Ad Valvas 1998-1999 - pagina 255

AD VALVAS 3 DECEMBER 1998

PAGINA 5

'Alsof Nederland zo'n puur rechtssysteem heeft' Prof.mr. Nico Schrijver gelooft in een Internationaal Strafhof De arrestatie van de Koerdische leider Abdullali Öcaian wijst opnieuw op de noodzaal< van de insteliing van een Internationaai Strafhof. IVIaar de oprichting van zo'n Hof is geen eenvoudige zaal<. Prof.mr. Nico Schrijver organiseerde een symposium over het vermogen en onvermogen van het internationale strafrecht.

schien misdaden begingen. "Terwijl een van de winstpunten van het Hof juist is dat niet alleen leden van de verslagen partij worden berecht", zegt Schrijver. Op de vraag of niet te veel concessies gedaan zijn, antwoordt de hoogleraar dat hij het toch een goed verdrag vindt. "Recht is altijd politiek. H o e het verdrag werkt, moet in de praktijk blijken. D a n wordt duidelijk hoeveel landen willen meedoen en welke dat zijn. Je kunt er niet meteen te veel van verwachten. Zeker als we terugkijken naar de jaren zeventig toen elk overleg over internationale berechting muurvast zat." Het Hof treedt in werking als zestig landen het statuut bekrachtigen. Dat duurt nog minstens vier jaar. Schrijver is redelijk optimistisch over de landen die zullen toetreden. De Verenigde Staten kondigden weliswaar op voorhand aan niet mee te doen, maar dat kan nog veranderen. "Als de Europese landen. Canada en allerlei ontwikkelingslanden meedoen, komen de VS steeds meer alleen te staan. Zij staan dan in het rijtje 'foute' landen als Irak, Iran, Libië, Afghanistan of Soedan. O m daar tussen te staan is niet iets om trots op te zijn."

Yvette Nelen Professor mr. Nico Schrijver heeft zojuist een brief bekeken die is opgesteld door Buitenlandse Zaken. Erin staat wat Nederland de komende twee )aar kan doen als lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. In de brief komt het woord 'mensenrechten' niet voor. "Dat kan volgens mij niet meer anno 1998. Mensenrechten horen bij vraagstukken over vrede en veiligheid", aldus de hoogleraar volkenrecht. Volgens Schrijver, die vorig jaar professor De Waart opvolgde, nam de internationale aandacht voor mensenrechten de afgelopen jaren sterk toe. De omslag werd grotendeels veroorzaakt door de Golfoorlog aan het begin van de jaren negentig. "Toen kwamen de rechten van de mens voor het eerst in het vizier van de Veiligheidsraad." Traditioneel gezien houdt de Veiligheidsraad zich bezig met militaire conflicten. De opstanden van Koerden en Shi'iten in Irak hadden grote invloed op militaire beslissingen. Daardoor kon de VN-Veiligheidsraad zijn ogen niet sluiten voor de belabberde situatie waarin deze minderheden zich bevonden. Westerse landen onderhouden nog steeds in het noorden van Irak een no fly-zone om Koerden te beschermen tegen de dictatuur van Saddam Hussein. Schrijver werkte in 1990 en 1991 als juridisch medewerker voor de Veiligheidsraad. Hij viel met zijn neus in de boter. Eigenlijk was hij in N e w York voor een klus over Cambodja. " D e Golfoorlog kwam als een donderslag bij heldere hemel. D e twee diplomaten die speciaal zijn aangewezen om dit soort crisissituaties vroegtijdig te signaleren, waren zelfs op vakantie."

D

e mtemationale belangstelling voor mensenrechten bleek deze zomer opnieuw op een VN-conferentie in Rome. Daar werd het statuut opgesteld voor de oprichting van een Internationaal Strafhof. Dit Hof wordt de permanente opvolger van het Joegoslavië- en het Rwandatnbunaal. H e t moet het mogelijk maken oorlogsmisdadigers buiten him eigen land te berechten. Woensdag 2 december organiseerde Schrijver samen met studium generale een symposium aan de v u over het nieuwe Strafhof. De hoogleraar noemt het stamut een doorbraak. D e oprichting van een dergelijk Hof stond al sinds 1948 op de agenda van de VN, maar werd door de Koude Oorlog telkens op de lange baan geschoven. Schrijver: "Het is in de eerste plaats een doorbraak omdat het Hof internationaal is. Tot voor kort konden oorlogsmisdadigers alleen in h u n eigen land of dat van him slachtoffers voor

Nico Schrijver: 'Ondanlis alle concessies die gedaan werden aan de grote mogendheden, is de oprichting van een Internationaal Strafhof een doorbraak.'

D

Yvonne Compier AVC/VU

de rechtbank gedaagd worden. M e t uitzondering dan van de internationale oorlogstribunalen in Tokyo en Neurenberg, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Het nadeel van deze twee tribunalen was overigens dat alleen misdadigers werden veroordeeld van de verslagen partijen. Het statuut is ook een doorbraak omdat het niet meer ad hoc is, zoals de Joegoslavië- en Rwandatribunalen."

N

atuurlijk zitten er nog grote haken en ogen aan de oprichting van een Internationaal Strafhof. Ook op het Joegoslaviëtnbunaal valt veel aan te merken. "Het tnbunaal kreeg tot nu toe de grote vissen niet te pakken. D e grootste misdadigers, zoals generaal Mladic en president Karadzic, lopen nog vnj rond. T o c h begint het tribunaal beter te lopen. Inmiddels worden steeds meer mensen uit het middenkader opgespoord en berecht." Het Joegoslaviëtribunaal moet voortdurend afwegen of het vredesproces

geen gevaar loopt. " O m vrede in een gebied te bereiken moet je soms met de grootste schurken blijven omgaan. M o c h t het Joegoslaviëtribunaal de Servische president Milosovic voor de rechter willen dagen, dan kan dat een averechts effect hebben op de veiligheid in de regio. Je zult hem niet te pakken krijgen en hem nog moeilijker kunnen houden aan de akkoorden van Dayton, waarmee een einde kwam aan de oorlog. Hier zie je toch dat de politiek binnenkomt." D e grote vraag is dan ook hoe onafhankelijk het Internationaal Strafhof kan werken. D e Veiligheidsraad krijgt een grote invloed. Hij kan in bijzondere gevallen vervolging van misdadigers tegenhouden. Dit opportuniteitsbeginsel is in het oprichtingsstatuut opgenomen onder druk van de grote mogendheden. De vijf permanente leden van de Veiligheidsraad (de Verenigde Staten, Frankrijk, Engeland, Rusland en China) kunnen het optreden van het Hof met h u n vetorecht flink beperken.

Schrijver: "Ik ben niet zo uit het veld geslagen omdat het af en toe nodig blijkt het behoud van vrede zwaarder te laten wegen dan de vervolging van misdadigers. Nederland doet altijd alsof het in dat opzicht zelf zo'n p u u r rechtssysteem heeft. Maar ik herinner me nog al te goed dat minister Van Mierlo ingreep toen Justitie Bouterse wUde arresteren in Brazilië."

E

r zijn nog meer concessies gedaan aan de grote machten. Frankrijk wilde bijvoorbeeld alleen meewerken aan de oprichting van het Hof als bepaalde oorlogsmisdrijven de eerste zeven jaar niet berecht konden worden. Zo kan het land voorkomen dat bekende Franse oorlogsmisdadigers op h u n oude dag toch nog voor de internationale rechter verschijnen. Ondanks de verschillende concessies vinden de Verenigde Staten het oprichtingsstatuut nog steeds te ver gaan. Zij beschermen graag 'hun jongens' die tijdens het verblijf in oorlogsgebieden als Irak en Somalië mis-

e arrestatie van Koerdenleider Abdullah Öcaian maakte volgens Schrijver de afgelopen week opnieuw duidelijk dat een Internationaal Strafhof "dringend gewenst" is. D e aanvoerder van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) werd op verzoek van Duitsland in Italië gearresteerd, omdat hij zich schuldig heeft gemaakt aan terrorisme. Duitsland deinsde bij nader inzien terug voor berechting van de Koerd, omdat het land bang is voor conflicten tussen Koerdische en Turkse minderheden op eigen bodem. Intussen is Turkije woedend dat de PKK-leider niet aan haar wordt uitgeleverd. "Het Internationaal Strafhof is bedoeld als aanvulling op de nationale rechtspraak. Het liefst zou ik zien dat alle schenders van mensenrechten in eigen land worden berecht. Maar Öcaian is geen Turk, maar een Koerd. In Turkije heeft hij geen enkele kans op een eerlijk proces. T o c h is het belangrijk dat ook minderheden ervaren dat zij niet ongestraft elementaire mensenrechten kunnen schenden. Alle mensen horen zich te houden aan internationale rechtsregels." Het geval Öcaian brengt nog een grote beperking aan het licht van het Internationaal Strafhof. "Terroristische daden zijn uitgezonderd. D e VNconferentie legde zich alleen toe op conventionele oorlogsmisdrijven, zoals misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Maar het Internationaal Strafhof zou zijn bevoegdheden in de loop van tijd kunnen uitbreiden." Voorlopig ziet Schrijver het meeste heil in een ad hoe-oplossing op Europees niveau. Italië en Duitsland stellen voor Öcaian te berechten voor een Europees gerechtshof. Een Europees strafhof bestaat nog niet. "Als de politieke wil er is, kan zo'n Hof binnen een paar maanden zijn opgericht", aldus Schrijver. Hij sluit niet uit dat Italië de Koerdenleider uitemdehjk moet laten gaan omdat niemand hem wil berechten. "Veel landen zijn bang om deze tijdbom binnen te halen."

'Pinochet kan beter worden berecht in eigen land' Amnesty International k a n tevreden zijn over het klimaat waarin de vijftigste verjaardag van de U n i v e r s e l e Verklaring v a n de Rechten van de M e n s gevierd wordt. Dat drie van de vijf rechters in het h o o g ste Britse B e r o e p s h o f de arrestatie van generaal A u g u s t o P i n o c h e t rechtmatig bevonden, k o m t vooral doordat de internationale druk o m m e n s e n r e c h t e n z w a a r der te laten w e g e n is t o e g e n o m e n . Prof.mr. N i c o Schrijver, vu-hoogleraar volkenrecht, spreekt van e e n trendbreuk in de rechtspraak. "Er i s e e n b r e s geslagen in e e n traditioneel bolwerk van het

internationale recht. Vroeger h e c h t t e iedereen sterk aan de soevereiniteit v a n l a n d e n e n de d a a r m e e gepaard gaande onschendbaarheid van staatshoofden. T o e n P i n o c h e t e e n paar jaar geleden logeerde in het Amstelhotel, w e r d arrestatie n o g niet voor mogelijk g e h o u d e n . I n m i d d e l s zijn er steeds m e e r geluiden dat s c h e n d e r s van m e n s e n r e c h t e n coüte que coüte vervolgd m o e t e n w o r d e n . " T o c h gelooft de hoogleraar dat het uiteindelijk het beste is als P i n o c h e t i n e i g e n land wordt berecht. Spanje vraagt o m zijn uitlevering o m d a t de v o o r m a l i g e dictator

m i s d a d e n b e g a a n z o u h e b b e n tegen m e n s e n m e t e e n S p a a n s e nationaliteit. "Het gaat n u o m een gekunstelde constructie. Uiteindelijk beging P i n o c h e t natuurlijk veel m e e r m i s d a d e n jegens C h i l e n e n . Als er een reële kans is dat h e t recht in Chili zijn loop krijgt, kan hij beter daar voor de rechter w o r d e n gebracht. Ook o m d a t dat e e n h e i l z a m e werking zal h e b b e n o p C h i l e n e n die de dictatuur m o e t e n verwerken. H e t ligt n u e e n m a a l zeer gevoelig in Chili dat uitgerekend Spanje, h u n voormalige kolonisator, tegen P i n o c h e t optreedt." D e vraag is of de senator i n Chili e e n seri-

eus proces krijgt. Schrijver: "Misschien is het mogelijk dat de internationale g e m e e n s c h a p toeziet op de rechtszaak. Ook i n Chili m o e t eerst zijn o n s c h e n d baarheid worden opgeheven. Er liepen al verschillende aanklachten tegen de o u d generaal. D a a r dreigde weliswaar niets van terecht te k o m e n , m a a r ik denk dat in Chili de bereidheid h e m te berechten steeds groter wordt. H e t is een b r a n d e n d e kwestie geworden." (YN)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen