Ad Valvas 1998-1999 - pagina 155

PAGINA 5

AD VALVAS 2 9 OKTOBER 1 9 9 8

Het verschil in tolerantie tussen Frankrijk en Nederland Nederland vindt zich doorgaans toleranter dan andere landen in Europa. IVIaar tolerantie betekent niet overal hetzelfde. Vrijdag 30 oktober buigen Franse en Nederlandse wetenschappers zich over de geschiedenis van het begrip. Deelnemers zijn onder andere de Franse historicus Christophe de Voogd en de Nederlandse historicus prof.dr. Willem Frijhoff.

Christophe

de Voogd:

^Clinton zou in Frankrijk nooit problemen hebben gekregen met Monica Lewinsky^ Yvette Nelen "Dit is nu typisch iets voor Nederland." Christophe de Voogd slaat een Ad Valvas open op de laatste pagina en leest voor uit de rubriek T e Doen: "Homoseksualiteit, een lezing over tolerantie en taboes in geaardheid en seksuele beleving door professor Rob Tielman, verbonden aan Homostudies in Utrecht. In Franse universiteitsbladen vind je zo'n aankondiging niet zo snel." Christophe de Voogd is sinds 1 september de nieuwe directeur van het Maison Descartes. Dit Institut Prangms des Pays-Bas, gevestigd in Amsterdam, probeert de culturele dialoog wssen Nederland en Frankrijk te bevorderen. Dat gebeurt onder meer door de organisatie van een symposium over tolerantie in Europa, samen met de Nederlandse overheid en verschillende universiteiten, waaronder de vu. Volgens de Franse historicus heeft het begrip tolerantie in Nederland een eigen waarde. "In Nederland is tolerantie gericht op erkenning van rechten van minderheden. Het is geen liberale tolerantie in de zin van 'laat maar, we laten mensen hun eigen leven leiden'. Het heeft een positieve betekenis. Wat betreft de acceptatie van de homobeweging is Nederland verder dan Frankrijk, al is Frankrijk in dat opzicht aan het veranderen." Toch gelooft De Voogd niet dat Nederlanders per definitie toleranter zijn dan Fransen. "Fransen hebben een andere opvatting over tolerantie. In Frankrijk bestaat meer tolerantie over individuele vrijheid. Frankrijk mag een autoritairder recht hebben dan Nederland, maar meestal is de sociale praktijk veel liberaler dan de wetgeving. Kijk maar naar het drugsgebruik. De wetgeving is streng, maar in de praktijk gaan Fransen er vrijer mee om dan Nederlanders denken." Ook al kent Nederland een meer liberaal bestuur, toch vindt De Voogd dat je voorzichtig moet zijn met een oordeel over tolerantie in andere landen. Frankrijk zit anders in elkaar dan Nederland. "In de Franse samenleving geldt een grotere verdraagzaamheid ten opzichte van het individu, in de Nederlandse samenleving betreft het begrip vooral groepen. In Nederland is de vraag altijd: tot welke groep behoort iemand? Zelfs de Nederlandse woordenschat lijkt hier op ingesteld. De kranten schrijven over 'Antilliaanse minderheden' of 'Marokkaanse jongeren'."

Edict van Nantes Aanleiding voor de Frans-Nederlandse uitwisseling over de inhoud van tolerantie is de herdenking van de ondertekening van het Edict van N a n tes. Dat gebeurde vierhonderd jaar geleden. Met het edict kwam een einde aan de godsdienstoorlogen in de tweede helft van de zestiende eeuw tussen katholieken en protestanten. In het overwegend katholieke Frankrijk bepaalde koning Hendrik IV, een vriend van de prins van Oranje, dat de protestanten vrij waren h u n geloof aan te hangen. Frankrijk was het eerste land dat twee godsdiensten naast elkaar erkende. Daarmee was het land verder dan de Nederlanden, waar op dat moment nog steeds één officiële godsdienst bestond. "Het is frappant dat de meeste Nederlanders het Edict van Nantes alleen kennen vanwege de herroeping een eeuw later", vertelt De Voogd. In 1685 schafte Lodewijk XIV de bepaling namelijk weer af, waarna veel hugenoten hun heil zochten in de Nederlanden. De historicus lacht. "Ik vind het kenmerkend voor de anti-Franse neiging in Nederland. Juist die herroeping

werd in 1985 groots herdacht. Maar aan het begin van de zeventiende eeuw was de situatie van de protestanten in Frankrijk beter dan die van de katholieken in Nederland." D e Voogd kan het weten. Hij heeft de meest gewaardeerde Franse studie geschreven over de geschiedenis van de lage landen, van de prehistorie tot het heden. Van 1985 tot 1990 woonde hij in D e n Haag. Binnenkort promoveert hij op een onderzoek naar de relatie van de Nederlandse historicus Johan Huizinga met Frankrijk. "Ik beschouw me wel als een specialist in de Nederlandse geschiedenis."

Theorietje Zo ontwikkelde De Voogd zijn eigen "theorietje" over de herkomst van de verschillende opvattingen over tolerantie tussen de Fransen en Nederlanders. "Volgens mij is het de erfenis van de verzuiling. Misschien gaat het nog wel dieper en komt het van de hervorming. De kerk is in Nederland altijd veel meer verdeeld geweest. Al die groepen moesten naast elkaar bestaan. De verzuiling was een systeem van georganiseerde tolerantie." In Frankrijk was en is de staat daarentegen allergisch voor openbare geloofsuitingen, volgens De Voogd een erfenis van de Franse Revolutie. Sindsdien kreeg het streven naar een strikte scheiding tussen kerk en staat een grote invloed in het land. "Dat streven leidde eind negentiende eeuw tot de laicité, de Franse tegenpool van de Nederlandse verzuiling. Je mag je eigen godsdienst beleven, maar dat is wel een privé-zaak. In het openbaar, op school, op je werk en bij de sportvereniging moet je je geloof voor jezelf houden." Vandaar dat het dragen van een hoofddoek door moslimvrouwen in Frankrijk zulke verhitte discussies oplevert. "Dat is een gigantisch debat. De meeste Fransen reageren negatief op het dragen van de hoofddoek. Het idee leeft dat in het openbaar maar

één recht geldt, in dit geval het recht van de vrouw op gelijkheid met de man. D e grens tussen privé en publiek is in Frankrijk strikt. Dat betekent ook dat je in je privé-leven veel meer mag. Clinton zou in Frankrijk nooit problemen hebben gekregen met Monica Lewinsky. In de reguliere Franse kranten lees je niet snel iets over het privé-leven van politici."

Buitenlanders De Voogd erkent dat het debat over de hoofddoek in Frankrijk een nationalistische ondertoon heeft. Als hem gevraagd wordt naar de acceptatie van buitenlanders in zijn land, wijst hij erop dat Frankrijk al veel langer een immigratieland is dan Nederland. "De politiek van naturalisatie van immigranten is zeer liberaal. Nederland is daarin weer strenger. Maar het doel van de naturalisatie is wel dat immigranten echte Fransen moeten worden. D e staat is autoritairder. T o c h is naturalisatiepolitiek niet het enige dat een rol speelt. In Frankrijk bestaan bepaalde idealen over burgerschap en over de gelijkheid van man en vrouw." Over de invloed van extreem-rechts wil hij niet veel kwijt. "Nog steeds is 85 procent niet vóór extreem-rechts. Verder is het voor mij een te hot issue. Ik zal het zo zeggen: ook in Nederland hoor ik sterke woorden in het debat over immigranten." Hij benadrukt dat elke samenleving in Europa bezig is haar grenzen van tolerantie te onderzoeken. "Er is één taboe in Nederland dat ik best leuk vind. Dat is het taboe van het geweld. O p elke uiting van geweld reageren Nederlanders fel. De studentenrellen in Frankrijk gaan gepaard met veel vernielingen. Dat zou hier niet geaccepteerd worden. D e Fransen zijn er ook niet blij mee, maar ze doen er niet zo geschokt over. D e Nederlanders zien h u n samenleving als een vreedzame samenleving en willen dat zo houden. De angst dat dit verandert, gaat diep."

Prof.dr.

Frijhoff:

^De gemiddelde Nederlander is gemiddelder dan de gemiddelde Fransman^ "Zo'n uitspraak van minister Annemarie Jomtsma dat Frankrijk een mooi land is, maar dat het jammer is dat er Fransen wonen, vind ik ronduit onbeschoft," zegt prof.dr. W . T . M . Frijhoff. "Oké, je kunt van mening verschillen, maar dit is trappen op de ziel van een bevolking." Volgens de vu-hoogleraar cultuurgeschiedenis, die zelf zestien jaar in Frankrijk woonde, getuigen zulke uitspraken van een groot onbegrip over de culturen van Frankrijk en Nederland. "Nederlanders hebben van oudsher in politiek opzicht altijd een kritische houding gehad tegenover Frankrijk, al wil ik niet direct spreken van een antiFranse neiging zoals Christophe de Voogd. Frankrijk was in veel opzichten ook een voorbeeld voor Nederland. Regenten werden voor h u n opleiding vaak naar Frankrijk gestuurd. In de zeventiende eeuw was een bekende uitspraak: 'De Fransen tot vriend, maar niet tot buur'. Met andere woorden: vriendschap prima, maar op een afstand." N e t als D e Voogd zoekt Frijhoff de oorsprong van de verschillen in het verleden. "Lodewijk XIV heeft het goed verbruid bij de Nederlanders door het land in 1672 verraderlijk binnen te vallen. Vanaf toen kwamen allerlei anti-Franse tendensen samen. Frankrijk was te centralistisch, te dominant en te expansief. D e culturen van de twee landen zijn sinds die tijd verder uit elkaar gegroeid."

Verzuiling Frijhoff beaamt D e Voogds opvatting dat de verschillen tussen de samenlevingen leidden tot een andere invulling van het begrip tolerantie. Maar volgens de Nederlander is het voornaamste verschil niet zozeer de verzuiling. "Ach, zo verzuild is Nederland niet meer. De verzuiling was slechts een fase. D e grondslagen van de omgang met elkaar zijn van vóór die tijd." D e Nederlandse cultuur is volgens Frijhoff in de eerste plaats een pragmatische cultuur. "Het pragmatisme zit er in Nederland ingebakken. D e

verzuiling was daar een resultaat van. Frankrijk is extremer. In Nederland is tolerantie een nationale deugd, in Frankrijk met. In dat land is nooit gestreefd naar een verzoening tussen religieuze tegenstellingen." De Franse tegenpool van de verzuiling, de laicité, heeft volgens h e m dan ook niets met tolerantie te maken. "In wezen is het gewoon een agressieve vorm van dominantie. Maar de lekenstaat van de laicité is in de eerste plaats een ideaalbeeld. Vertaald naar de werkelijkheid wordt in Frankrijk de soep nooit zo heet gegeten als ze wordt opgediend. De kerken kunnen nog steeds in veel gevallen h u n eigen gang gaan." T o e n hij in Frankrijk woonde, ervoer Frijhoff nooit dat hij als buitenlander niet werd geaccepteerd. "In de dagelijkse omgang zijn de verschillen met Nederland weer niet zo groot." Als hij even nadenkt, voegt hij toe: "Behalve dan dat meer extreme. In Frankrijk word je uitgedaagd om verschillend te zijn en op te vallen. In Nederland geldt: hoe gelijker, hoe beter." Daardoor is de Nederlandse tolerantie heel relatief. "Nederlanders hebben wel degelijk moeite met alles wat anders is. Je kunt alles zéggen, maar intussen zijn de gedragscodes aan precieze regels gebonden. D e gemiddelde Nederlander is gemiddelder dan de gemiddelde Fransman. Dat maakt de politiek hier ook zo egaal." Hoewel de Fransen door de Nederlanders altijd omschreven worden als arrogant, zijn ze in wezen geen haar beter. "Nederlanders vinden zich een volmaakt volk met heel veel deugden. Dat vinden de Fransen ook van zichzelf. Nederlanders moeten met denken dat zij in dat opzicht anders zijn dan de Fransen." (VN) Het Frans-Nederlandse symposium Tolerantie tn het huidige Europa vindt plaats op vrijdag 30 oktober in de Lutherse kerk in Amsterdam Een tweede ^ bijeenkomst volgt op 20 en 21 november m Rotterdam Voor meer informatie. Maison Descartes, 020 6224936

Hollandse Hoogte

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen