft een aanzienlijk langere levensverwachting dan voorheen. Langzaam maar zeker wordt kanker een chronische ziekte zoals diabetes of een nierziekte. En op dit punt voorziet Pinedo dan ook de vooruitgang van de toekomst. "We zullen door verbeterde medicatie en behandelmg meer mensen genezen. Bij uitzaaiing van de kankercellen zal dat moeilijk blijven, maar mensen zullen dan wel langer met hun ziekte kunnen leven. Daarbij is het natuurlijk van belang dat wij nieuwe medicijnen en therapieën - zoals de gentherapie verder ontwikkelen, waardoor de 'chronisch zieke' zo optimaal mogelijk met zijn ziekte kan leven." Kanker wordt steeds meer geaccepteerd, op dat vlak is de maatschappij veranderd. Pinedo: "Vroeger liep iedereen met een boog om een kankerpatiënt heen." Hij haalt zijn schouders op: "Maar ja, toen vonden we iemand met een pacemaker ook doodeng. Tegenwoordig is het voor de kankerpatiënt gemakkelijker om open te zijn over zijn ziekte en om in het maatschappelijk leven te blijven flmctioneren. Steeds vaker blijven mensen zelfs gewoon werken." Begeleiding is daarbij essentieel, net zo belangrijk als medicijnen, vindt Pinedo. Helaas schiet de begeleiding

van patiënten vaak schromelijk te kort. Pinedo pleit dan ook voor meer geld om het gebrek aan menskracht op te heffen. "Het kost ontzettend veel tijd en geld. Maar het is zó belangrijk dat de arts de tijd neemt om een vertrouwensrelatie met de patiënt op te bouwen en precies uit te leggen wat er aan de hand is - in lekentaai wel te verstaan. Alle vragen van de patiënt en zijn familie moeten goed beantwoord worden, hij moet begrijpen welke behandeling we geven en waarom." Veel mensen beseffen bijvoorbeeld niet dat kanker geen dodelijke ziekte

'Een pakje sigaretten zou zvat mij betreft vijftig gulden mogen kosten' hoeft te zijn, zo merkt Pinedo in de praktijk. Als er kanker bij iemand wordt geconstateerd, gaat diegene er maar al te vaak van uit dat hij binnen drie maanden onder de groene zoden ligt. Pinedo: "Het kost dan vaak behoorlijk wat moeite om iemand ervan te overtuigen dat dat niet het geval is. Dat hij niet in bed moet gaan liggen, want dan is hij verloren. De eedust verdwijnt, het lichaam verzwakt. Nee, hij moet gestimuleerd worden zoveel mogelijk te blijven doen. Dóórgaan, blijven leven." Pinedo is nu 54. In de tien jaar tot zijn pensioen heeft hij een duidelijk doel voor ogen: hij wil een verdere bijdrage leveren aan een beter begrip en het beter onder controle houden van

de ziekte. "En als het even kan ook nog beter genezen." Om dat te bereiken is nog veel kostbaar onderzoek nodig. De vier miljoen gulden van de Spinozaprijs zal hij, met zijn team, gebruiken voor verder onderzoek op het gebied van borstkanker. Hun onderzoek richt zich op de hypothese dat de borsttumor zelf een belangrijke bijdrage kan leveren aan de medicamenteuze behandeling van de kanker. Hiervoor zou de arts het gezwel enige tijd moeten laten zitten en niet, zoals tot nu toe gebeurt, meteen na de diagnosestelling operatief verwijderen. Pinedo veronderstelt dat de hoofdtumor en de lymfeklieren een rol spelen bij de natuurlijke afweer en daardoor een welkome aanvulling zouden kunnen zijn op de chemotherapie. Uit onderzoek op proefdieren is al gebleken dat uitzaaiingen sneller gaan groeien na het wegnemen van de hoofdtumor. Het is van groot belang om te weten of dat bij mensen ook het geval is. In het verlengde daarvan ligt de speurtocht naar de tumorremmende stoffen die de hoofdtumor blijkbaar afscheidt. In eerste instantie zal het onderzoeksteam zich richten op vrouwen met een zeer grote borsttumor, zo groot dat de chirurg hem niet kan weghalen. Bij een dergelijk grote tumor is er bijna altijd sprake van uitzaaiingen. "De resultaten van een vooronderzoek, waarbij we de tumor vier maanden lieten zitten en alleen chemotherapie gaven, zijn hoopgevend. Na die vier maanden was de tumor zo ver geslonken dat hij wel operabel was." Dit betekent een volkomen nieuwe manier van kankerbehandeling waar nog veel onderzoek voor nodig zal zijn. "Als het ons lukt een groep met een dergelijk slechte prognose een beter vooruitzicht te bieden, dan sluit ik niet uit dat het ook bij andere soorten van

strenger aangepakt moeten worden. Maar liefst een kwart van het aantal mensen dat aan kanker overlijdt, sterft door longkanker. Maar niet alleen deze kankervorm zou dramatische afnemen: "Ook keel-, slokdarm-, maag-, blaas- en alvleesklierkanker zou veel minder voorkomen. Als we nu met z'n allen zouden stoppen met roken, zou het aantal kankergevallen over dertig jaar zijn gehalveerd", zegt hij stellig. Met een lach: "Hoeveel kost een pakje sigaretten nu? Vijf gulden? Ze zouden er wat mij betreft vijftig gulden van mogen maken." Naast sigaretten is ook de zon een . grote risicofactor. De "Costa Bravagangers", die jaarlijks en masse hun witte huid felrood laten kleuren en daarna juichend de bruine huid verwelkomen die onder de vervellende schilfers tevoorschijn komt, lopen een grote kans op huidkanker. "Niet alleen in zonnige oorden, ook in Nederland is de zon een risico", zegt Pinedo. "Zoals afgelopen zomer, toen wekenlang de zon scheen en veel mensen de hele dag buiten waren. Zonder bescherming van een goede zonnecrème en een pet met klep is dat vragen om problemen." Er is veel onderzoek gedaan naar de • relatie tussen ongezonde eetgewoonten - veel vet - en kanker. "Nederland en Schotland hebben de meeste gevallen van borstkanker. Er zijn theorieën dat dat te maken zou hebben met de consumptie van zuivelproducten, maar dat is nooit eenduidig bewezen. Wel wijst Pinedo op een ander gevaar dat op mooie dagen om de hoek komt kijken, tenminste voor liefhebbers van het barbecuen. Wie graag met familie of vrienden rond de smeulende kooltjes zit en van shaslick en karbonaatjes houdt, is gewaarschuwd. Als je tijdens het inschenken van de wijn en een geanimeerd gesprek met je buurman je stukje vlees vergeet en het even later enigszins zwart geblakerd terugvindt, eet het dan niet op. Net als bij de boterhammetjes die op zondagochtend iets te enthousiast zijn geroosterd, is het zwartgeblakerde gedeelte puur vergif. "Het kan maagkanker veroorzaken", zegt Pinedo. "In Brazilië en Argentinië, waar het roosteren van vlees dagelijks gebruik is, komt maagkanker veel voor. Gelukkig hebben we er hier weinig last van. Als mensen drie keer per jaar barbecuen kan dat weinig kwaad." Met een grijns: "Als ze drie sigaretten per jaar zouden opsteken, zou je mij ook niet horen klagen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen