Ad Valvas 1998-1999 - pagina 257

AD VALVAS 3 DECEMBER 1 9 9 8

PAGINA 7

'Wij zijn geen arclieologiscli opruimbedrijf Nieuwe hoogleraar Roymans waarschuwt tegen de verleidingen van het grote geld Volgens prof.dr. Nico Roymans bevindt de Nederlandse archeologie zich in een stroomversnelling. Overal waar gebouwd wordt, zetten projectontwikkelaars eerst archeologen aan het werk. Toch ziet de nieuwe hoogleraar archeologie valkuilen.

Hap Snap Kort wetenschappelijk VU-nieuws onder redactie van Dirk de Hoog

Yvette Nel en "Het is zo'n vreemd idee dat je in je achtertuin de resten kunt vinden van een cultuur die in wezen heel ver van je afstaat." Prof.dr. Nico Roymans is 44 jaar en sinds 1 januari hoogleraar archeologie aan de vu. Hij is altijd gefascineerd door de verborgen kan­ ten van het landschap om hem heen. Roymans spreekt van landschappen met een "bezield karakter". Als voor­ beeld noemt hij het platteland van Bladel, waar hij opgroeide. "Als je daar rondloopt, proef je de geschiede­ nis. In de akkers vind je oude scher­ ven. Je ziet grafheuvels liggen en vindt puinresten van een Romeinse villa. Ook hoor je oude volksverhalen over kabouters en elven. Dat getuigt van een hele andere wereld." Vrijdag 27 november hield Roymans zijn oratie over de wording van de Bataven, dat volkje dat vlak voor het begin van onze jaartelling uit Duits­ land de Rijn afzakte. De Bataven ves­ tigden zich in het gebied van de Nederrijn, aan de rand van het Romeinse rijk. Daar maakten zij furo­ re als bondgenoten van de Romeinse keizers. Professor Roymans noemt deze schets van de Bataven een clichébeeld. De Romeinse schrijver Tacitus zette daar­ voor de toon. "V olgens Tacitus vorm­ den de Bataven bij vertrek uit Duits­ land en aankomst in de Rijndelta één en hetzelfde volk. Door Tacitus dach­ ten mensen lange tijd dat het Bataafse volk statisch en homogeen was. De Bataven maakten echter een hele ont­ wikkeling door. De kern werd gevormd door migranten uit Duits­ land. Die kwamen hier niet in een leeg gebied aan. Op den duur ver­ mengden deze migranten zich met stammen die al in de zone van de Nederrijn woonden. Ook werd h u n ontwikkeling sterk beïnvloed door de grenspolitiek van de Romeinen." Rond het begin van onze jaartelling probeerden de Romeinen meer invloed uit te oefenen aan de grenzen van hun rijk. Daarvoor sloten zij een verdrag met de elite van de Duitse

'We hebben bedankt voor opgravingen aan de Betuwelijn. Dat past niet in ons onderzoek^

migrantengroep. De Bataven kregen een grote mate van vrijheid, als zij maar militaire hulptroepen leverden aan de Romeinen. V olgens Roymans stamt die samenwerking tussen de Romeinen en Bataven van vóór de migratie. Niet van erna, zoals Tacitus beweert. "De Germaanse lijfwacht van keizer Julius Caesar, zo'n vijftig jaar voor Christus, bestond voor een groot deel uit Bataven." D e komst van de groep naar de Nederrijn was in wezen een gevolg van het verdrag. Het vermoeden dat de Bataven in het gebied van de Nederrijn een nieuwe emische groep vormden, werd in eer­ ste instantie geuit op basis van Romeinse geschreven bronnen. Roy­ mans betoogt de gedachte nu ook

inscheuren kringspier Het inscheuren van de kringspier tijdens de bevalling leidt binnen vijf jaar bij bijna de helft van de gevallen tot anale incontinentie. De meeste vrouwen die hieraan lij­ den, zeggen er echter weinig last van te hebben. Dit concludeert A.C. Poen in zijn proefschrift waarop hij dinsdag 2 december promoveerde. De klachten nemen met het vorderen van de leeftijd waarschijnlijk toe. Risicofactoren voor het inscheuren van de kring­ spier zijn onder meer een hoog geboortegewicht, een tangverlos­ sing en het inleiden van de beval­ ling. Het blijkt dat inknippen van vrouwen die voor de eerste keer bevallen de kans op het inscheuren van de kringspier verlaagt. Daar­ naast moeten ontstane scheuren zorgvuldiger worden gehecht. Ook is het raadzaam om vrouwen die last hebben gehad van inscheurin­ gen een keizersnede aan te bieden bij volgende bevallingen.

Nico Roymans: 'Lange tijd was het Itommer en kwel bij archeologie.'

Yvonne Compier AVC/VU

Na beroerte meer bewegen

aannemelijk gemaakt kan worden met archeologische vondsten. "In het gebied van de Nederrijn zijn veel overeenkomsten aan te wijzen in de huizenbouw, het aardewerk en de sie­ raden van voor en van na de komst van de migranten. Hieruit blijkt h u n vermenging met bestaande groepen." D e archeoloog bestudeerde uitgebreid de verspreiding van Keltische munten. Die werden vermoedelijk geslagen door de Bataven. In de Bataafse gebieden waren herkenbare zilveren en bronzen muntjes in omloop. Roy­ mans noemt ze "regenboogschotel­ tjes". Door te kijken in welke gebie­ den de muntjes veel voorkomen, kun­ nen archeologen nagaan waar de migranten vandaan kwamen en waar zij zich vestigden. In Tiel zijn archeologiestudenten van de vu al een paar jaar aan het graven aan een Bataafse nederzetting. Roy­ mans: "We willen één gemeenschap onder de loep nemen en nagaan hoe deze in de loop van eeuwen verander­ de. Zo kunnen we onze bevindingen op lokaal niveau vergelijken met de literatuur, die vooral gaat over het regionale en interregionale niveau." Op de plek waar de archeologen gra­ ven, komt binnenkort een nieuw­ bouwwijk. "Het hele Nederlandse landschap wordt op zijn kop gezet door infrastructurele plannen. Dat is een slechte zaak voor ons bodemar­ chief. In Nederland is al het archeolo­ gische graafwerk noodonderzoek. Maar het is natuurlijk eeuwig zonde om het erbij te laten zitten." Het opgravingsprogramma in Tiel kreeg onlangs een flinke financiële injectie van het rijk, de provincie en de gemeente. De archeologen kunnen

h u n hart ophalen met een begroting van 1,6 miljoen. "We mogen nu grootschalig en langdurig graven." Roymans vertelt dat het hele archeo­ logische bestel in Nederland in een enorme stroomversnelling is terecht­ gekomen. Overal waar gebouwd wordt, is werk voor archeologen. Dat komt niet in de laatste plaats door het verdrag dat de Europese ministers van cultuur in het begin van de jaren negentig op Malta sloten om te voor­ komen dat bodemschatten verloren gaan. "In Malta werd afgesproken dat de verstoorder moet betalen. Dus als een projectontwikkelaar een groot infra­ structureel werk start waarbij cultuur­

'^in Nederland is al het archeologische graafwerk noodonderzoek^

landschap met archeologische waarde verloren gaat, moet hij geld ter beschikking stellen voor noodonder­ zoek." Ondanks dat Nederland de intentieverklaring van Malta pas vol­ gend jaar defmitief bekrachtigt met een wet, wordt er al veel naar gehan­ deld.

Het bekendste project dat archeologen werk biedt, is de Betuwelijn. Maar Roymans en zijn collega's hebben voor de opgravingen aan de Betuwe­ lijn bedankt. "Ze vroegen of we wil­ den meedoen, maar dat onderzoek past met m onze wetenschappelijke vraagstelling. Het gaat om vondsten uit de steentijd, terwijl wij ons bezig­ houden met de latere ijzertijd en de Romeinse periode. Je moet als univer­ siteit oppassen dat je archeologie niet ziet als een manier om geld te verdie­ nen. Wij zijn geen archeologisch opruimbedrijf. V oor veel instituten is het grote geld een verleiding. Maar ik zeg: 'Schoenmaker, blijf bij je leest'. D a n sta je op den duur sterker." D e opgravingen in Tiel passen wél goed in het profiel van de opleiding archeologie. "Het is een heel gaaf landschap en we krijgen de mogelijk­ heid om alles goed te documenteren." Inmiddels staat het archeologisch magazijn van de vu vol met dozen waarin fossielen, scherven en muntjes wachten op nadere bestudering. Er is dus nog volop werk voor archeo­ logen. Dat durfde Roymans zich een paar jaar geleden niet voor te stellen. "Lange tijd was het kommer en kwel bij archeologie. Je leidde een paar stu­ denten op voor de wetenschap en een enkel museum, maar de meesten moesten zich omscholen. N u zijn er juist veel archeologen nodig en het wordt alleen maar erger. Dat is natuurlijk een goede ontwikkeling, maar soms mag het van mij ook ietsje minder zijn." Oratie dr N Roymans: Romeinse frontierpolitiek en de etnogenese van de Bataven.

Mensen die halfzijdig verlamd zijn geraakt door een herseninfarct, herstellen sneller als ze dagelijks een half uur extra bewegingsthera­ pie krijgen. Dit blijkt uit onder­ zoek van fysiotherapeut G. Kwak­ kel. Hij promoveerde 2 december. Door de extra loop­ of hand­ en armtraining bovenop het stan­ daard kwartiertje zijn patiënten sneller onafhankelijk van h u n omgeving en kunnen eerder h u n gewone, dagelijkse leven oppak­ ken. V ooral de extra looptraining heeft effect. Kwakkel onderzocht bijna een half jaar lang ruim hon­ derd patiënten in ziekenhuizen, verpleeghuizen en revalidatiecen­ tra. Drie maanden na de hersen­ bloeding voelden patiënten die extra beweging kregen zich aan­ zienlijk beter dan de groep die geen extra therapie kreeg. Het 'zich gezonder voelen' komt door­ dat de coördinatie van de bewe­ gingen verbetert. Kwakkel consta­ teert dat patiënten zo snel mogelijk na het infarct, liefst na enkele dagen, met de oefeningen moeten beginnen.

Te veei afweercelien D e stof chemokine die afweercel­ ien aantrekt, doet bij ontstekingen van de hersenen soms meer kwaad dan goed. Dat is bijvoorbeeld het geval bij multiple sclerose of buik­ vliesontsteking. Een therapie waar­ bij de chemokineproductie wordt stilgelegd, kan mogelijk helpen. Dit is de bevinding van Janneke Tekstra die 27 november promo­ veerde. Chemokinen zijn eiwitten die bij ontstekingen afweercelien aantrekken om de ontsteking op te lossen. Uit het onderzoek blijkt dat soms te veel afweercelien worden aangetrokken en geactiveerd. Daardoor wordt veel schade berokkend aan de weefsels. Door het stilleggen van de chemokine­ productie zou kunnen worden ver­ hinderd dat meer afweercelien naar de plaats van ontsteking komen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen