Ad Valvas 1998-1999 - pagina 448

AD VALVAS 1 1 MAART 1999

PAGINA 4

Professor bouwt perfect zeilende klompjes Professor Henk Tennekes bouwt ais hobby zeilende kiompjes. IVlaar met een wetenscliappeiijke gedreveniieid. De bootjes die zijn vader maakte, sloegen namelijk meteen om. Dat zal hem niet gebeuren. Dirk de Hoog "Echt aan het denken sla ik pas als ik gefinstreerd ben over een kwestie." Zo begon prof.dr.ir. Henk Tennekes zi)n gastcollege bij de faculteit aard­ wetenschappen op donderdag 4 maart. Onderwerp was het bouwen van zeilende klompjes. Voorm de col­ legezaal pronkte een zwartgelakt klompbootje met rode zeilen, v u ­ hoogleraar Tennekes maakte het bootje zelf en doopte het Hella. Het is één van de twintig varende klompen die Tennekes de afgelopen vier jaar in elkaar knutselde. Dat deed hi) weliswaar voor zijn plezier maar ook met een missie. Zeilen moesten die krengen en niet bij het eerste beste briesje omslaan. "Mijn vader maakte regelmatig zeilende klompjes voor me. Maar elke keer ging het mis. Waren we de hele zaterdagavond druk in de weer geweest o m een zeilschip te bou­ wen, bleek die zondagochtend bij het te water laten meteen om te slaan." De bootjes maakten plaats voor een andere jongensdroom, het bouwen van vliegtuigen. Want daar gmg T e n ­ nekes in Delft voor studeren. Hij schreef er boeken over die wereldwijd de aandacht trokken. Later ging hij zich met het weer bezighouden als onderzoeksdirecteur bij het KN MI en werd voor één dag in de week hoogle­ raar meteorologie aan de v u . N u wil hi) met de oude frustratie afre­ kenen. Voor zijn lezing maakte hij professioneel een reeks sheets. Het gaat dan wel over speelgoed, maar de boot)es zijn gebouwd op basis van bloedserieus wetenschappelijk onder­ zoek. Tennekes geeft ook college over de beginselen van de natuurkunde bi) het Hoger Onderwijs voor Ouderen

aan de vu. Daarbij gebruikt hi) het voorbeeld van de zeilende klompjes. "Ik vind het jammer dat onderwijs in natuurkunde steeds theoretischer wordt. Daardoor staat het vak ver van de mensen af. Als docenten in het voortgezet onderwijs net zo praktisch les zouden geven, waren er veel meer bètastudenten."

Cijfers Al snel komen de eerste cijfers te voorschi)n. "Wat gebeurt er bij het maken van een schaalmodel van één op tien?", vraagt Tennekes de zaal. Het antwoord geeft hi) zelf. D e zeilen zijn een factor honderd kleiner dan in het echt, want het gaat om een opper­ vlak (m2). D e romp van de boot neemt echter met een factor duizend af. H e t betreft tenslotte een inhouds­ maat (m^). Oftewel: bij een schaalmo­ del klopt de verhouding tussen de zei­ len en de romp niet meer. D e zeilen zijn veel te groot. Vandaar dat de boot)es de neiging hebben om te slaan. Twee oplossingen liggen voor de hand. Of de zeilen kleiner maken of het gewicht of omvang van de romp groter, waardoor het schip meer waterverplaatsing krijgt en minder snel omslaat. Die lullig kleme zeiltjes vond Tennekes geen gezicht. D u s maakte hij het bootje vier keer zo zwaar door er een lange loden kiel onder te zetten. Even later verschijnen de formules waarmee de windbestendigheid van een zeilboot is te berekenen. "Een vergelijking tussen echte zeilschepen en mi)n klomp)es is niet eerlijk", doceert Tennekes. Als hij zi)n klomp­ jes gewoon als schaalmodel bouvrt, waaien ze al om bij een windkracht

Professor Tennekes laat zijn varend klompje 'Hella' te water in de vijver op de VU­campus. van twee meter per seconde (wind­ kracht twee). Dankzij de ingreep van de verzwaarde kiel kan het klompje twee keer zoveel wind aan. Een schip van ruim zeven meter kan echter wind van tien meter per seconde hebben. De miniatuurbootjes zijn om nog een reden in het nadeel tegenover grote schepen. D e maximale snelheid van een schip komt overeen met de lengte. Een schip raakt namelijk in proble­ men als het zo snel vaart dat de gol­ ven die het maakt, langer worden dan

het schip zelf. Lange golven zorgen voor meer snelheid dan an korte gol­ ven. Een klompje van dertig centime­ ter kan daarom niet harder van 2, 5 kilometer per uur. Een schip van 15 meter kan maximaal een snelheid van 17,5 kilometer halen. Ondanks de verschillen tussen groot en klein bedacht Tennekes een wis­ kundige formule om de prestaties van de zeilende klomp te vergeli)ken met echte zeilboten. En wat bleek? Zijn meest perfect uitgebalanceerde

Sidney Vervuurt AVC/VU

klomp)e scoorde een 6,8 terwi)l dure zeejachten nog geen vier haalden. Voorwaarde is wel dat de klompjes met zinken. Een tip: spuit ze vol met purschuim en ze blijven prachtig drij­ ven. Wie de details wil weten om een zeilend klompje te bouwen, kan kijken in het tijdschnft Natuur en Techniek van juli 1998 Daann staat een artikel van Tennekes' hand.

VU­hoogleraar Rietveld op de bres voor spitsheffing

'Rekeningrijden moet pijn doen' Rekeningrijden is niet erg populair onder automobi­ listen. Toch werkt het, verwacht VU­hoogleraar Piet Rietveld. Samen met andere prominente economen pleit Rietveld bij de Tweede Kamer voor snelle invoering.

meer te wijten aan de actie van de ANWB. Zo denken veel mensen dat in heel N ederland rekeningrijden wordt ingevoerd, terwijl het alleen maar gaat om een ring rondom de vier grote ste­ den." D e rijksoverheid heeft volgens Rietveld nog heel wat uit te leggen over rekeningrijden. Dat er geen draagvlak onder de bevol­ king is voor rekeningrijden, bestnjdt hij krachtig. "Als je mensen vraagt of ze voor belastingverhoging zijn, zeg­ gen ze nee. Dat is met verwonderlijk. Maar als je daarbij vertelt dat de files mmder worden en dat het geld wordt gebruikt voor lastenverlichting, is het een heel ander verhaal. D a n zien veel mensen het ineens toch zitten." Volgens de vu­econoom kan reke­ ningrijden een belangrijke stimulans zijn voor werkgevers om aan vervoers­ management te doen. N iet alle bedrij­ ven zullen immers zomaar het tolgeld van h u n medewerkers vergoeden. Veel bedrijven zullen juist proberen hun werknemers uit de spits te krijgen. Niet alleen door carpoolen te bevor­ deren, maar ook door werknemers te stimuleren dichter bij h u n werk te gaan wonen.

Peter Boerman Demagogie wil Piet Rietveld het liever niet noemen. D e vervoerseconoom wil echter best toegeven dat hij zich groen en geel ergert aan de actie van de ANWB tegen rekeningrijden. "Het is voor mij een belangnjke aanleiding om een tegenmitiatief te starten." Samen met collega­economen D . Wolfson en W. Hafkamp schreef v u ­ hoogleraar Rietveld deze week een open brief aan de Tweede Kamer. Die bnef is een vurig pleidooi voor een spitsheffing in de randstad. Hij werd ondertekend door 43 vooraan­ staande N ederlandse wetenschappers. "Rekeningrijden werkt", vat Rietveld zijn motieven voor de actie kortweg samen. "Dat blijkt uit velerlei onder­ zoek. Er zitten 's ochtends veel auto­ mobilisten op de weg die wel degelijk een alternatief hebben, zoals het openbaar vervoer. Ze kunnen ook uit­ wijken m de tijd: later beginnen met hun werk, of juist eerder. Als reke­ nmgnjden wordt ingevoerd, betalen auto's die beslist op de weg moeten vijf gulden. Maar die kunnen dan wel doorrijden." Volgens Rietveld is rekeningrijden 'gewoon' een vorm van marktmecha­ nisme, het samenkomen van vraag en aanbod. "Gebruik van de snelweg in de spits is een schaars goed. Als eco­ nomen zeggen we dan: we moeten voorrang geven aan diegenen die de weg het hardste nodig hebben. Dat

Bij rekeningrijden haalt een portaal boven de weg automatisch gela van je reKening. Rijkswaterstaat Noord­Holland

zijn de automobilisten zonder alterna­ tief, bijvoorbeeld de mensen die om half negen móeten beginnen. Voor de mensen die iets anders kunnen kiezen, kun je dan een prijsprikkel inbouwen. Anders gaan ze nooit uit de file." Dat rekeningrijden daardoor veel mensen pijn zal doen, beaamt Rietveld. Maar hij noemt het onvermijdelijk. "Als het geen pijn doet, werkt het niet." De vu­econoom geeft ruiterlijk toe dat aan het wetsvoorstel dat nu in de Kamer ligt wat haken en ogen zitten. Eén van de pijnpunten is dat niet alleen op de snelwegen maar ook op

veel lokale wegen betaald zal moeten worden. O p die manier hoopt de overheid sluipverkeer te kunnen tegenhouden.

Fraudegevoelig Maar moeders die hun kinderen met de auto naar een school in een ander dorp rijden, moeten dan ook betalen. "Klopt", zegt Rietveld. "Je kunt wel denken aan ontheffingen voor die groepen mensen die onterecht lijden onder rekeningrijden, maar dat is nogal fraudegevoelig. Ik denk daarom voor dit probleem aan twee oplossin­

gen. Je kunt de sluiproutes nog min­ der aantrekkelijk maken voor door­ gaand verkeer, door bijvoorbeeld meer drempels aan te leggen. Of je rekent een lager tarief voor het lokale wegen­ net. Als je bijvoorbeeld een rijksdaal­ der vraagt voor een provmciale weg, nemen veel automobilisten met de moeite om van de snelweg af te gaan. Maar je maakt de pijn wel draaglijk voor het lokale verkeer." Je moet het probleem van rekeningrij­ den met overdrijven, vindt de hoogle­ raar. "Er leven veel misverstanden rondom rekeningrijden. D a t is onder

Rietvelds collega Wolfson verwees in de Volkskrant al naar de jaren vijftig. "Vroeger in Ede, toen nog niet ieder­ een een auto had, gmgen Enka­werk­ nemers met de bus naar h u n werk. Dat zou nu weer kunnen gebeuren." D e grootste vakbond van N ederland, de FN V, sprak zich deze week ook al uit vóór rekeningrijden, mits de werk­ gevers h u n personeel financieel tege­ moetkomen. In het laatste PNV Bulle­ tin staat dat de vakbond rekeningrij­ den in de CAO­onderhandelingen zal inbrengen. " D e werkgevers moeten meebetalen", zo klinkt het stnjdlustig. Voor Rietveld is dat niet nodig. De hoogleraar komt altijd op de fiets naar de v u . "Ik woon in Amstelveen, een kilometer of zes hiervandaan. Ik ben blij dat ik niet met de auto hoef. Dat stelde ik mezelf als voorwaarde toen ik dit werk zocht."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen