Ad Valvas 1998-1999 - pagina 401

AD VALVAS 1 8 FEBRUARI 1 9 9 9

PAGINA 5

Verzetsliteratuur leverde g e n o e g stof voor speelfilms. Een scène uit H e t

a P

meisje met het rode haar m e t Renée Soutendijk.

Kort wetenschappelijk VU-nleuws onder redactie van Dirk de Hoog

Ziekten eerder op te sporen

Kippa

Het gevaar van het cliché

De literaire verbeelding van de oorlog De Tweede Wereldoorlog lijkt een onuitputtelijk thema voor de Nederlandse literatuur. Of toch niet? Marga Minco's nieuwste boek deed een Volkskrantrecensent min of meer verzuchten: "Ja, mevrouw Minco, we weten het nu w e l . " Op de vu buigen wetenschappers zich over de verwerking van de oorlog in de hedendaagse literatuur. Yvette Nelen

"Naoorlogse kunstenaars hebben altijd gebrek aan thematiek." Volgens de Vrij Nederland zei de bekende Nederlandse kunstenaar Armando dat bij de opening van zijn Armando­ museum in Amersfoort, afgelopen december. D e jonge schrijver Mathijs Deen liet zich dit niet welgevallen. In hetzelfde weekblad verzette hij zich tegen de idee dat degenen die de oorlog niet meemaakten niet in staat zouden zijn tot het maken van goede kunst. "Vredeskinderen hebben slechts een duim om drama uit te zuigen. De Armando's hebben geen

duim nodig, zij hebben een trauma", zo schrijft hij. "Maar dat wij, zalige onnozelen, geen thema's hebben, is natuurlijk onzin." H o e is het gesteld met de verbeel­ ding van de Tweede W ereldoorlog in de hedendaagse literatuur en beel­ dende kunst? Op 19 en 20 februari wordt aan de vu een internationaal symposium gehouden dat deze vraag voor vijf Europese landen probeert te beantwoorden. Volgens Dick Schram, docent algemene literatuur­ wetenschappen en een van de deel­ nemers aan het symposium, is in de Nederlandse literatuur over de oor­ log een zekere verzadiging aan het

Ingezonden Mededeling

De Dag van het Onderwijs

liiternatiof|a|is|i|irt^ van

idee

na a r

w e r ft e l ij^lt h e i d

optreden. "Er zijn symptomen dat er iets verandert. Het nieuwste boek van Marga Minco werd in de Volks­ krant door een jonge recensent afge­ kraakt in de trant van: ja, mevrouw Minco, we weten het nu wel. Dat was tot voor kort ondenkbaar."

D

e oorlog inspireerde de afgelo­ pen vijftig jaar menig schrijver. Schram schat dat zeker een vijfde deel van de Nederlandse literaire productie over de oorlog gaat. "Je ziet wel een verschuiving", legt hij uit. "Vlak na de oorlog overheerste het nationalistisch­christelijke idee dat wij overvallen waren door een boze buurman en dat wij daar gezui­ verd waren uitgekomen. Dit leverde vooral verzetsliteratuur op. Al waren er uitzonderingen die aandacht besteedden aan de negatieve kanten van de oorlog, zoals Marga Minco's Het bittere kruid en Harry Mulisch' Stenen bruidsbed." Het positieve oorlogsbeeld hield stand tot in de jaren zestig. T o e n begon een nieuwe generatie zich af te zetten tegen haar gezagsgetrouwe voorganger die dacht dat ze het alle­ maal zo goed had gedaan. Er kwa­ m e n steeds meer gegevens over de oorlog naar boven die de aandacht vestigden op de gruwelijke lotgeval­ len van de joden. "Pressers De onder­ gang sloeg in als een bom", aldus Schram. "Het thema van het verzet maakte plaats voor dat van de holo­ caust."

16.45 Foyefi:

afsluitende borrel

inlichtingen en aanmelding:

Ghislaine JorHa-, BBO tel: 020 444 5345

Sinds de jaren zestig is het holocatist­ thema gebleven. Al ging de literatuur wel met haar tijd mee. Inmiddels schrijft een tweede generatie over 'de verwerking van de verwerking'. Ook schrijvers die de oorlog niet mee­ maakten, betrekken het thema in hun boeken. T o c h levert dat niet altijd de beste kritieken op. "Ik vind het flauw dat Anna Enquist in Het geheim de oplossing van het mysterie in de oor­ log zoekt", zegt Schram, "Ook de joodse schrijver Marcel Möring waar­ schuwt voor clichés. W e weten inmiddels wel hoe de ss­er, de ver­ zetsman, de jood en de dadenloze burger eruitzien." D e jongste generatie schrijvers waagt zich aan ironische kanttekeningen. Ronald Giphart neemt in Het feest der liefde het Anne­Frankhuis op de hak. H e r m a n Koch, ook bekend van het televisieprogramma Jiskefet, beschrijft in Eindelijk oorlog een man die is geboren aan het begin van de jaren vijftig en worstelt met een identiteits­ probleem. O m die reden meet hij zichzelf een oorlogsverleden aan.

Fotoprijsvraag:

Fl 500,- voor de beste foto met als onderwerp Interriationaliserlri;

V

De Dag van het Onderwijs is bedoeld v o o r s t u d e n t e n , docenten en medïVYe''l<ers van de Vrije Universiteit.

Woensdag lip i ^ a r t 1999 Programma: *'*"'' i 2.1 5 Congresbalie: insctirijving \:

inleiding d

thee in de foyer, 'r.Taede Sminia,

rector magnificus; Auditöf*i:i|m:

inleiding door mw.drs. jódien Houwers, beleidsrnedéwerlcer Bureau BuJi van de Rijksotiivèrsiteit Croningen

1 3.40 Auditorium:'

cabaret

i 4 . 0 0 Dlv.ipe3tieft werkgroepen (10, 1 6.00 Auditorium:

vrije Universiteit

plenaire discussie

olgens prof dr. Elrud Ibsch, hoogleraar algemene literatuur­ wetenschappen en eveneens spreker op het sjTnposium, is in Duitsland juist een omgekeerde situatie ont­ staan. "De Duitse schrijver Martin Walser merkte vorig jaar bij het in ontvangst nemen van een literatuur­

prijs op dat niet elke schrijver ver­ plicht zou moeten zijn over de holo­ caust te schrijven. Er moest maar eens een eind komen aan het geïnsti­ tutionaliseerde memoreren. Dat riep veel reacties op. Ouderen konden zijn opmerking waarderen, maar veel jongeren zeiden: 'Alsjeblieft niet. Er is nog zoveel dat we niet weten.'" D e Duitse oorlogsliteratuur is eerst en vooral een 'dadersliteratuur', zoals Ibsch het noemt. "Van het begin af aan was in de literatuur de vraag belangrijk: 'Hoe beleefde ik als kind het nationaal­socialisme?' In Duits­ land waren geen joodse schrijvers, geen Elie W iesel, geen Primo Levi, geen Durlacher. De mensen die uit de concentratiekampen kwamen, keerden doorgaans niet terug naar de Bondsrepubliek." In de jaren zestig en zeventig waren er progressieve schrijvers zoals Peter Weiss die aandacht besteedden aan de jodenvervolging. Omdat zij niet konden terugvallen op eigen ervarin­ gen, citeerden zij uit de documenten die waren vrijgegeven over de Ausch­ witzprocessen. Dat viel vaak niet in goede aarde, omdat de toon hard en confronterend was. Ibsch vertelt dat de zogenaamde 'bekentenisliteratuur' in Duitsland veel later ontstond dan in Nederland. "In Duitsland hebben ouders veel langer gezwegen over de oorlog. Daar kwam ook de literaire verwer­ king van het kampverleden pas recentelijk op gang. Mensen die in een kamp zaten, probeerden na de oorlog eerst een nieuw leven op te bouwen in het buitenland. Zij publi­ ceren nu pas in Duitsland."

B

egint het oorlogsthema in de Nederlandse literatuur uitgemol­ ken te raken? "Nog lang niet", reageert Schram. "Het boek Ov er het water van Hans Maarten van den Brink is bijvoorbeeld goed ontvan­ gen. Alleen zie je dat in zijn boek het thema van de oorlog verweven is met thema's die dichterbij staan. Dit boek gaat over een homoseksuele relatie." Ook Ibsch schudt haar hoofd. "Nee, zolang nog steeds nieuwe historische feiten boven tafel komen over de oor­ log, blijft het thema inspireren." Schram vult aan: "Misschien dat een roman over de oorlog ooit meer het karakter krijgt van een historische roman, zoals een roman over de Tachtigjarige Oorlog. Maar ik denk niet dat wij dat nog meemaken." Het symposium Verwerl<mg van de Tv/eede Wereldoorlog in hedendaagse literatuur en beeldende kunst van vijf Europese landen besteedt aandacht aan de verwerking van de oorlog in Polen, Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk en Nederland Het vindt plaats op de vu en is bestemd voor wetensciiappers en studenten De voertaal is Engels K osten deelnemers ƒ 175,-, studenten ƒ 100, Opening 19 februari om half tien 's morgens en sluiting 20 februari om vier uur 's middags Voor meer informatie Stichting Kunst en Samenleving, tel. 020-6707263.

Dankzij een nieuwe techniek voor het maken van hersenscans is het misschien mogelijk ziekten zoals Alzheimer eerder op te sporen, concludeert Serge Rombouts. De 'VU-onderzoeker schreef het eerste proefschrift in Nederland over het gebruik van de functionele MRI-scan. M e t deze techniek kan voor het eerst de werking van de hersenen in beeld worden gebracht.. T o t nu toe kon alleen worden gekeken hoe het brein eruitziet. De apparatuur is inmiddels dermate verfijnd dat onderzoek bij patiënten mogelijk is. Rombouts liet patiënten met beginnende symptomen van Alzheimer geheugentestjes doen. Hij vergeleek de hersenscans van deze mensen met die van een gezonde groep. Bij de patiënten registreerden de scans minder activiteit in bepaalde gebieden van de hersenen. Op dit m o m e n t zijn nog te weinig gegevens bekend o m echte diagnoses te stellen. Rombouts verwacht dat dit wel mogelijk wordt, en dan niet alleen bij de ziekte Alzheimer. Ook bij multiplesclerose en psychische storingen zoals schizofrenie, depressies en dwangmatig gedrag kan de functionele MRI uitkomst bieden.

Lymfeklieren mogen blijven Het weghalen van de lymfeklieren in de oksel bij vrouwen die een borstamputatie ondergaan, is in veel gevallen niet nodig. D r s . H.J. Pijper promoveert op 19 februari op een onderzoek naar de nieuwe techniek. T o t nu toe halen artsen bij een borstkankeroperatie ook de omliggende lymfeklieren weg omdat de kans bestaat dat via die kliM'en de kanker uitzaait. In bijna de helft van de gevallen blijkt echter geen sprake te zijn van uitzaaiing. Door het verwijderen van de lymfeklieren in de oksel hebben veel vrouwen blijvend last van pijn en vochtophoping in de arm en schouder. Ongeveer tienduizend vrouwen in Nederland ondergaan per jaar een behandeling tegen borstkanker. Volgens het proefschrift is het mogelijk aan de hand van een klein stukje lymfeklier vlakbij de tumor vast te stellen of alle lymfeklieren moeten worden verwijderd. Als het kleine stukje lymfeklier geen tumoren bevat, is de kans klein dat de kanker zich via de lymfeklieren verspreidt. Verwijdering van alle klieren is dan niet nodig.

Pensioenfondsen moeten risico's nemen Institutionele beleggers zoals pensioenfondsen moeten zo'n 10 procent van h u n vermogen beleggen in opties en andere strategische langetermijnbeleggingen, vindt de nieuwe 'VU-hoogleraar in de optiehandel Cees Dert. Een dergelijke leerstoel is nieuw in Nederland. Dert werkt deeltijd aan de vu en bij de ABN Amro. Bij zijn aantreden begin februari zei hij tegen Het Ftnancieele Dagblad dat pensioenfondsen hogere rendementen moeten behalen op hun belegd vermogen om aan de groeiende uitkeringsverplichtingen te kunnen voldoen. Beleggen in gewone aandelen lijkt Dert niet zo'n goed idee, want dan moet een te groot deel van het vermogen risicovol worden geïnvesteerd met kans op grote verliezen. Een beter idee is met een Wein deel van het vermogen echt te gokken op hoge rendementen, zoals met opties mogelijk is. "Institutionele beleggers willen verlies vermijden, maar grote uitschieters naar boven vinden ze wel prettig", motiveert Dert zijn advies. Dert verklaart al zijn wetenschappelijke inzichten in de openbaarheid te brengen en niet exclusief voor zijn broodheer ABN Amro te reserveren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen