Ad Valvas 1997-1998 - pagina 112

A D VALVAS 2 OKTOBER 1 9 9 7

PAGINA 8

'Onafhankelijkheid niet in geding' Universiteitsbladen zoeken nieuwe chefs en nieuwe koers Drie universiteitsbladen in de Randstad zoeken een nieuwe hoofdredacteur. Bij alledrie stond recent ook de 'formule' ter discussie. Toch is de onafhankelijkheid niet in het geding, zeggen alle betrokkenen. Wat is er dan aan de hand? Frank Steenkamp Een vrije pers hoort bij democratie zoals boter op brood. Gewaardeerd als smeermiddel, zolang het maar niet de kans krijgt om ranzig te worden. Ook tegen het n u t van universiteitsbladen wordt al jaren zo aangekeken. Gemaakt door een onafhankelijke redactie informeren ze wekelijks personeel en studenten over de toestand aan de universiteit. E n al bracht het nieuws soms bestuurders in verlegenheid, het principe van de redactionele vrijheid bleef. Volgens sommige media is het voorbij met die vrije pers. " D e onafhankelijke universiteitsbladen staan op de helling", meldde HP/De Tijd eind augustus. In de Volkskrant en eerder in het vakblad De Journalist stond hetzelfde. Is hier behalve rook ook vuur? Er verandert wel wat. In Rotterdam maakte het weekblad Quod Novum deze zomer plaats voor een kleurig tweewekelijks Erasmus Magazine, dat viermaal per jaar ook afgestudeerden moet bedienen. Ook aan de Universiteit van Amsterdam (Folia) praat m e n

over een magazine. H e t moet meer over wetenschap dan over bestuur gaan en zich op « e n breder publiek richten. Als hoofdredacteur zou men een heuse hoogleraar journalistiek willen aanstellen. E n dan Leiden: daar is een jaar overlegd over een nieuw soort blad, maar bleef alles bij het oude. Een magazine is minder newsy, vinden mediawatchers. D e vorm en verschijningsfrequentie dwingen tot afstand. E n het feit dat drie universiteitsbesturen het initiatief tot deze discussie namen, maakt hen wantrouwig. Voeg daarbij nog wat citaten van redacties over de eeuwige haat-liefde-verhouding met ' h u n ' bestuur en de conclusie ligt voor de hand: universiteiten willen af van kritische pers. T o c h ontkennen de redacties dat. "Wij blijven zeker onafhankelijk", weet Sjaak Priester. Hij maakt n u het onverdachte weekblad Folia, maar voelt zich niet bedreigd door de nieuwe plannen. Integendeel: " D e huidige formule, met veel aandacht voor het bestuur, raakt wat achterhaald." Nieuw is wel dat collegevoorzitter drs. J.K. Gevers zich zo met de discussie

Symposium Bezinningscentrum

bemoeit, en soms een vervelende grap maakt over nieuws dat de "beursnotering" van de universiteit omlaag haalt. Maar tot n u toe heeft Priester zich daar nog niet door van de wijs laten brengen. In Rotterdam heeft Jelle Jeensma, de laatste hoofdredacteur van weekblad Quod Novum, een even positief verhaal. Aan de door het bestuur gewenste start van Erasmus Magazine ging veel discussie vooraf. Maar toen een enquête uitwees dat de lezers zo'n blad wel wilden, zette Jeensma zijn bezwaren opzij. D e toon van het nieuwe blad is nog wel voorzichtig, maar er staat ook ~" minder gunstig nieuws in, zoals een magere beoordeling van het bedrijfskunde-onderzoek en een decaan die kritiek levert op het college. Jeensma: "Wij zijn nooit in onze vrijheid belemmerd. D a t blijft zo." Zelf vertrekt hij overigens naar Folia. Maar de advertentie voor zijn opvolger rept weer van een "onafhankelijke redactie". Ook in Leiden geen echte zorgen over de onafhankelijkheid. Wel maakt interim-chef Hans Ariëns zich kwaad over de tergend trage vervulling van vacatures. Maar ook al werkt hij al anderhalf jaar met een onderbezette redactie, het is volgens hem "geen bewuste obstructie. M e n wil het blad wel houden, maar gaat er uiterst laks mee om."

D e betrokken redacties bij de drie Randstad-universiteiten zien dus zelf geen offensief tegen de 'vrije pers'. D e vorm bij twee bladen verandert wel, maar dat is alles. Ook de universiteitsbesturen gaan nog uit van journalistieke onafhankelijkheid - ook n u het 'democratisch' bestuur vervangen is door een zakelijker model. Waarom? Omdat er op een universiteit behoefte blijft aan de "vrije circulatie van gedachtengoed", zoals Priester het noemt. Of: omdat een goed-nieuwskrant niet gelezen wordt, en het slechte nieuws beter zichtbaar gemaakt kan worden dan dat het ongrijpbaar doorsijpelt. Sommigen, zoals de Leidse collegevoorzitter dr. L. Vredevoogd, vragen van h u n blad wel een zekere loyaliteit met de universiteit. Maar dat is een rekbaar begrip. Belangrijk is dan, wie die loyaliteit mag toetsen. "Niet de bestuurders", zegt Vredevoogd. "Want h u n belangen zijn te groot." Ook hij houdt daarom vast aan een vertrouwd model: de onafhankelijke redactieraad als anker voor de redactie. Is er dan niets aan het veranderen? Jawel. In dit MUB-tijdperk worstelen bijna alle u-bladen zelf met de tijdgeest. Bestuurlijke kwesties scoren bij de lezers steeds lager. E n dus verlegt men accenten, of doorbreekt m e n grenzen die tot voor kort taboe waren.

Delta bij de TU Delft werkt bijvoorbeeld samen met de afdeling voorlichting van de universiteit om meer 'service-informatie' te bieden. E n zo zoekt het nieuwe Erasmus Magazine het n u meer in lifestyle en essays over grote onderwerpen. " " Het zijn vooral uiterlijkheden en accentverschillen. Een blad moet de verschuivende belangstelling van zijn lezers volgen. Maar de hamvraag blijft toch of redacties de vrijheid houden om de lezers over essentiële zaken kritisch te blijven informeren. Bijvoorbeeld over beroepszaken van studenten, of over zwakke plekken in onderwijs en onderzoek. Of, zoals het Utrechtse blad onlangs nog onthulde: over een ruime salarisverhoging die het universiteitsbestuur zichzelf had toegedacht. O p dit moment hebben de redacties van universiteitsbladen die vrijheid nog. D e worsteling met de tijdgeest is overigens niet nieuw. Zo h a d de TH Delft jarenlang een tweewekelijks magazine met veel verhalen over de technische wetenschap. Maar in 1982 koos m e n er voor een weekkrant - want het magazine leende zich te weinig voor het echte nieuws. Misschien komt Rotterdam of Amsterdam over enkele jaren tot dezelfde conclusie. (HOP)

over etiiiek bij onderzoel< op 31 oiitober

Kunnen wetenschappers nog wel deugen? Dit is een Info-deei van het Bezinningscentrum Tijdens het verblijf aan de universiteit moeten studenten zich kennis en inzichten uit één of meer inzichten eigen maken, horen veel over 'de' wetenschap en komen in de persoon van hun docenten wetenschappelijke onderzoekers tegen. Uit de media kennen ze verhalen over wetenschappers die in de fout gaan door plagiaat te plegen of te frauderen. Denk aan de 'affaire Diekstra', de bekende psycholoog die meermalen plagiaat heeft gepleegd. Zeer recent is bekend geworden dat twee vooraanstaande Duitse kankeronderzoekers in hun publicaties jarenlang van vervalste en verzonnen gegevens gebruik gemaakt hebben. Toch wordt er in veel faculteiten in het onderwijs niet veel gesproken over de wetenschapper als een beroepsbeoefenaar en over wetenschappers als een beroepsgroep die ook een beroepsethiek heeft of op z'n minst nodig heeft. Er hangt om wetenschappers nog een aureool van innerlijk gemotiveerd, belangeloos toegewijd zijn aan het zoeken naar waarheid en dienstbaarheid aan de samenleving die met nieuwe ontdekkingen gediend kan zijn. De affaires die in de pers komen worden als incidenten gezien. Maar wetenschappers zijn ook mensen. Hoe competitiever de wetenschappelijke wereld wordt, des te groter de verleiding om over de schreef te gaan in de Jacht naar publikaties in vooraanstaande tijdschriften en posities in wetenschappelijke organisaties die status, roem en gemakkelijke entree tot instellingen die onderzoek subsidiëren. Daarnaast is ook de maatschappelijke context waarbinnen onderzoek wordt verricht, de laatste

jaren ingrijpend veranderd. Werd in de zestiger Jaren nog heel idealistische gepraat over de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de wetenschapper en maatschappelijke relevantie van onderzoek, nu is maatschappelijke vraag en behoefte een sturingsfactor geworden. NWO geeft bij voorkeur geld aan programma's waaraan ook binnen instellingen en organisaties buiten de universitaire wereld willen meebetalen. Vakgroepen Jagen daarnaast rechtstreeks op contracten met bedrijven en nonprofitorganisaties. Wetenschappers worden ook zichtbaar in de samenleving in de rol van adviseur en expert. Wat men verder ook van die ontwikkelingen vindt, ze leiden wel tot een grotere druk op de wetenschappers en kunnen een bedreiging vormen voor hun onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Kunnen de waarden waarvoor wetenschap staat, nog wel hoog gehouden worden? Wat voor regels zijn er nodig om om de kwaliteit van onderzoek en de integriteit van de wetenschapper te waarborgen? Wat voor regels om de wetenschappers te beschermen tegen onethische eisen en voorwaarden van opdrachtgevers? Niet alle onderzoeksethische vragen worden door de recente maatschappelijke ontwikkelingen versterkt. In de mens- en maatschappijwetenschappen doet zich van oudsher al de vraag voor hoe onderzoekers dienen om te gaan met mensen die voorwerp van hun onderzoek zijn. Wetenschappers willen iets weten over mensen. Soms moeten ze daarvoor letterlijk aan hun lijf zitten. Willen die mensen dat wel echt? Komt hun lichamelijke en psychische integriteit niet in het geding? Ook als ze alleen maar dingen willen

DH is een INFO-pagina. Info-pagina's kunnen door VU-instanties tegen betaling worden benut voor publicatie van informatie die wegens uitvoerigheid en gedetailleerdheid niet thuishoort in de Mededelingenrubrielt. Aanvragen voor Info-pagina's richten aan: Bureau Voorlichting en Externe Betrekkingen, Hoofdgebouw, kamer lD-04. Telefoon: 45660 weten, kan dat als een inbreuk op de privacy worden ervaren. En om die privacy te beschermen zijn er wetten gekomen die nu door onderzoekers soms als een belemmering worden gezien om belangrijk onderzoek te verrichten. Al deze vragen staan centraal op een symposium dat het Bezinningscentrum op vrijdag 3 1 oktober organiseert over De ethiek van het onderzoek in mens- en maatschappijwetenschappen.

Prijs voor beste essay Het symposium duurt de gehele dag. 's Morgens vinden er twee plenaire sessies plaats waarin, na een inleiding van 20 minuten, een discussie van 40 minuten plaatsvindt, 's Middags zijn er twee parallelsessies. Aan het einde van het symposium zal de winnaar van de prijs bekend worden gemaakt die het BC heeft uitgeloofd voor het beste essay over een onderzoeksethisch probleem. De inzendingen zullen beoordeeld worden door een jury waarvoor worden gevraagd: prof.dr. P.J.D. Drenth (voorzitter),

prof.ir. E.J. Tuininga en drs. G.J. Peelen. Vanuit het Bezinningscentrum zal prof.dr. A.W. Musschenga daarin zitting nemen. De prijs bedraagt f 2000,- Het essay dient te gaan over een ethische vraag waarmee de schrijver in eigen onderzoek is geconfronteerd.

Programma 9.30 uur: koffie 10.00 uur: Opening door de dagvoorzitter, prof.dr. A.W. Musschenga, BC/Wijs 10.15 uur: Plagiaat, oplichting en fraude: definitie, feiten, oorzaken, preventie prof.dr. P.J.D. Drenth, PPW 11.15 uur: Contractresearch: publikatievrijheid en de problematiek van de onwelgevallige uitkomsten prof.dr. H. Verbruggen, IVM/Econ 12.15 uur: lunch 13. 15 uur: Zin en onzin van bescherming van persoonsgegevens vanuit het standpunt van de wetenschappelijk onderzoeker prof.mr. H.J. de Ru, Rechts (gevraagd) en dr. F.E. van Leeuwen, NKI (kankerregistratie)

16.00 uur: Uitreiking van de prijs voor het beste onderzoeksethische essay, borrel

15.15 uur: pauze 15.30 uur: De (on)partijdigheid van de wetenschapper als expert

Aanmelden

Parallelsessies 1. De wetenschappers als getuige-deskundige prof.dr. H.E.M. Baartman, PPW 2. De wetenschapper als expert in maatschappelijke controversen prof.ir. E.J. Tuininga, Algemene Vorming/Nat Ster

Secretariaat Bezinningscentrum VU, De Boelelaan 1115, 1081 HV Amsterdam, tel. 0204445670, fax. 0202-4445680 E.mail: n.eikelboom@ dienst.vu.nl. Na inschrijving ontvangt u nadere details over plaats en overige gegevens.

Advertentie

MISSTANDEN MISVERSTANDEN OP HET INTERNET liCnniM W 1 (nüiijiai

14.15 uur: Ethiek van het onderzoek aan mensen Parallelsessies 1. De ethiek van participerende observatie prof.dr P. Kloos, SCW 2. Onderzoek aan kwetsbare, niet-wilsbekwame demente bejaarden dr. C. Jonker, Gen

Symposium op 9 oktober

Verzoend of verscheurd? Mogen we over verzoening spreken wanneer het over ziekmakende trauma's gaat? Is het mogelijk op te roepen tot verzoening bij moorddadige conflicten? Wat betekent eigenlijk verzoening? Deze vragen staan centraal op een symposium op donderdag 9 oktober 1997, Agorazaal Hoofdgebouw Vrije Universiteit. Aanvang: 9.30 uur.

Inleiders

De theoloog dr. H. Wiersinga (De religieuze dimensies van verzoening). De psychologen drs. A. Braam en mw.dr. P.J. Draljer (Verzoening na

psychische trauma's?). De strafrechtsgeleerde prof.mr. J.W. Rokkens (Is er een recht van vergelding?). De cultureel-antropoloog prof.dr. W.M.J. van Binsbergen (Verzoening in antropologisch perspectief). De etno-sociologe mw. dr. D. de Lame (Is er verzoening in Rwanda?). Toegang gratis, maar alleen na telefonische aanmelding bij: Bezinningscentrum Vrije Universiteit (tel. 44 45670). Het aantal plaatsen is beperkt, dus wie het eerst komt...

Lees er alles over op :

http://www.proefdiervrij.nl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen