Ad Valvas 1998-1999 - pagina 197

AD VALVAS 12 NOVEMBER 1998

PAGINA 7

Deeltijdingen

's Avonds is de VU vooral het domein van deeltijdstudenten. Frank Schröer, student Beleid, Communicatie en Organisatie, doet eens in de twee weken verslag van het leven van een deeltijder.

De groepsopdracht

Z

Rian Nobel

Foto's Peter Woiters - AVC/VU Wachten, wachten, wachten voor kassa's - volgens Rien Nobel is het aloude systeem van nummertjes trekken, zoals bij de bakker, het meest rechtvaardig en bovendien het snelst.

Sneller aan de beurt dankzij wiskunde Promovendus Nobel: 'Kortste rij niet de beste' Wachten behoort tot de meest gehate plagen van onze gestreste samenleving. Econometrist Rein Nobel onderzocht de afgelopen jaren hoe we van dat wachten kunnen afkomen. Hij ontdekte dat 'gezond verstand' vaak tekort schiet.

probleem zit 'm er in dat mensen niet gelijkmatig over de dag binnendruppelen. "Je kunt wel meten hoeveel klanten er gemiddeld per uur bij een postkantoor binnenkomen en kijken hoe lang elke 'behandeling' gemiddeld duurt, en daar het aantal benodigde lokettisten op afstemmen, maar daarmee voorkom je nog niet dat wachtrijtijdstip bij de halte komt dat het nog Peter Boerman en ontstaan." lang duurt voordat de bus komt. Dat Als bij een bushalte gemiddeld eens in noemen we de wachtrijparadox." De econometrist gebruikte voor zijn de tien minuten een bus stopt, voel je De econometrist Nobel promoveerde proefschrift verschillende wachtrijmomet je boerenverstand aan dat als je 10 november aan de v u op een onderdellen. Hij onderzocht onder meer op een willekeurig tijdstip bij die halte zoek naar hoe wachtrijen optimaal wanneer het optimale punt bereikt is arriveen, gemiddeld vijf minuten kunnen functioneren. Hij vertelt dat waarop bijvoorbeeld een supermarkt moet wachten voordat er een bus aanhet 'gezonde verstand', waarop veel een nieuwe caissière moet inzetten om komt. De ene keer komt de bus vrij mensen zich beroepen, nogal eens de wachtrijen te verkorten. Doet een snel, de andere keer duurt het wat tekort schiet. "Mensen hebben geen supermarkt dat te snel, dan zit een langer. Maar hoe komt het toch dat gevoel voor variabiliteit, maar alleen caissière op een gegeven moment duide meeste mensen het gevoel hebben voor gemiddelden. Daardoor houden men te draaien. Maar wacht de bedat het bij hen altijd langer duurt dan ze zichzelf voor de gek, want wachten drijfsleiding te lang, dan groeien de vijf minuten? ontstaat juist door variabiliteit." rijen. En dat kost ook wat. In de supermarkt, het postkantoor, de Ook de omgekeerde vraag, wanneer Heel eenvoudig, aldus Rein Nobel. file, bij de bushalte, voor de lift: de het verstandig is een kassa te sluiten, "Dat komt omdat het wiskundig mens is behoorlijk vertrouwd geraakt zocht de promovendus uit. Nobel: gezien inderdaad gemiddeld langer met lange wachtrijen. Een steeds gro"Er zijn kosten aan wachten verbondan vijf minuten duurt voordat de bus ter gedeelte van de dag gaat aan den, maar ook kosten aan het openen er is. Het heeft niets met pech te wachten verloren. Volgens Nobel is al van een loket. Ik probeer in mijn maken, maar gewoon met kansberekedat wachten nauwelijks te wijten aan proefschrift aan te geven wanneer die ning. De oorzaak is dat bussen nooit onvoldoende capaciteit van het postkosten zo optimaal mogelijk verdeeld precies om de tien minuten komen. Je kantoor, de winkel of de snelweg. Het zijn. hebt de meeste kans dat je op een Het bestaan van twee omschakelpunten, zowel openen als sluiten, valt in Ingezonden Mededeling de literatuur onder de hysterese besturingsstrategie. Bij een supermarkt is die strategie nog niet zo moeilijk; daar kun je gevoelsmatig nog zien wanneer de rijen te lang worden. Maar in de moderne telecommunicatie en bijvoorbeeld voor Internet kan deze vraag van grote waarde zijn." De promovendus stopte een aantal variabelen in zijn modellen, zoals het aantal klanten en de snelheid waarmee klanten 'verwerkt' worden. Dat is immers niet bij alle wachtrijen een t(<in .1.1" -,l«>lfïtfl^ vast gegeven. "In de telecommunicatie bijvoorbeeld", vertelt Nobel, "kun )e er bij datatransmissie voor kiezen gegevens weg te laten. Sommige data zijn strikt noodzakelijk voor informatieoverdracht, andere dingen kun je juist achterwege laten. Als er geen wachtrij is, kun je ervoor kiezen alle - om een efiornjé impAd te t i a t o ? data over te seinen. Als er wel een wachtrij is, kun je een deel van de Ewaarweli^(?,kra^tBrf j l tuetééï) enfeèleacöefenfe^inalcen boodschap overbrengen. Dat noem ik •öpde Procters» Sa wMe Businè^ Course voor Wfisdieen 'de snelheid van werken'." fl^derlandse stuüsnten. Een unieke «og^ljklieidótït fc^ni$tein«!?«« De 'klassieke' theorie van wachtrijen probeerde met wiskundige modellen ,'^_ metsite facettea van retail-en €nsur»entertï]prtóir!0-0^yQ|»uit te vogelen hoe lang wachtrijen -,% nneerirtforroatie«fsenins(^T|ff0wi«t$erCaröline¥anjèl;"K»|fföp-, worden. Nobels proefschrift gaat verder en geeft ook sturingsmogelijkheden aan. "Er staat kort gezegd in wanneer je het beste kunt ingrijpen om het lange wachten zoveel mogelijk te bekorten."

m

De econometrist beschreef eveneens een model waarin je het aantal klanten kunt beïnvloeden. Dat model zou je kunnen toepassen op het rekeningrijden. Door veel geld te vragen aan automobilisten komen er, als het goed is, minder auto's op de weg. "Maar de winst die je behaalt doordat er minder files staan, moet je wel afwegen tegen de kosten, namelijk een kleinere goederenstroom en hogere transportkosten." In het laatste deel van zijn boek beschrijft Nobel een 'typisch' supermarktmodel. Wie zijn wagentje volgeladen heeft en een kassa opzoekt, kiest meestal die rij uit waarvan hij denkt dat die hem het snelst de supermarkt uit zal leiden. Dat is meestal de kortste, maar ook wel eens de rij waarin de meeste mensen staan met weinig in h u n wagentje, of de rij bij de snelste caissière. Volgens Nobel is dit model van 'individuele optimalisatie' niet het meest optimaal. Het model houdt namelijk geen rekening met anderen in de supermarkt. Juist als een Idant dat wel doet, en dus niet telkens de kortste rij opzoekt, kan de supermarkt een maximaal aantal klanten bedienen. Een verrassend resultaat, vindt ook Nobel. Zonder harder te gaan werken, heeft hij berekend, kunnen caissières meer mensen helpen. In welke rij je dan moet gaan staan, weet hij echter niet precies te vertellen. "Je kunt het beste die rij kiezen waarbij de kans dat die opgelost is als jij aan de beurt bent het grootst is", aldus Nobel. "Deze zogenaamde sociale regel kan worden uitgerekend, maar is vaak nogal ingewikkeld. In de ideale situatie zou een politieagent voor de rijen moeten staan die precies de sociale regel kent. Op basis daarvan wijst hij klanten een kassa toe. Maar dat is niet mogelijk. Het beste werkt dan ook het aloude systeem van nummertjes trekken, zoals bij de bakker. Dat is het meest rechtvaardig, en werkt bovendien het snelst." Wachten is onlosmakelijk met onze samenleving verbonden, aldus Nobel. Hij denkt daarom absoluut niet dat dankzij zijn dissertatie de mensheid verlost is van onnodig tijdverlies. "Je kunt nooit verwachten dat opstoppingen uit onze maatschappij verbannen worden. Ik draag ook niet dé oplossing aan." Wat hij wel wil benadrukken, is dat alleen op basis van een gegronde wiskundige analyse de wachtrijen zijn aan te pakken. "Met gezond verstand, waarmee nu vaak geredeneerd wordt, komen we er echt niet uit."

o'n deeltijdstudie is eigenlijk helemaal niet moeilijk. Het is gewoon een kwestie van op tijd je leesstof doornemen in de trein. Vlak voor het tentamen schakel je een versnelling hoger en graaf je je een paar dagen in met readers, boeken en coUegeaantekeningen. Even de ogen dicht doen, je geluk afsmeken bij hogere machten en klaar is kees: op naar het volgende tentamen. Pittiger wordt het als één van de docenten het in zijn of haar bolle kop heeft gehaald om naast het tentamen een opdracht in te lassen. Want voor het lezen van studiemateriaal is altijd wel een gaatje vrij, maar om actief achter een pc te zitten om de theorie toe te passen: dat is toch wel different koek. Het ergste van die opdrachten zijn toch wel de groepsopdrachten. Voltijds is dit niet zo'n probleem. Je maakt elke week een afspraak, gaat gezellig met je groepsleden theeleuten en flanst vervolgens zo een opdrachtje van 25 pagina's in elkaar. D e deeltijdse variant hierop staat vol stress en communicatiemoeilijkheden. Probeer maar eens drie mensen met fulltimebanen, wonend in de driehoek Amsterdam, Leiden, Utrecht met elkaar een opdracht te laten doen. Tijdens het college probeer je de eerste afspraak te maken. Helaas, altijd is er wel iemand niet aanwezig. Bellen op werkadressen heeft geen zin, vergaderingen, klantenbezoek of andere aangelegenheden verhinderen een efficiënte afstemming. Via de moderne telecommunicatie lukt het dan toch; per mobiele telefoon of e-mail is een eerste afspraak mogelijk. N a deze afspraak moet informatie worden verzameld. Dat is de makkelijke fase. Iedereen kan voor zichzelf aan de slag en hoeft met niemand rekening te houden. Maar dan komt het slotakkoord; genoeg om de meest stabiele karakters naar het Pieterbaancentrum te krijgen: H E T SCHRIJVEN VAN HET VERSLAG MET DRIE PERSONEN OP AFSTAND. Moordend! M e t e-mail en mobiele telefonie lijkt dit een eenvoudig verhaal. Niets is minder waar: weigerende e-mailaccounts, altijd in vergadering zijnde ploeggenoten en de moeder aller ellende, de slechte uitwisselbaarheid van Word, WordPerfect en andere tekstverwerkers, maken deze laatste episode een ware hel. Voeg daarbij een onverzettelijke docent die de deadline nog geen meter wil verplaatsen en de teamgenoten mogen zich thuis opmaken voor ruzies, scheidingen en andere onverkwikkelijke gezinsellende. En dan maar afwachten of je rapport naar waarde wordt geschat door de docent die in veel • gevallen minder weet over het onderwerp dan jij, maar het wel moet beoordelen omdat zij of hij nu eenmaal verstand heeft van de theorie. Nee, geef mij maar een vak waarvoor je alleen maar hoeft te lezen, leren en stampen. K o m maar op met het volgende tentamen. FRANK SCHRÓER

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen