Ad Valvas 1998-1999 - pagina 643

AD VALVAS 10 JUNI 1999

PAGINA 7

Beter b r a n d w o n d e n genezen leidt tot ethische p r o b l e m e n

Een verminkt gezicht kun je niet verstoppen Ernstige brandwondenslachtoffers hebben een steeds grotere kans op overleven. Maar dit heeft ooit een keerzijde, vertelt Robert Kreis, hoogleraar brandwondgeneeskunde aan de VU. Slachtoffers verliezen soms hun vrienden, kinderen zijn bang voor hun vader. Enkelen plegen uiteindelijk zelfmoord.

Deeltijdingen 's Avonds is de VU vooral het domein van deeltijdstudenten Franl< Sciiroer,

student Beleid, Communicatie en Organisatie, doet eens in de twee weken verslag van het leven van een deeltijder.

De droom E k e van Rie

T o t voor kort ging iemand die voor meer dan 50 procent verbrand was dood N u kunnen mensen overleven die 90 procent diep derdegraads ver­ brand zijn "We slagen er nu m om brandwondenpatienten tot m extre­ me mate m leven te houden", zegt prof dr Robert Kreis, chirurg in het Rode Kruis Ziekenhuis/Brandwon­ dencentrum m Beverwijk Sinds vori­ ge maand is hij hoogleraar brand­ wondgeneeskunde aan de V U "Meer kunnen levert m sommige gevallen grote ethische problemen op", licht hl) toe "Vooral bij kinde­ ren ZIJ hebben zulke kleme vmgers, handen, neuzen en oren Die zijn vaak gewoon weggebrand Bij kinde ren komt het voor dat je beide armen en benen moet amputeren, omdat die verkoold zijn Er ontstaan ver­ mmkingen die bijna niet met het leven verenigbaar zijn " Samen met de ouders wordt in der­ gelijke gevallen besproken wat de kwaliteit van leven nog zal zijn "Als het heel erg is, kiezen we er samen met de ouders vaak voor niet het onderste uit de kan te halen Dan gaan we met tot dne keer toe reani­ meren om een kmd per se in leven te houden " Hierbij speelt mee dat overlevenden met ernstige brandwonden m him verdere leven vaak grote problemen ondervmden Zij raken gemakkelijk m een maatschappelijk of psycholo­ gisch isolement Bij deze ernstige gevallen, waarvan 75 procent van het lichaam IS verbrand, komt het voor dat zelfmoord wordt gepleegd Slachtoffers verliezen regel matig hun baan Ook socia­ le contacten gaan nogal eens verloren Veel hangt af van de hechte band in de familie en of familierelaties bhjven bestaan Want iemand is na het ongeval anders, zowel visueel als emotioneel Soms zegt een parmer dit is met degene met wie ik ooit getrouwd ben Kinderen kunnen bang zijn voor het nieuwe uiterlijk van een ouder "Als je heel erg geschonden bent, is communicatie een geweldig pro bleem", weet Kreis "Dit komt door dat onze Westerse maatschappij sterk naar perfectie streeft Voor alles wat afwijkend is, bestaat een zekere mate van mtolerantie Li bijvoorbeeld de boeddhistische culmur is de houding tegenover lichamelijke schade veel toleranter "

Prof .dr. Robert Kreis: 'Ik heb m e e g e m a a k t dat hulpverleners flauwvielen toen ik dia's van slachtoffers liet zien.' Stijn Rademaker

D e brandwondencentra hanteren geen protocol om te beoordelen of mensen behandelbaar zijn "We dwingen ons om ieder geval op zich te beoordelen Daarbij wegen allerlei omstandigheden mee heeft iemand ernstige suikerziekte of hartproble­ men, leeft iemand volledig geïso­ leerd, zijn er verslavingen of heeft iemand net zijn derde zelfmoordpo­ ging gedaan " Er IS altijd sprake van een groepsbe­ slissing, waarbij zowel medici als verpleegkundigen betrokken zijn Opvallend is volgens Kreis dat de artsen vaak eerder voor behandeling willen kiezen dan de verpleging "De verplegenden worden dagelijks geconfronteerd met de schaduwkant van de behandeling Voor ons is de afstand tot de patient iets groter", verklaart hij In de VS IS de kloof tussen artsen en verpleegkundigen volgens hem ech­ ter veel groter "Ik heb meegemaakt dat een verpleeg­ kundige die een voordracht hield voor de American B u m Association in hullen uitbarstte over de ellende Vooral omdat het hele ethische pro bleem daar nauwe­ lijks ter discussie gebracht kan wor den De medici zijn er veel ruck­ sichtslozer met doorbehandelen, uit angst voor juri­ dische claims " Of m Nederland te vaak wordt behandeld is nauwelijks aan te geven, vmdt Kreis Vooral omdat evalueren moeilijk is Zeker in het geval van kinderen "Want hoe kun je aan een kind van drie vragen hoe het over de behandeling denkt' En hoe denkt het erover als het zes­ tien i s ' "

'Een slachtoffer zegt later soms: had u mij maar nooit behandeld'

Enorme impact De aanblik van ernstige brandwon­ den heeft een enorme impact, zo merkt hij bijvoorbeeld tijdens patien­ tendemonstraties voor studenten "Ook voor professionele hulpverle­ neners blijkt het geweldig shocke rend Ik heb meegemaakt dat hulp­ verleners flauwvielen toen ik tijdens een voordracht dia's liet zien " Een verminkt gezicht lom je niet ver stoppen, al zijn aangezichtsprotheses mogelijk Zo kun je een weggebrande neus namaken en aan een bnl han gen of een oorprothese maken Kreis "Maar je leeft dan bij de gratie van een masker Dit heeft als nadeel dat de schroom om het masker af te doen, alleen maar groter wordt "

Ook volwassenen denken er volgens de hoogleraar m het begm vaak anders over dan later "Dan zeggen ze toch heel vaak had ik het maar nooit gedaan Wat ook voorkomt, is dat ze bij een evaluatie verklaren dat ze heel blij zijn met de behandeling, omdat ze de behandelaar met willen teleurstellen " Hoewel de nazorg de laatste jaren verbeterd is, kan nog veel ontwik­ keld worden om de zorg achteraf nog beter te maken T e denken valt volgens Kreis aan 'herprogramme ren', waarbij slachtoffers leren om positiever te denken en zich zo een heel andere levensattitude aanme ten Voorzichtigheid is echter gebo­ den, omdat bleek dat verkeerd bege­ leiden juist kan leiden tot een ver­ sterking van de problemen Het belang van goede nazorg is gro­ ter geworden door de stormachtige ontwikkeling van de brandwonden­

geneeskunde in de laatste vijfentwin­ tig jaar T o t ongeveer 1960 was het overwegend een plastisch chirurgi­ sche aangelegenheid medici pro beerden na afloop de schade zoveel mogelijk te herstellen In de penode erna ging het vooral om onder meer het oplossen van problemen met de vochthuishouding en het vervangen van verbrand weefsel door huid­ transplantaten

Nieuwe periode N u begint een nieuwe periode waar­ in geprobeerd wordt om de wond­ genezmg m een heel pril stadium te beïnvloeden en zo de overmatige vorming van littekenweefsel te beperken Vooral kinderen hebben daar last van O m d a t zij groeien, ontstaat er enorme spanning m het litteken dat minder elastisch is Doordat het litteken achterblijft in de groei, ontstaan ernstige vervor­ mingen Die zijn niet alleen erg ont sierend, maar kunnen ook zorgen voor problemen met gewrichten Het onderzoek naar het beperken van de littekenreactie biedt waar­ schijnlijk ook perspectieven voor het tegengaan van de verschrikkelijke jeuk, waar slachtoffers tot anderhalf jaar na h u n verbranding last van

np PI

kunnen houden Kreis "Er zijn aanwijzingen in welke richting we moeten zoeken, maar echt iets bruikbaars hebben we nog niet Het gaat in ieder geval niet om een enkele stof, maar om een hele com plexe interactie " Er wordt ook gekeken of met hulp van biomaterialen verloren gegaan weefsel kan worden aangevuld Mis­ schien wordt klonen van de opper­ huid mogelijk Bovendien wordt geprobeerd bouwstoffen van de lederhuid na te maken m het labo ratorium D a t kan dan, m combina­ tie met een dun laagje getransplan­ teerde huid van de patient zelf, op de wond geplaatst worden H e t probleem hierbij is dat grond­ stoffen van dierlijke of menselijke oorsprong ter discussie staan van wege de overdraagbaarheid van ziektekiemen Eveneens aan synthe tische stoffen kleven nadelen, zoals de hoge prijs, maar ook gezond­ heidsrisico's Denk aan de silicone "Er valt nog ontzettend veel te ont­ dekken op het gebied van de brand wondenzorg", constateert Kreis "Daardoor zal de kwaliteit van leven voor ernstige brandwondenslacht offers in de toekomst zeker weer toenemen "

1 f E m

f

1 1 Ê ' '"^^B^

pjs^*

HH^^'

f>

^

^

Bf^^

^^^^BlBBs^

El

1

*

m j^^l

.•*f J

P a t i e n t j e uit Bangladesh m e t e e n groot w i t littek en na verbranding van zijn r o m p . H e t l i t t e k e n zal altijd blijven. c Ar hief prof dr Robert Kreis

T o e n ik n o g e e n klein Frankje w a s , h a d ik m e t enige r e g e l m a a t een bizarre droom. Wandelend over e e n verlaten weggetje k w a m ik altijd s p o e d i g bij e e n groot b o s . V e r m o e i d v a n de lange t i p ­ p e l m e t m i j n korte b e e n t j e s , z o c h t ik e e n plek o m uit te r u s ­ t e n , m a a r in d e wijde o m g e v i n g w a s g e e n bankje o f a n d e r c o m ­ fortabel zitplekje t e v i n d e n . D e e n i g e plek w a s e e n h e u v e l b e d e k t m e t herfstbladeren. D o o d m o e z e e g ik o p de h e u v e l i n e e n : h e , h e eindelijk r u s t . N o g n i e t g e z e t e n r o n d v o e l d e ik e e n l i c h t pijnlijk geprlk v a n spitse d i n g e n t e g e n m i j n ac hterwerk. N i e u w s g i e r i g g e w o r d e n keek ik o n d e r m i j n billen: h o r r e u r ! Ik bleek op de h e u v e l van e e n heks t e z i t t e n . In d e h e u v e l s t o n d e e n heks die h a a r vingers m e t hele spitse n a g e l s door kleine gaatjes i n de g r o n d n a a r b o v e n prikte, in m i j n kont d u s . Gillend ging ik i n m i j n d r o o m op de l o o p . D e heks zette ­ zoals dat h o o r t i n e e n d r o o m ­ d e ac htervolging i n . E n z o a l s h e t ook h o o r t i n e e n d r o o m w e r d ik t e g e n die tijd gil­ l e n d wakker. Ik h e b lange tijd g e p r o b e e r d de d r o o m te a n a l y s e r e n . S t o n d die h e k s s y m b o o l v o o r m i j n juffrouw op de lagere sc hool? "Was d e heks van v o o r s p e l l e n d e w a a r d e en s t o n d zij s y m b o o l v o o r alle t o e ­ k o m s t i g e d o c e n t e n en b a z e n die ik n o g z o u t e g e n k o m e n ? Z o u ik tot in lengte v a n d a g e n a c h t e r ­ v o l g d w o r d e n door e e n e n o r m e kriebel a a n n ü j n ac hterwerk als ik in e e n b o s z o u rondlopen? Ik h e b h e t n o o i t p r e c i e s k u n n e n a c h t e r h a l e n . N u , n a al die jaren, , h e b ik h e t v e r m o e d e n dat niet d e i n h o u d v a n d e d r o o m van b e l a n g w a s . Volgens m i j i s de r e g e l m a ­ tige wederkerigheid van die d r o o m de b o o s d o e n e r . W a n t na e e n afwezigheid v a n z o ' n 25 jaar krijg ik t e g e n w o o r d i g w e e r m e t een regelmaat een angstdroom. D e z e i s v e e l erger; ik d r o o m h e t ook w e l e e n s o v e r d a g . D a n b e g i n ik m i d d e n o p straat te gillen en gutst m i j h e t z w e e t in stralen v a n m i j n v o o r h o o f d . Ik doel hier op de ' Z a l ­ i k ­ o o i t ­ v o o r ­ d i t ­ v a k ­ een­voldoende­halen'­dag­ en n a c h t m e r r i e . D e z e d r o o m is g e b a s e e r d o p v a n die vakken die op e e n of a n d e r e m a n i e r m a a r n i e t b e v r e d i g e n d willen e i n d i ­ g e n . E r is g e w o o n w e g g e e n v o l ­ d o e n d e v o o r te h a l e n . Ik h e b er t w e e : organisatiekunde 1 e n filosofie in bedrijf. D e z e vakken leer ik trouw zoals ik alle a n d e r e h e b g e d a a n . Al die a n d e r e zijn inmiddels in een voldoende geëindigd. Mijn grootste n a c h t m e r r i e is dat ik m i j n sc riptie al lang n a a r t e v r e d e n h e i d h e b afgerond, maar nog steeds een tentamen v a n z o ' n vak m o e t d o e n e n w e e r m o e t d o e n è n w e e r . Ik b e g i n n u al te z w e t e n . W e e t je, ik z o u best w e e r e e n s o v e r die heks willen dromen. FRANK SCHROER

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen