Ad Valvas 1998-1999 - pagina 275

AD VALVAS 10 DECEMBER 1 9 9 8

PAGINA S

'Een operatie waar ik niet aciiter sta, doe ik niet' Promovendus Becking onderzocht operaties om gezichten te veranderen Kaakchirurg Becking is bedreven in het veranderen van gezichten. Een week geleden promoveerde hij op onderzoek naar gelaatscorrecties. Hij heeft er geen problemen mee om mannelijke transseksuelen er vrouwelijker te laten uitzien. Nooit zal hij echter een mongooltje opereren om het mooier te maken.

Fokke Zaagsma In zijn proefschrift staan foto's van patiënten voor en na de behandeling. Van een enkeling geloof je niet dat het om dezelfde patiënt gaat - zo verschillen hun gezichten. Eddy Becking, kaakchirurg in het vu-ziekenhuis en verbonden aan de gezamenlijke faculteit tandheelkunde van de v u en de UVA, ontkent echter dat hij mensen een nieuw gezicht kan geven. "Zo simpel is het niet. Er zijn grenzen aan wat kan. Het hangt af van de grootte van de kaak in hoeverre ik iemands gezicht smaller kan maken. Mensen verwachten meer dan eigenlijk mogeli)k IS. Dat gevaar ligt altijd op de loer m de cosmetische chirurgie." Becking promoveerde 3 december op gelaatscorrecties. Hij onderzocht vier groepen patiënten waarbij weinig bekend was over operaties aan gebit en aangezichtsbeenderen. Transseksuelen vormen één van die vier groepen. Becking bekeek 178 operaties bij 122 mannelijke transseksuelen die er in hun gezicht vrouwelijker wilden uitzien. Zover hij weet is het de eerste studie ter wereld naar gelaatscorrecties bij transseksuelen. Een mannelijke transseksueel kan zijn gezicht al veel vrouwelijker maken met make-up, meer vrouwelijke haardracht als langer haar of krulletjes, epileren van de baard- en snorharen, vrouwelijke kleding met bijvoorbeeld een decolleté en sieraden zoals een ketting en oorbellen. "We vroegen een bekende Nederlandse mannelijke make-upartiest om zijn gezicht te veranderen in dat van een vrouw. Dat lukte hem heel goed. Bijna alle mannelijke trekken kon hij camoufleren, behalve een aantal specifieke: de bredere kaakj de meer rechte wenkbrauw en het hogere voorhoofd." Voor die kenmerken kan chirurgisch ingrijpen een uitkomst zijn, meent Becking. Het genderteam van het vu-ziekenhuis, waarin meerdere medische specialismen zitten, diagnosticeert jaarlijks ongeveer 125 transseksuelen. Becking krijgt er daarvan een stuk of 25 op consult. Uiteindelijk opereert hij per jaar het gezicht van zo'n tien transseksuelen. "Hoewel deze transseksuelen al een tijd als vrouw leven, worden ze niet altijd geaccepteerd. Hun gelaat strookt niet met h u n gedrag", aldus Becking. Meestal krijgen deze mensen al vrouwelijke hormonen toegediend, maar zijn ze nog niet geopereerd om h u n geslacht te veranderen. Een ander geslachtsorgaan is niet voldoende, meent Becking. "Het is verschrikkelijk belangrijk dat ze er op straat ook daadwerkelijk als vrouw uitzien."

Eddy Becking: 'Transseksuelen zijn achteraf heel tevreden, maar volgens mij komt dat niet door de operaties.' voorhoofd. Vrouwen hebben grotere jukbeenderen, dunnere wenkbrauwen in de vorm van een boogje, een smallere neus en een gladdere en dunnere huid. Bovendien hebben ze een vloeiender gezicht. Dat komt doordat ze ten opzichte van mannen in h u n gezicht meer vet hebben dan spieren. Mannen hebben grotere kaakspieren. "Als een man de kiezen op elkaar zet, zie je dat goed. Vooral bij afgetrainde sporters als Danny Blind en Johan Cruijff." Wat hij uiteindelijk aan een gelaat van een transseksueel verandert, bepaalt vooral de patiënt. "Het is een heel vreemd consult. Iemand vraagt wat hij moet laten veranderen en dan zeg ik dat ik het niet weet. Het gaat namelijk niet zozeer om het objectieve uiterlijk, maar meer om de beleving ervan. Als jij in de spiegel kijkt en je vindt je neus niet mooi, deel ik die mening misschien niet. Het is heel moeilijk. Alles heeft tenslotte de kleur van de bril waardoor je kijkt." D a t geldt ook voor de dokter, beseft hij. "We kijken daarom regelmatig met z'n tweeën of meer artsen naar een patiënt." Eén van de meest voorkomende ingrepen die Becking doet bij mannelijke transseksuelen, is het weghalen van een stukje bot uit de kaak, waardoor die kleiner wordt. Verder verbreedt hij bijvoorbeeld de jukbeenderen en verkleint de kin. Een KNO-ans maakt een kleinere neus, haalt adamsappels weg en verkort de stembanden waardoor een hoger stemgeluid ontstaat. "Als ik terugkijk, en dat doen we na minimaal

een jaar, zijn medisch gezien de operaties geslaagd. Ook de transseksuelen zijn enorm tevreden; ze voelen zich meer vrouw. Ik betwijfel echter of die blijdschap komt door onze operaties. Die kunnen niet zo zaligmakend zijn, want eigenlijk zijn het maar geringe veranderingen die we aanbrengen. We veranderen accenten; een gezicht wordt niet ineens helemaal anders, helemaal vrouwelijk." Volgens hem zijn er andere, belangrijker oorzaken waardoor ze zich vrouwelijker voelen. "In de paar jaar na de operatie leerden ze veel beter omgaan met make-up en zijn ze goed geëpileerd. Bovendien zijn ze lange tijd met hormonen behandeld en al een tijd psychologisch begeleid waardoor h u n zelfbeeld is veranderd. D e operatie draagt wel bij aan h u n geluk, maar niet zo veel als ze denken. Het is een waardevolle aanvulling."

Weinig moeite Hij heeft weinig moeite met de gelaatscorrecties bij transseksuelen, ook als ze al een behoorlijk vrouwelijk gezicht hebben. Volkomen anders ligt dat bij geestelijk gehandicapte kinderen, een andere patiëntengroep uit zijn promotieonderzoek. D a t soort operaties doet hij niet. Daarover heeft een heftige wetenschappelijke discussie gewoed met forse tegenstellingen. N o g in de jaren tachtig was het voor enkele groepen chirurgen in onder meer Duitsland, Israël en Canada heel gewoon om het gezicht van kinderen met het Downsyndroom (mongolen)

Snijden Voordat hij kon snijden om het gezicht aan te passen, moest de kaakchirurg weten wat precies de kenmerken van een vrouwengezicht zijn. Dat was met vastgelegd. Becking dook daarom in de boeken. "Door de eeuwen heen hebben antropologen en kunstenaars gezichten beschreven. Ik kwam bijvoorbeeld aantekeningen van Leonardo da Vinci tegen, waarop hij noteerde welke verhoudingen een mannen- en vrouwengezicht hebben. Veel had ik aan de forensische geneeskunde. Die wetenschappers graven bijvoorbeeld schedels op uit de oudheid en proberen van die schedel een gezicht te maken." Typische kenmerken van mannen blijken onder meer een groter hoofd, een grotere, bredere kaak waardoor de kaakhoeken uitsteken, een grotere, bredere kin en een duidelijker, hoger

Verboden stellingen E d d y B e c k i n g stopte i n zijn proefschrift e e n lijst m e t dertien stellingen. H e t college van het b e s t u u r v e r b o o d e e n jaar o f drie geleden stellingen bij e e n proefschrift. D a t d e e d het o m d u i d e lijkheid t e s c h e p p e n , w a n t d e e n e p r o m o v e n d u s h a d w e l stellingen, e n de andere niet. Ook w e r d e n de stellingen steeds m i n d e r wetenschappelijk. Becking: "Voor mij h o r e n stellingen bij e e n promotieverslag. H e t is e e n van de leukste o n d e r d e l e n . Stellingen z e g g e n iets over de p e r s o o n die het onderzoek d e e d . Ik heb die regel zo geïnterpreteerd dat de ondervragers e n d e

hoogleraren v a n je faculteit g e e n stellingen m o g e n krijgen. In de stapel boekjes die de pedel kreeg, zaten d u s g e e n stellingen. Ik b e n vrij o m stellingen t o e te voegen als ik een proefschrift verstuur, d u s bijna iedereen heeft z e gekregen." E é n van zijn stellingen gaat over iets waar de p r o m o v e n d u s z i c h al jaren aan ergert: professionele voetbalspelers die "je" zeggen als ze "ik" b e d o e l e n . " E e n m a a n d geleden las ik e e n artikel in NRC Handelsblad. T o e n begreep ik w a a r o m . Ze k u n n e n hersenschade oplopen door het veelvuldig k o p p e n . "

te veranderen. Veel kinderen ging rond hun vijfde jaar onder het mes om van hun typische gezichten 'normale' gezichten te maken. Er werd onder meer een stuk van h u n tong gehaald omdat die zorgde voor uitgroei van de onderkaak, Uppen werden verkleind, oogleden werden gecorrigeerd, de afwijkende oogstand verholpen en hun ingedeukte neus rechtgemaakt. D e chirurgen meenden oprecht dat de mongooltjes zonder h u n stigmatiserende gelaatstrekken beter zouden worden geaccepteerd, waardoor ze zich beter konden ontplooien. "De artsen meenden dat uiterlijk in de maatschappij heel belangrijk was. Mensen met een mooi uiterlijk zouden meer kans hebben op vriendjes en succes bij sollicitaties. Ouders van mongooltjes vroegen om die operaties en enkele leraren beweerden stellig dat het na de gelaatscorrecties veel beter ging." Later kwamen er langetermijnstudies van gedragswetenschappers die het allemaal weerlegden. "Het bleek gewoon niet waar. D e operaties leverden goede resultaten op, maar verder niet. We kunnen het uiterlijk, die buitenkant, opereren maar we implanteren daarmee geen intelligentie of beter sociaal gedrag." Becking kan zich niet voorstellen dat zulke operaties bij mongolen in Nederland zijn gebeurd. Hij heeft er nooit van gehoord. In het vu-ziekenhuis behandelt hij maximaal één geestehjk gehandicapt kind per jaar. Hij wil alleen opereren als iets niet goed functioneert, zoals het kauwen of praten, en hij door wetenschappelijk bewijs weet dat door de ingreep de functie kan verbeteren."Nooit om een kind er mooier te laten uitzien. Als iemand een operatie wil waar ik niet achter sta, doe ik het niet." Als hij een geestelijk gehandicapt kind opereert, moet het jong volwassen zijn. "Dan zijn ze zich bewust van h u n uiterlijk. Kinderen van een heel jonge leeftijd zijn dat niet. Een patiënt moet goed kunnen meedenken en zich bewust zijn van het eigen uiterlijk." Behalve transseksuelen en geestelijk gehandicapten onderzocht Becking de chirurgische kaakorthopedie bij patiënten die ooit h u n kaak braken. In ongeveer 4 procent van de gevallen herstelt de breuk niet goed waardoor ze een 'slechte beet' hebben. Het eten kunnen ze dan bijvoorbeeld maar op één plek malen. Kleine afwijkingen

Peter Welters - AVC/VU

kunnen worden verholpen door een stuk van een kies af te slijpen. Voor grotere afwijkingen is een kaakoperatie nodig.

Geen a d e m D e vierde onderzochte patiëntengroep bestaat uit mensen met het obstructief slaapapnea-syndroom (Osas). Dit is een ziekte waarbij tijdens de slaap de ademweg blokkeert. Mensen kuimen dan geen adem meer krijgen. Die obstructie kan plaatsvinden op verschillende plekken, maar meestal is het in de keel. Bij Osas-patienten is het zachte deel van het gehemelte soms te lang, waardoor het tegen de achterwand van de keel valt. Soms ligt de tong te ver naar achteren waardoor die de keel dichtdrukt. Vaak is het een combinatie. Snurken is een symptoom, vertelt Becking. "Daarmee is het lastig voor de partners. Maar het is ernstiger. Iedereen slaapt namelijk in fases die zich herhalen: eerst oppervlakkig, dan dieper tot diepst, en dan weer oppervlakkig. Een Osas-patiènt schrikt 's nachts wakker omdat hij geen lucht krijgt. Daardoor maakt hij zijn slaapcirkels niet af. Overdag zijn deze patiënten extreem slaperig. Tijdens een gesprek of achter het stuur van h u n auto kunnen ze plotseling in slaap vallen." Op lange termijn dreigen een te hoge bloeddruk en aandoeningen aan het hart. In het ergste geval is het levensbedreigend. Overigens zijn er niet veel patiënten: geschat wordt 1 procent van de mensen boven de 35 jaar. Volgens Becking neemt het aantal wel toe. Er zijn een aantal gebruikelijke behandelingen, zoals een dieet (overgewicht is een oorzaak) of therapie om in een andere houding te slapen. Als deze behandelingen niet werken, kunnen operaties helpen. Het zachte gehemelte kan worden verkort of de kaak kan, samen met de spieren, naar voren worden gehaald. Daardoor ontstaat meer ruimte. Becking staat niet achter zulke operaties. "Langetermijnonderzoeken leveren geen bewijs. Dat wil zeggen: ze concluderen dat de kaakoperatie goed is geslaagd, maar kijken niet naar het effect op de Osas. En daar was het toch om begonnen. Wij adviseren om bij een normale kaakstand niet te opereren totdat gegevens bekend zijn dat het de Osas verbetert."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen