Ad Valvas 1998-1999 - pagina 161

PAGINA 1 1

AD VALVAS 2 9 OKTOBER 1 9 9 8

Aan eigen succes ten onder Promovenda Ribberink beschrijft geschiedenis Aktiegroep Man Vrouw Maatschappij De Aktiegroep Man Vrouw Maatschappij stelde eind jaren zestig met succes de verscliillen tussen de positie van vrouwen en mannen aan de kaalt. Dankzij een goede organisatie en veel gelobby kwam het vrouwenvraagstuk hoog op de politieke agenda. VUpromovenda Anneke Ribberink beschreef de geschiedenis van de actiegroep. Dirk de Hoog De feministes waren er vroeg bij in Nederland, vindt Anneke Ribberink. De historica die sinds 1982 aan de v u werkt, promoveerde dinsdag 27 oktober op een beschrijving van de geschiedenis van de Aktiegroep M a n Vrouw Maatschappij. Het woord aktie is niet per ongeluk met een k geschreven, want het hoogtepunt van M a n Vrouw Maatschappij, afgekort MVM, lag aan het einde van de jaren zestig toen iedere actie nog met een k was. Van de groep is een echte oprichtingsdatum bekend, en dat maakt MVM al uniek. Veel bewegingen in die roerige tijd ontstonden immers min of meer spontaan, zoals Provo, en waren vaak dwars van officiële organisatiestructuren, zoals een bestuur met een voorzitter, secretaris en pennmgmeester. Het waren tenslotte de anti-autoritaire tijden. Het oprichtingscongres van MVM vond plaats op zaterdag 26 oktober 1968 in het Amsterdamse hotel Américain. Plaats en tijd zijn precies bekend omdat MVM tot de opheffing in 1988 uitgebreid en secuur het archief bijhield. Het doel van MVM staat luid en duidelijk beschreven in het beginselprogramma: "het opheffen van de achterstelling van de vrouw op allerlei terreinen des levens, zodat alle vrouwen en mannen gelegenheid krijgen hun latente of zichtbare bekwaamheden in de maatschappij te ontplooien". De promovenda zegt dat de opkomst van de tweede feministische golf zich in Nederland één a twee jaar eerder afspeelde dan in de meeste omringende landen. De eerste feministische golf vond plaats aan het begin van deze eeuw toen vrouwen onder meer streden voor algemeen kiesrecht. "Eigenlijk bestond alleen in de Verenigde Staten een met MVM vergelijkbare organisatie. In Duitsland, Frankrijk en Engeland kwam het nieuwe feminisme pas later op gang." Waarom de Nederlandse vrouwen zo voorop liepen kan Ribberink verklaren. "Vrouwen werden zich in Nederland eerder bewust van de onrechtvaardigheid in de sekseverhoudingen omdat het verschil tussen de bestaande situatie en de vemieuwingsidealen groter was. De idealen richtten zich op gelijke kansen en zelfbeschikking voor iedereen. Nederland kende in 1960 met 16 procent het laagste percentage betaald werkende vrouwen van Europa en het hoogste geboortecijfer, namelijk 21 per duizend inwoners per jaar. Het geboortecijfer lag elders rond de zestien per duizend."

Veranderen Dat er al een en ander in de samenleving aan het veranderen was toen MVM ontstond, blijkt uit de cijfers. Het percentage werkende gehuwde vrouwen steeg van zeven in 1960 tot zeventien in 1971. De jaren daarvoor waren twee opmerkelijke politieke veranderingen doorgevoerd. In 1955 verdween het wettelijke verbod op -betaalde arbeid voor gehuwde vrouwelijke ambtenaren en in 1956 schafte de wetgever de bepaling af dat gehuwde vrouwen juridisch handelingsonbekwaam zijn. Wettelijk bleef de man wél het hoofd van het gezin. "Veel mensen riepen eind jaren vijftig dat de emancipatie van de vrouw was voltooid", zegt Ribberink. "Het grote ideaal in Nederland was dan ook voor bijna alle stromingen het burgerlijke gezin waarin de man werkt en de vrouw thuis voor de kinderen zorgt,

Hedy d'Ancona, één van de oprichtsters van IVIVM mocht ai in 1 9 5 5 met een vriendje op vakantie. Collectie H d'Ancona ook voor de sociaal-democratische stromingen. D a t is natuurlijk niet vreemd als je weet dat veel vrouwenarbeid zoals dat aan het begin van de eeuw voorkwam, puur uit armoede gebeurde. H e t was vaak vies, vuil, zwaar en onderbetaalde arbeid. Nee, dan was een proper bestaan achter een schoon aanrecht een beter vooruitzicht." D e heersende opvattingen kwamen steeds meer onder druk te staan. "Resten van het vooroorlogse denken bleven tot in de tweede helft van de jaren zestig voortleven, zoals de traditionele opvattingen dat het huwelijk en het moederschap de ware bestemming voor vrouwen waren, waaraan al het andere ondergeschikt moest worden gemaakt", aldus Ribberink. "In toenemende mate kwamen echter waarden tot ontwikkeling die gericht waren op zelfontplooiing en op de kwaliteit van het bestaan. Ontzuiling en deconfessionalisering maakten de acceptatie van deze waarden op brede schaal mogelijk. Zo ontstond een breukvlak in de geschiedenis waarop traditionele waarden botsen met de moderniteit." Dat juist de vrouwenbeweging in deze periode sterk op de voorgrond treedt, komt volgens de promovenda door een toenemende tegenstrijdigheid in de positie van vrouwen. "Aan de ene kant veroorzaakte de opbouw van de welvaartsstaat een stijging in de betaalde arbeid van gehuwde vrouwen en in de acceptatie daarvan. Aan de andere kant werd sinds de Tweede Wereldoorlog het belang van huisvrouw zijn, en met name van het moederschap, steeds meer beklemtoond. H e t leidde tot een versterking van het gezinsdenken. Dit denken ging uit van een seksespecifieke taakverdeling. Dat schiep niet bepaald een gunstig klimaat voor gehuwde vrouwen die betaalde arbeid wilden verrichten." Ofwel: aan de ene kant werden vrouwen gestimuleerd te werken, aan de andere kant moesten ze een steeds betere moeder zijn. Opvoeden werd langzaamaan een wetenschap. Denk bijvoorbeeld aan de opkomst van de pedagogische ideeën van Spock en andere opvoeders. Ribberink: "Op een aantal cruciale terreinen zoals onderwijs werd voor vrouwen een begm van of zelfs betrekkelijk grote vooruitgang geboekt. Als het ware werd vrouwen een beloning in het vooruitzicht gesteld, maar als het puntje bij het paaltje kwam, bleef die beloning achterwege. Deze ongehjkheid werd des te sterker gevoeld, omdat ze botste met het gelijkheidsdenken van de jaren zestig." Bekende vrouwen van het eerste uur bij MVM waren Joke Kool-Smit en huidig Europarlementariër Hedy d'Ancona. Deze twee vrouwen kennen een aantal overeenkomsten, die ook representatief zijn voor anderen die aan de wieg van MVM stonden. Kool-Smit en D'Acona

zijn voor de oorlog geboren, respectievelijk in 1933 en 1937, hoog opgeleid, studeerden aan de universiteit en hebben een goede baan. Beiden werkten bijvoorbeeld als wetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam.

Progressieve ouders D e meeste vrouwen die bij de oprichting van MVM waren betrokken, hadden progressieve ouders. Zo mocht Hedy d'Ancona in 1955, het eerste jaar dat ze aan de universiteit studeerde, met een vriendje op vakantie. Dat was ongehoord in die tijd. Ook waren veel van de vrouwen getrouwd. "Een hoop mensen denken dat de protestbewegingen in de jaren zestig ontstonden doordat jongeren van na de oorlog in opstand kwamen tegen de vooroorlogse generatie. Maar dat blijkt in veel gevallen niet te kloppen", legt Ribberink uit. "Niet alleen de oprichters van MVM zijn veelal voor de oorlog geboren, ook de voormannen van D66 en Nieuw Links m de PvdA zijn dat. Leiders van de typisch jarenzestigbewegingen als T o n Regtien en Jasper Grootveld zijn van voor de oorlog. D e zogeheten stille generatie speelde een veel belangrijkere rol dan vaak wordt gedacht." Dat verklaart in haar ogen bovendien een tweeledigheid die MVM kende. Het combineerde radicale, vernieuwende ideeën met een stevige organisatie. "Deze combinatie van aan de ene kant radicale denkbeelden met aan de andere kant een degelijke structuur en gematigd optreden waren uitingen van respectievelijk de naoorlogse en de vooroorlogse kant van MVM."

D e stichters van MVM kwamen elkaar toevallig tegen. D e man van Joke Smit, Constant Kool, kende D'Ancona door haar werk als journalist. T o e n de huidige Europarlementariër gevraagd werd een artikel te schrijven over het vrouwenvraagstuk gaf Kool haar de tekst van een lezing die Joke Smit recent had gehouden voor het

Joke Kool-Smit schreef het beroemde artikel 'Het onbehagen van de vrouw' dat leidde tot het beginselprogramma van MVM. Collectie E. Kool Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvrienden, beter bekend als het Nivon. In de lezing stond eigen alles al wat D'Ancona zelf kwijt wilde. Daarom vroeg ze Smit het verhaal te bewerken en zo ontstond het beroemde artikel 'Het onbehagen van de vrouw' dat in 1967 in het tijdschrift De Gids verscheen. Joke Smit dacht direct al aan het opzetten van een organisatie voor de gelijkberechtiging van vrouwen. "Simone de Beauvoir had het bij een boek gelaten en dat was niet genoeg. Er moest een club komen", zei Smit. M e t het boek bedoelde ze Le deuxième sexe, dat in 1949 verscheen en in 1965 in Nederlandse vertaling uitkwam. D e organisatie kwam er. Op de publicatie in De Gids kwamen veel positieve reacties. Met steun van onder meer de econoom H e n k Misset stelden de oprichters van MVM een beginselprogramma op wat ze binnen hun eigen netwerk rondstuurden. Misset had veel onderzoek gedaan in Zweden waar de relatief goede positie van vrouwen voor velen in Nederland een voorbeeld was.

Positief

Affiche van Man Vrouw Maatschappij voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 1 9 7 2 . Collectie E. {Brandt Corstius-) van Druten

D e ongeveer tweehonderd mensen die positief reageerden op het beginselprogramma kregen een uitnodiging voor het oprichtingscongres. Dat mannen lid waren, was een geaccepteerde zaak. "Vrouwen en mannen werden allebei gezien als slachtoffers van een onrechtvaardig georganiseerde samenleving. Pas later ontstond de discussie met de radicalere feministes, zoals Anneke van Baaien. Die oordeelden dat mannen onderdrukkers waren en het onderscheid der seksen de belangrijkste tegenstelling in de maatschappij was. Die radicale vrouwen vonden MVM maar een stelletje burgertrutten", aldus Ribberink. D e promovenda vindt echter dat MVM zelfs bekeken met de ogen van nu nog een modern en vooruitstrevend programma had. "Het ging om een aantal hoofdpunten, zoals economische zelfstandigheid, gelijke verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid tussen mannen en vrouwen en zelfbeschikkingsrecht over seksualiteit, voortplan-

ting en abortus. Ook wilde MVM een fundamentele discussie over de vermeende specifieke eigenschappen van mannen en vrouwen. Volgens de actiegroep waren die grotendeels gebaseerd op vooroordelen. Je kan zeggen dat MVM heel goed in staat was politiek te vertalen wat onder veel meer vrouwen en ook wel mannen leefde." T o c h hangt rond MVM een beetje een grauwsluier alsof het allemaal erg saai was. "Misschien klopt dat beeld een beetje. D e mensen van MVM besteedden veel aandacht aan het lobbyen bij allerlei politieke partijen en andere maatschappelijke organisaties. In netwerken waren ze erg goed. Later ontstonden andere actiegroepen die veel meer in de publiciteit kwamen met ludieke optredens, zoals Dolle Mina met de beroemde leuze "baas in eigen buik". Die radicale vrouwen van Dolle Mina waren overigens vaak zo'n jaar of tien jonger." Dertig jaar na de oprichting van MVM en tien jaar na de opheffing durft Ribberink het bestaan van de actiegroep een groot succes te noemen. "De verhouding tussen mannen en vrouwen veranderde in betrekkelijk korte tijd toch behoorlijk. Natuurlijk valt nog heel wat te verbeteren en te emanciperen. Dat kan je bij wijze van spreken nu nog doen met het programma van MVM in de hand. Zo pleitten zij al voor verkorting van de arbeidstijd tot vijf uur per dag zodat een combinatie van carrière maken en zorgen voor kinderen mogelijk zou worden. De groep is eigenlijk aan het eigen succes ten ondergegaan. De PvdA en D66 namen allerlei punten over en veel vrouwen werden toen lid van de Rooie Vrouwen. Ook stelde de regering in 1974 de Nationale Emancipatiecommissie in. Die nam veel van het werk van MVM over, maar dan als officieel staatsorgaan. Dan heb je geen actiegroep meer nodig. Zo werd MVM m 1988 in alle stilte ontbonden." Anneke Ribberink: Leidsvrouwen en zaakwaarnemers een geschiedenis van de Aktiegroep Man vrouw Maatschappij 1968 1973. Uitgeverij Verloren, Hilversum, ƒ 59,-, ISBN 9065505997

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen