Ad Valvas 1998-1999 - pagina 105

AD VALVAS 1 OKTOBER 1998

PAGINA 7

s

n a P Kort wetenschappelijk VU nieuws onder redactie van Dirk de Hoog

Borstvoeding goedkoper

Illustratie: Aad Meijer

'Door stress kun je doodgaan' ! VU organiseert debat over onthaasting tijdens Wetenschap Techniekweek Het arbeidstempo ligt hoog in Nederland. Dat zorgt niet alleen voor welvaart maar ook voor steeds meer stress. Volgens prof.dr. J.A.M. Winnubst heeft het hoge percentage ziekteverzuim en arbeidsongeschikten alles met die stress te maken. "Het probleem zit niet alleen tussen de oren, je kunt er ook hart- en vaatziekten van krijgen. En volgens mij ook kanker." Volgende week spreekt de stressdeskundige bij uitstek op de VU. Dirk de Hoog Dé stressprofessor van Nederland wil Jacques Winnubst liever niet genoemd worden. "Ik ben lang niet de enige die met het onderwerp bezig is." Toch kan het geen toeval zijn dat de Utrechtse hoogleraar medische psychologie de komende weken twee keer naar de v u komt om een lezing te houden in het kader van de Studium Generale. D e eerste keer is op 7 oktober tijdens de landelijke Wetenschap Techniekweek. Dan voert hij met de zaal een debat over de vraag of het steeds hogere tempo van de samenleving voor meer stress zorgt. Woensdag 18 november is hij weer present voor het houden van een rede over de psychologische betekenis van het begrip tijd. "Inderdaad, ik word veel gevraagd voor het houden van lezingen. Dat komt waarschijnlijk omdat ik me al lang met het onderwerp bezighoud en meestal een verhaal kan afsteken dat zo over het voetlicht komt dat niet ingewijden het ook begrijpen", vertelt Winnubst. Zijn in 1996 verschenen boek over feiten en fabels rondom stress zal zeker aan zijn bekendheid hebben bijgedragen. "De aandacht voor stress nam de afgelopen paar jaar vooral in Nederland sterk toe. Dat komt doordat veel mensen de werkdruk als hoog ervaren. Nederland kent een hele grote arbeidsproductiviteit. In relatief weinig tijd werken we heel erg hard. Door de economische bloei gaat die arbeidsintensivering steeds sneller", verklaart Winnubst. Zelf is hij er al zo'n kwart eeuw mee bezig. "Toen was er nog weinig aandacht voor het onderwerp en was binnen medische kringen stress een sterk omstreden begrip. Maar de aandacht is gegroeid. Tegenwoordig beschrijft zo'n beetje elke beroepsgroep de risico's van stress. Ik kreeg net een tijdschrift j stress. van een artsenorganisatie dat hele^ ^ B rnaal van eeover stress bij huisartsen en ^ ^ 1 rnaal c

specialisten gaat. Vijf jaar geleden was dat nog ondenkbaar. Artsen kenden geen stress." De aandacht voor stress in Nederland komt doordat de hoge arbeidsproductiviteit niet alleen welvaart brengt, maar ook zorgt voor veel ziekteverzuim en een miljoen arbeidsongeschikten. "Ongeveer de helft van de arbeidsongeschiktheid komt door psychische klachten. Ik ben ervan overtuigd dat stress daar mede een oorzaak van is. Opvallend is dat juist onder relatief jonge werknemers het aantal ernstig psychische klachten stijgt, ook in bedrijfstakken waar je dat niet direct zou verwachten, zoals in de informatiseringstechnologie. Stress moeten we dus zeer ernstig nemen," Winnubst beklemtoont dat stress zeker geen ingebeelde ziekte is die alleen tussen de oren zit. "Stress ontstaat als mensen langdurig in een situatie verkeren die ze niet aankunnen. Het begint met ontregelingsverschijnselen als slecht slapen, veranderingen in het consumptiepatroon zoals veel alcohol drinken of overmatig eten en een prikkelbare stemming. IDat zijn signalen dat het misgaat. Als die niet serieus worden genomen en er geen veranderingen plaatsvinden, ontstaan fysieke reacties. De hormoonhuishouding kan ontregeld raken en uiteindelijk functioneert het immuunsysteem steeds slechter. Dat maakt het lichaam ontvankelijk voor allerlei kwalen." Uit dierproeven bij ratten is bekend dat langdurige stress tot de dood kan leiden. Dat geldt volgens Winnubst ook voor mensen. "We kennen het gebroken-hartsyndroom. N u

en dan komt het voor dat vlak na het overlijden van een van beide partners ook de andere sterft. H e t verdriet en de rouw, ook vormen van stress, zijn dan zo sterk dat de dood erop volgt. En we kennen het fenomeen dat iemand door een ernstige gebeurtenis zich letterlijk doodschrikt. Gelukkig gebeurt dit niet vaak, maar er bestaan steeds meer inzichten dat stress in belangrijke mate bijdraagt aan hart- en vaatziekten en naar mijn overtuiging ook tot kanker. Je kunt er dus echt aan dood gaan." Opvallend is dat tussen mensen grote verschillen bestaan in de ontvankelijkheid voor stress. "Met tests kan je redelijk goed een indeling maken. Mensen die heel perfectionistisch zijn, zeer gewetensvol hard werken en hoge eisen stellen aan zichzelf en de omgeving zijn vaak veel kwetsbaarder omdat ze weinig flexibel zijn. Daartegenover staan mensen die sterk geloven de situatie naar h u n hand te kunnen zetten, sparming en verandering als uitdaging zien en goed tegen chaos en verandering kunnen. Die zijn veel stressbestendiger." Winnubst constateert dat bij het afnemen van dergelijke tests al snel ethische dilemma's optreden. "Vooral de vakbeweging is bang dat werkgevers dergelijke tests gebruiken om personeel aan te nemen dat zo min mogelijk ziekteverzuim oplevert. De zwakken op de arbeidsmarkt krijgen dan steeds minder kansen. Aan de andere kant lijkt het toch terecht bij bepaalde functies de eis van stressbestendigheid te stellen, zoals bij politieagenten die bij ernstige ongelukken moeten assisteren of bij verkeersleiders op Schiphol die in een hoog tempo de vliegtuigen veilig naar de grond moeten loodsen." Stress komt zeker niet alleen voor bij bedrijven die nog op een ouderwetse manier zijn georganiseerd. "Traditionele oorzaken waren zaken als fysieke overbelasting, geen invloed op de gang van zaken hebben, gebrek aan autonomie op het werk, hiërarchische lijnen en soortgelijke zaken. T o c h zie je stress ook veel

'Belangrijk is dat mensen zich in hun •waarde gelaten voelen en nu en dan een aai over hun bol krijgen'

ontstaan bij platte, taakgerichte organisaties waarbij werknemers veel verantwoordelijkheid moeten dragen. T e veel vrijheid kan er blijkbaar ook toe leiden dat mensen zich over de kop werken." D e vraag is natuurlijk wat tegen stress gedaan kan worden. "Een manier is je er zo veel mogelijk aan te onttrekken. Je ziet mensen dat ook doen. Er zijn genoeg mensen die, als ze het zich financieel kunnen permitteren, rond het vijftigste levensjaar rustig op het Franse platteland gaan wonen. Maar niet iedereen verkeert in de riante positie zich aan stress te kunnen onttrekken. Tegenwoordig mag je niet meer van een klassemaatschappij spreken, maar mensen met een lage opleiding en een laag inkomen hebben vaak veel meer last van stress dan de beter gesitueerden. Gelukkig kan je met allerlei vormen van preventie veel problemen voorkomen." In zijn boek geeft Winnubst een mooi voorbeeld. Bij een telefooncentrale in een groot ziekenhuis bleek het ziekteverzuim schrikbarend hoog, tegen de veertig procent. Allerlei aanpassingen aan stoelen en telefoonapparatuur hadden geen positief effect. T o e n uiteindelijk diepgaande gesprekken met de betrokken werknemers werden gevoerd, kwam langzaam de echte oorzaak boven water waar niemand zich bewust van was. Vroeger keken de telefonistes uit op een grote binnentuin. N a een verbouwing onttrok een m u u r het zicht op de bloemen en planten. N a d a t de telefooncentrale opnieuw een plekje aan de tuin had gekregen, daalde het ziekteverzuim zienderogen. "Soms gaat het om kleine dingen", aldus Winnubst. "Belangrijk is dat mensen zich in h u n waarde gelaten voelen en nu en dan een aai over h u n bol krijgen. En het gaat nu en dan om symbolische dingen, zoals het raam kunnen opendoen zoals hier op mijn kamer. Dat geeft een gevoel zelf iets aan je situatie te kunnen veranderen. Maar laten we het gesprek beëindigen. Ik moet naar een andere afspraak. Ik heb haast." Bijeenkomst 'Stress een kwestie van tempo' Woensdag 7 oktober van 16 tot 17 uur Zaal 15A-05, Hoofdgebouw VU. Prof dr Jacques A M Winnubst' Stessbestendigheid vereist - Feiten en fabels over stress, Kluwer bedrijfswetenschappen, Deventer, 1996, ƒ 49,50, ISBN 9026724585

Als in Nederland vijf procent meer baby's aan de moederborst gaan, kan dat een besparing van 1,7 miljoen gulden in de gezondheidszorg opleveren. Volgens een onderzoek van de wetenschapswinkel van de v u beschermt moedermelk kinderen beneden de één jaar beter dan de fles tegen diarree, luchtweginfecties en middenoorontsteking. Bij de meest positieve berekeningswijze is een besparing van 3,7 procent op de totale kosten voor deze kwalen mogelijk. Moeders die borstvoedmg geven, hebben bovendien iets minder kans om voor de menopauze borstkanker te krijgen. D e totale besparing door meer borstvoeding kan volgens het onderzoek nog groter zijn omdat alleen naar de directe ziektekosten is gekeken en niet naar de kosten door arbeidsverzuim van de ouders bij ziekte van het kind. Meer voorlichting over de voordelen van borstvoeding is dan ook gewenst aangezien in Europa Nederlandse vrouwen de baby het minst de borst geven.

Borstvoeding gezonder

Naast veel voordelen kent moedermelk ook een nadeel. H e t kan namelijk de zeer giftige stof dioxine bevatten terwijl bij industrieel geproduceerde melk voor babyvoeding deze stof verwijderd kan worden. Dioxine ontstaat onder meer bij de verbranding van chloor en hoopt zich op in het menselijk lichaam. Een aantal jaren geleden werden rondom inmiddels gesloten installaties voor vuilverbranding relatief hoge dioxinewaarden gemeten. Mede daarom startte landelijk een grootschalig en langdurig onderzoek naar de aanwezigheid van dioxine in moedermelk en de mogelijke gevolgen daarvan. Promovenda G.W. van der Molen durft al een voorspelling te doen over de uitkomsten van dat onderzoek. De concentratie van deze stoffen ia moedermelk is in 1998 waarschijnlijk twintig procent lager dan de concentraties die in 1993 werden gemeten. Ze ontwikkelde een wiskundig model dat het verloop van de concentraties van deze stoffen in het menselijk lichaam beschrijft gedurende een heel leven lang. M e t dit model kan onder meer worden voorspeld wat het effect op de volksgezondheid is van maatregelen die de uitstoot van dioxinen en aanverwante stoffen beperken. Uit testen blijkt dat het ontwikkelde model de werkelijke situatie goed nabootst. Dat komt doordat het model rekening houdt met verandering van lichaamssamenstelling en lichaamsgewicht van de mens tijdens het leven. Dit zijn factoren die een grote invloed hebben op de verblijftijd in het lichaam van dioxine.

Hoornvliesafwijking

M e t plastic foHe waarop een ruitjespatroon is afgedrukt zoals van een schaakbord kunnen vu-onderzoekers zeer nauwkeurig afwijkingen m het hoomvlies in kaart brengen. F . M . Vos van de faculteit der Natuiur- en Sterrenkunde promoveerde op deze methode. Voor de meettechniek wordt het folie aangebracht aan de binnenkant van een transparante koker ter grootte van een prullenbak. Aan de buitenkant wordt de koker met acht tl-buizen verlicht. Als de patiënt in de bak kijkt, wordt het verlichte patroon weerspiegeld tegen het hoomvlies. Een camera vangt het weerspiegelde patroon op. Omdat het patroon van zwart-, geel- en blauwgekleurde blokjes zo uniek is gerankschikt kan zeer nauwkeurig worden bepaald waar afwijkingen in het hoomvlies zorgen dat het weerspiegelde beeld afwijkt van het originele. De nieuwe meetmethode biedt nieuwe mogelijkheden voor diagnose en behandeling, vooral door de nauwkeurigheid. Voor een succesvolle correctie van de afwijking moet de chirurg een precieze beschrijving van het oogoppervlak hebben, tot op de micrometer nauwkeurig. Een micrometer is eenduizendste millimeter. Dat is moeilijk te meten op een lichaamsdeel dat niet is te fixeren. Vervormingen van het hoomvlies verminderen het gezichtsvermogen. Laserchirurgie of hoomvliestransplantatie biedt uitkomst.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen