Ad Valvas 1998-1999 - pagina 660

AD VALVAS 17 JUNI 1999

PAGINA 8

Invoering waardenproject verloopt moeizaam

ormen en waarden in Niks van gemeritt!'

Om haar afkomst niet te verloochenen nam de VU zich zes jaar geleden voor meer aandacht te besteden aan normen en waarden in het onderwijs. Eenvoudiger gezegd dan gedaan. Want hoe moet dat als iedereen zich er iets anders bij voorstelt? Bovendien hebben docenten en studenten het al druk genoeg. Rector Taede Sminia: "Onze ambities zijn in de loop van de jaren nuchterder geworden." Yvette Ne en en E ke van Riel

D

e vu als kweekvijver van integere wetenschappers met oog voor normen en waarden in de samenleving. D e doelstellingen van het project Van Waarden Weten stonden zes jaar geleden mooi op papier. Maar bij woorden alleen mocht het natuurlijk niet blijven. Vanaf 1996 gingen de faculteiten biologie en letteren als eerste aan de slag om de doelstellingen in de praktijk te brengen. Economie econometrie en Psychologie Pedagogiek zouden volgen. Daarna waren de andere faculteiten aan de beurt. Het project bleek geen sinecure. Want over welke normen en waarden heb je het? En hoe neem je deze op het onderwijs? D e uitvoering gaat veel langzamer dan voorspeld. Bij de faculteit psychologie pedagogiek kwam het zelfs helemaal niet van de grond. Volgens projectleider Rob Boschhuizen omdat daar te veel andere zaken waren die de aandacht vroegen. "We hoopten uit de ervaringen van Biologie en Letteren zoveel regelmatigheden af te leiden dat de invoering bij ons daardoor makkelijker zou gaan. Dat bleek een misvatting. Het is een veel complexer proces dan we van tevoren dachten. Elke faculteit blijkt zijn eigen wijze te hebben om het waardenproject vorm te geven." Ook

rector Taede Sminia geeft toe: "Onze ambities zijn in de loop van de jaren nuchterder geworden." , aan we nu weer terug naar I Abraham Kuyper?", was de I eerst gehoorde reactie op het paradepaardje van voormalig rector Boeker. Een op christelijke leest geschoeide universiteit die gaat praten over normen en waarden, dat riekt naar herkerstening. "Daar is nooit sprake van geweest", benadrukt Sminia. "We willen af van het idee dat wetenschappelijk onderwijs alleen gaat bm kennisoverdracht. Onderwijs is nooit vrij van waarden; dat geef je altijd vanuit een context. Zowel docenten als studenten moeten zich hiervan bewust zijn. Smdenten moeten leren zelf kennis te vergaren en deze kritisch te benaderen." Dat neemt niet weg dat het bijzondere karakter van de universiteit een rol speelt bij onderwijs en onderzoek. "Een aantal hoofdelementen in onze levensvisie die we nu humanistisch noemen, zijn in wezen christelijke waarden", legt Sminia uit. "Ik noem eigenschappen als verantwoordelijkheid, rechtvaardigheid, rentmeesterschap en barmhartigheid. Die beïnvloeden bijvoorbeeld de keuze van wetenschappelijke onderwerpen. Ook daar willen we aandacht aan schenken." Er zijn docenten die het jammer vin-

vji:

den dat het waardenproject niet dieper wil ingaan op geloofsovertuigingen. Prof.dr. E.J.J.M. Kimman, hoogleraar bedrijfsethiek, vindt het prima dat docenten erop gewezen worden dat ze h u n vak niet te eenzijdig invullen, maar tegelijkertijd gelooft hij dat het waardenproject de kern van de zaak uit de weg gaat. "Als je over normen en waarden wilt discussiëren, kun je niet om je geweten en geloofsovertuiging heen. Ik zou graag zien dat docenten daar onderling meer over praten. Maar dat moeten ze wel willen. Daar heb je als college van bestuur natuurlijk niets over te zeggen." Zonder de geloofskwestie aan te snijden, levert het project al genoeg weerstand op onder docenten. Vooral bij Letteren; daar was het onderwijs de afgelopen jaren volledig omgegooid. D e docenten stonden niet te popelen om verdere vernieuwingen in te voeren. Ze voelden zich betutteld en gaven aan dat zij in h u n onderwijs al genoeg aandacht besteden aan waarden. Ook bij biologie dreigt het project, na een enthousiaste start, wat in het slop te raken. Officieel is het waardenonderwijs opgenomen in enkele tweedejaarsvakken, maar bijvoorbeeld cellulair bioloog Karel Kits komt terug van de opzet. Er werd aanvankelijk gewerkt met het voorleggen van concrete casussen aan studenten. Dit blijkt echter niet handig in grote groepen en vraagt te veel tijd.

O

mdat de praktijk uitwees dat docenten het moeilijk vonden het waardenonderwijs concreet te maken, heeft projectleider Boschhuizen Van Psychologie pedagogiek een opzet gemaakt voor een nieuw onderwijsmodel: het dilemma-georiënteerd-onderwij s. "Als studenten gingen discussiëren over waarden, had de discussie vaak weinig niveau en sloeg ze snel dood".

zegt hij. Studenten betrokken de leerstof onvoldoende bij h u n argumentatie. "In het dilemma-georiënteerd onderwijs blijft het uitgangspunt de intuïtieve mening van een student. Maar die wordt vervolgens aan de hand van vragen verbonden met de concrete vakinhoud. D e derde stap is dat daar reflectie op plaatsvindt. Daardoor treedt een verdieping o p " , licht de projectleider toe.

B

oschhuizen blijft de komende periode onderwijsonderstetming bieden aan facultaire projecten. Dat is nodig, want een goede opzet van waarden- of dilemma-georiënteerd onderwijs kost tijd. Daarentegen zijn zowel studenten als docenten door verkorte studieprogramma's en tempobeurzen pragmatisch geworden. Misschien zorgde de tempobeurs er ook voor dat veel hoogleraren niet zo'n hoge pet ophebben van de huidige generatie studenten. T o e n in de beginfase van het waardenproject 63 hoogleraren geïnterviewd werden over waarden in het onderwijs, bleken zij jongerejaarsstudenten te zien als consumptief ingestelde, niet reflectieve wezens die uitsluitend werken voor het tentamen. T o c h willen studenten best méér nadenken over waarden in het onderwijs. Uit een enquête onder studenten Biologie en Letteren bleek dat 75,6 procent van de biologiestudenten en 79 procent van de Letterenstudenten het oneens waren met de stelling dat docenten zich tijdens de vakcolleges moeten onthouden van bespreking van ethische vragen.

leider erkent dat de verwachtingen hoger gespannen waren en dat het allemaal slechts langzaam concreet wordt. T o c h gelooft hij niet dat het proces stagneert. Boschhuizen maakte een rondgang langs de onderwijscoördinatoren van alle faculteiten. "Daarbij bleken op meerdere plaatsen de waardenprojecten te bloeien. Zo ben ik nu samen met een docent bij Sociaal-culturele wetenschappen ideeën aan het uitwerken." Ook de centrale stuurgroep die het project begeleidt, houdt de moed erin. "Waarschijnlijk stomen we als eerste door naar Rechten, Geneeskunde en Sociaal-culturele wetenschappen", zegt medisch-ethicus prof.dr. Evert van Leeuwen, voorzitter van de stuurgroep. "Het is de bedoeling te kijken wat bij deze faculteiten al gebeurt aan waardenonderwijs en daarbij aan te haken." Sminia merkt op: "We moeten stoomhouden, anders blijft het gevaar dat het project alleen op papier bestaat."

D

e beleidsmakers laten zich niet ontmoedigen door de stroperige gang van zaken. Hoewel de discussie over normen en waarden nog in volle gang is, wordt al weer ingehaakt op een nieuw credo. Deze keer heet het project 'duurzaamheid'. Want behalve op het terrein van ethiek, wil de universiteit zich profileren met aandacht voor het milieu. Zo gaat de vu met deze tijd mee.

A

an het eind van dit jaar wordt de projectfase afgesloten. In hoeverre het waardenproject een succes is, vindt Boschhuizen een moeilijke vraag. "Een paar jaar geleden stond nog niets op papier. N u gebeuren er concrete dingen in het onderwijs. Een klein wondertje", zegt hij. D e project-

Stilstaan bij waarden ligt bij biologen ''oor de hand "De structuur van DNA en het genetisch bouwplan van een embryo zijn bekend. Maar is er een kracht die dit alles stuurt?" Tijdens jaarlijkse forum van het algemene vormingsvak encyclopedie stellen biologiestudenten vragen over geloof en wetenschap aan zes hoogleraren. De eerstejaars hebben de vragen tevoren in groepjes voorbereid. Het vak past in het vu-project dat aandacht voor normen en waarden in het onderwijs wil. "Voor biologen ligt stilstaan bij waarden nogal voor de hand", verklaart onderwijsmanager Anneke Wagner. "Bij genetica kom je bijvoorbeeld al snel uit op onderwerpen als klonen of voortplanting op oudere leeftijd. Door het waardenproject hebben zulke vragen een vaste plaats gekregen." D e vakken wijsgerige vorming en encyclopedie uit het eerste jaar werden vanwege het project in een nieuw jasje gestoken. Bovendien is het waardenonderwijs 'ingeweven' in de tweedejaarsvakken wijsgerige vorming, bodembiologie, cellulaire biologie, moleculaire biologie en farmacologie.

Casestudies D e docenten van deze vakken werken met casesmdies. Bij moleculaire biologie worden studenten bijvoorbeeld benaderd door een fictief zaadbedrijf met een vraag om levering van genetisch gemanipuleerde zaden. D e studenten moeten hierop een beargumenteerde reactie schrijven. O m docenten ondersteuning te bieden bij het verzorgen van dit 'dilemma-georiënteerde' onderwijs, krijgen acht biologiedocenten scholing van deskundigen van de universiteit van Maastricht. Afgelopen november is de projectgroep die het waardenonderwijs bij Biologie op de rails moest zetten opgeheven. Maar volgens Wagner hoeft voor de voortgang niet

gevreesd te worden. Die zal de curriculumcommissie bewaken. D e opleiding houdt ook nog een studentenevaluatie. Bij drie tweedejaars blijkt, gevraagd naar hun ervaringen met het waardenproject, niet meteen een lichtje te gaan branden. "We hebben wel een apart vak wijsgerige vorming. Alleen bij het vak bodembiologie is een keer een middag geweest die hoorde bij het waardenproject. T o e n hebben we gediscussieerd over biodiversiteit en ecosystemen", zegt Harmen Venema. Ook Sebastiaan Verkade kan zich niet herinneren dat buiten dat vak ooit aandacht aan waarden is besteed. "Of ik heb er niets van gemerkt", vult hij aan. "Ik heb pas nog gewoon slakjes zitten martelen hoor en niks gehoord over normen en waarden", lacht Nico Bogaard. Volgens docent wijsgerige vorming biologie Bram Bos is het waardenproject bij de biologen na een fris begin in 1997 vorig jaar in een impasse geraakt. "Het college heeft een te halfslachtige houding gehad. Er is een ferm besluit genomen om waarden te integreren en er geld tegenaan te gooien. Maar er zijn vervolgens te weinig methoden ontwikkeld. Zo is de invoering van dilemmagestuurd onderwijs erg laat gekomen. Het blijkt ontzettend lastig om de vakdocenten mee te krij gen als het vaag blijft." Berend Vonk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen