Ad Valvas 1997-1998 - pagina 497

AD VALVAS 1 9 MAART 1 9 9 8

PAGINA 7

Bevruchting in een glazen scliaaltje IVF komt steeds vaker voor door uitstellen moederschap zijn moeder was geplaatst. In Neder­ land waren de reacties voornamelijk verbaasd en het voorval haalde vele kranten: hoe is het in de Godsnaam mogelijk dat er zeven jaar na de bevruchting nog een gezond kind uit een 'ijsklompje' kan groeien. Maar in de iVF­kliniek van de v u waren ze allesbehalve verwonderd. Schats: "Je legt bij het invriezen alle biologische processen stil en of je dat nu twee, vijf of zeven jaar doet, maakt niet zoveel uit." O m de kans op succes zo groot moge­ lijk te maken, worden er meerdere eicellen bevrucht, gemiddeld zo'n zes tot acht. De twee mooisten worden in de baarmoeder teruggeplaatst. Als de overige ook van goede kwaliteit zijn, worden die ingevroren. "Dat heeft voordelen", zegt Schats. "Als de vrouw niet zwanger raakt, hoeft ze niet nogmaals de hormoonbehande­ ling en de punctie te ondergaan. We gebruiken bij een volgende poging de ingevroren embryo's en plaatsen die alsnog in de baarmoeder. Als ze wel zwanger is, maar later nog een kind wil, worden daarvoor de embryo's ontdooid. "Voor de vrouw is dat veel minder belastend."

De IVF­techniek wordt steeds geavanceerder en dat is maar goed ook. Veel Nederlandse vrouwen willen eerst een carrière en krijgen dan pas kinderen. Dan blijkt het echter vaak niet zo soepel te gaan als ze hadden verwacht. Dus ook de studentes aan de VU zijn gewaarschuwd: "De meest vruchtbare jaren laten ze zomaar voorbij gaan." Shei a Kamerman "Vol blijdschap geven we kennis van de geboorte van ons dochtertje Pasca­ le", "Met open armen ontvangen we Jeroentje" en "Dolgelukkig met onze kleine Kathalijne". Wanden vol geboortekaartjes en foto's: baby's met blond, zwart, geel en rood haar. Lachend, huilend, kwijlend, in feest­ kleding met ruches of badstof kruip­ pak. Een ding hebben ze gemeen: ze zi)n niet verwekt in bed, maar in een reageerbuis. Wel gewoon gegroeid in de buik van h u n moeder na een in vitro fertilisatie (IVF), beter bekend als reageerbuisbevruchting. Eigenlijk heb­ ben ze nóg een overeenkomst. Stuk voor stuk zijn ze ontzettend gewenst. Boven het hoofd van gynaecoloog dr. Roel Schats hangt een foto van vier vrolijke meisjes met rossig haar: zijn dochters, die gewoon op natuurlijke manier zijn verwekt. "Verreweg de prettigste methode", zegt Schats. Maar bij sommige paren wil de con­ ceptie maar niet lukken. Zij worden via hun huisarts doorverwezen naar een specialist en doorlopen de meest uiteenlopende vruchtbaarheidsonder­ zoeken, allereerst om uit te zoeken wat de oorzaak is en om die vervol­ gens trachten te verhelpen. Als alles zonder resultaat blijft, kunnen paren worden doorverwezen naar een IVF­ kliniek. "De IVF is de laatste strohalm, daarna IS er niets meer", zegt Schats. "Als het bi] ons niet lukt, moeten mensen leren leven met het idee dat h u n kinder­ wens niet in vervulling kan gaan. Het IS emotioneel zeer zwaar om dat te accepteren. Er zijn natuurlijk altijd nog andere mogelijkheden om toch een kind op te voeden, zoals adoptie­ of pleegkinderen, maar het zullen bio­ logisch gezien geen eigen kinderen zijn. Er is onderzoek gedaan naar din­ gen die mensen belangrijk vinden in het leven. Kinderen komen op de derde plaats, na gezondheid en relatie. Ze zijn heel belangrijk dus." Juist daarom koos Schats, die zich na zijn artsexamen specialiseerde in de gynaecologie, voor de vruchtbaar­ heidsproblematiek. "Ik vind het vrou­ wenleven van het begin tot het emde interessant, maar dit is heel wezen­ lijk." Enthousiast: "Ik vind vooral leuk dat ik niet alleen medisch, maar ook persoonlijk met de mensen bezig ben." Hij krijgt alle soorten mensen over de vloer. Rijk en arm, hoog en laag opgeleid, allochtonen en autocht­ onen. "Ongeveer 40 procent van de mensen die wij behandelen is alloch­ toon, zegt Schats. " O m d a t in de lan­ den waar zij vandaan komen een kind, en dan vooral een zoon, voor de posi­ tie van een vrouw vaak heel erg belangrijk is. Zonder kinderen telt een vrouw eigenlijk sociaal gezien niet mee. Je kunt je voorstellen hoe hoog de nood is bij die echtparen."

Zwangerschapsverlof Als een vrouw maar niet zwanger wordt terwijl ze dat wel graag wil, kan dat verschillende oorzaken hebben. Bij een deel van de vrouwen zijn de eileiders verstopt door een vroegere infectie. Het komt ook regelmatig voor dat het sperma van de man van onvoldoende kwaliteit is. Die groep is tegenwoordig vrij goed te helpen met de nieuwe techniek intra cito plasma­ tische spermainjectie (icsi) waarmee een zaadcel regelrecht in de eicel wordt geïnjecteerd en waar\'oor maar heel weinig zaadcellen nodig zijn. En dan heb je nog een grote groep paren net zogenoemde onbegrepen onvruchtbaarheid. Onvruchtbaarheid is van alle tijden, maar het aantal vrouwen met proble­

Melkbus

Dr. Roel Schats: 'Juist met het oog op christelijke barmhartigheid zou embryo­donatie mogelijk moeten zijn in het VU­ziekenhuis.' Peter Wolters AVC/VU men neemt met rasse schreden toe. Een belangrijke oorzaak is dat vrou­ wen gemiddeld op steeds latere leef­ tijd aan het moederschap beginnen. D e gemiddelde leeftijd waarop Neder­ landse vrouwen h u n eerste kind krij­ gen, is 29,4 jaar. Daarmee behoren ze tot de oudsten van de wereld. Schats: "Een vrouw is tussen haar tweeën­ twintigste en zesentwintigste levens­ jaar het vruchtbaarst. Die kostbare jaren laten velen zomaar voorbij gaan." Gek vindt hij het niet. "Nederlandse vrouwen behoren ook tot de best opgeleiden ter wereld. Natuurlijk wil­ len die h u n opleiding benutten." Hij zou er dan ook niet voor pleiten dat vrouwen hun carrière opgeven ten behoeve van een kind, maar er zou vanuit de overheid meer aandacht voor het probleem moeten komen. "Betere kinderopvang en goed gere­ geld zwangerschapsverlof zou stukken schelen. In de Scandinavische landen, waar de leeftijd van de moeder bij de geboorte van het eerste kind ook zo hoog lag, hadden ze dat door. Er zijn goede maatregelen getroffen en daar daalt die leeftijd n u . " Uiteindelijk, denkt Schats, snijdt het mes aan twee kanten. Een hoop ellen­ de wordt voorkomen als vrouwen op jongere leeftijd het krijgen van kinde­ ren kunnen combineren met werk. En het geld dat de overheid nodig heeft voor kinderopvang wordt bij de medi­ sche behandelingen weer uitgespaard. "Er is uitgerekend dat als de gemid­ delde leeftijd waarop een vrouw haar eerste kind krijgt met een jaar stijgt er ongeveer twintig miljoen gulden extra nodig is voor vruchtbaarheidsonder­ zoeken en IVF. Het wachten is op dat inzicht bij de overheid." Hoewel in vitro fertilisatie in de volks­

mond bekend is als reageerbuisbe­ vruchting, zijn de bakjes in werkelijk­ heid van plastic. Door het toedienen van hormonen worden er bij de vrouw kunstmatig meerdere eicellen tot rij­ ping gebracht. Die worden met een naald 'opgezogen' en in het laborato­ rium bevrucht met zaadcellen van de parmer. Drie dagen later worden er meestal twee embryo's teruggeplaatst in de baarmoeder in de hoop dat ze zich innestelen en de vrouw dus zwan­ ger is.

Herhaling Z o ' n 20 procent krijgt daarna ook werkelijk een kind, in iVF­jargon de 'take home baby rate' genoemd. De kracht van de behandeling zit dan ook in de herhalmg. "Na drie keer is onge­ veer de helft zwanger." Vorig jaar waren er na 1042 rvF­behandelingen 202 doorgaande zwangerschappen, waarvan 44 tweelingen en twee drie­ lingen. D e kans op een tweeling wordt gemiddeld geschat op twintig ä dertig procent. "Op zichzelf is het niet zo verwonder­ lijk dat het lang niet altijd meteen raak is", zegt Schats. "Thuis in bed lukt het meestal ook niet in een keer." Het vervelende is vooral dat de behande­ ling emotioneel zeer belastend is. "De paren beseffen maar al te goed dat het de laatste kans is, en dat betekent natuurlijk een geweldige druk." Daarnaast is de behandeling ook lichamelijk niet prettig. Hoewel de medische ingrepen te overzien zijn, wordt het proces van zwanger worden enorm zichtbaar. "Ze worden zo met de neus op de feiten gedrukt. Van de rijpe eicel tot de terugplaatsing maken ze bewust mee. En dan komt die zwangerschapstest." Daarnaast is de

stoot hormonen die de vrouw krijgt toegediend weinig subtiel. "We doen onderzoek om die hormoneninjecties beter te kunnen doseren", zegt Schats. "We moeten in feite van een slobber­ pak naar een maatkostuum. Maar dat blijft heel moeilijk, omdat je ook geen kansen wil verspelen door een te lage dosering." Voor ziekenfondspatiënten wordt de behandeling drie keer vergoed, parti­ culier verzekerden betalen meestal een fikse eigen bijdrage. Als de vrouw na drie keer nog niet zwanger is en het paar het nog een keer wil proberen, moeten ze per keer 2350 gulden op tafel leggen. "Een behoorlijk bedrag', geeft Schats toe, "maar voor de mees­ ten te behapstukken. Desnoods slui­ ten ze er een lening voor af. Door hen wordt de keuze tussen een vakantie en de kans op een kind snel gemaakt." Als na zes pogingen geen zwanger­ schap is ontstaan, wordt de behande­ ling meestal gestaakt omdat de kans op slagen daarna heel klein is gewor­ den. "Dat is heel emotioneel", zegt Schats. "Vaak wennen mensen in de loop van de tijd aan het idee dat zij geen eigen kinderen zullen hebben, omdat ze ook zien dat het steeds niet lukt. Anderen willen van geen opge­ ven weten. D a n moet je mensen dui­ delijk maken dat we echt niet verder gaan. IVF is niet zonder risico en de behandeling kan niet eeuwig doorgaan zonder dat er een reële kans is op suc­ ces. D e gesprekken die ik met die mensen moet voeren vind ik het zwaarst." In de VS verwelkomde onlangs een zevenjarige jongen zijn pasgeboren 'tweelingbroer'. Als embryo was de jongste van het stel zeven jaar geleden ingevroren, terwijl het embryo van de oudste direct in de baarmoeder van

N a de bevruchting worden de overge­ bleven embryo's stapsgewijs compu­ tergestuurd van 37 graden naar min 197 graden gebracht. Schats opent een deksel van een vrieskist die veel weg heeft van een ouderwetse melk­ bus die de boer vroeger langs de kant van de weg zette. Honderden genum­ merde rietjes bevatten diepgevroren embryo's die wachten op gebruik. Dat er zonder problemen een baby uit een ingevroren embryo kan groeien, is duidelijk. Maar of het kind er op late­ re leeftijd nog problemen van zal ondervinden, is niet duidelijk. "Wat dat betreft kunnen we alleen maar afwachten", zegt Schats. "Net als bij de gewone rvF­kinderen. Louise Brown, het oudste iVF­kind, is gebo­ ren in 1978. Zij lijkt zich, net als ove­ ngens alle andere iVF­kinderen, in ver­ gelijking met een controlegroep volko­ men normaal te ontwikkelen. Maar of die kinderen bijvoorbeeld zelf normaal vruchtbaar zijn, kan alleen de toe­ komst ons leren." Kinderen die geboren worden na zeven jaar diepvriezer zoals in de vs kan aan de vu nog niet. "Wij vriezen pas sinds drie jaar in", zegt Schats. Embryootjes die in de vergetelheid raken en opeens na jaren uit het vat opduiken, kennen we hier evenmin. Na twee jaar krijgt het paar standaard een brief thuis met de vraag wat er met de ingevroren embryo's moet gebeuren. Ze kuimen op verzoek van het paar worden vernietigd of eventu­ eel nog wat langer worden bewaard. Ze mogen het embryootje ook begra­ ven of het beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek. Een aantal behandelingen wordt aan de v u niet toegestaan, zoals kunstma­ tige inseminatie met donorzaad en eiceldonatie. De reden is dat er geen geslachtscellen van buiten de relatie bij een behandeling te pas mogen komen. Je zou dat, in de visie van de directie van het ziekenhuis, kunnen vergelijken met overspel. Ook embryo­donatie is vooralsnog niet toe­ gestaan, maar de vakgroep verloskun­ de en gynaecologie zet zich in om daar verandering in te brengen. N u worden regelmatig gezonde ingevro­ ren embryo's vernietigd die voor een paar dat heel graag een kind wil maar zelf niet de eicel of het sperma kan leveren, gebruikt zouden kunnen wor­ den. Dit uiteraard na toestemming van de donoren. Ook draagmoeder­ schap, waarbij de wensouders zaadcel en eicel hebben geleverd zou de vak­ groep graag geïntroduceerd zien. De vu loopt, juist vanwege haar chris­ telijke achtergrond, traditioneel niet voorop. Schats: "Juist met het oog op christelijke barmhartigheid zou embryo­donatie eigenlijk mogelijk moeten zijn. Je kunt het zien als adop­ tie inclusief zwangerschap, en je maakt er mensen zo ongelooflijk gelukkig mee."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen