Ad Valvas 1998-1999 - pagina 674

AD VALVAS 24 JUNI 1999

PAGINA 6

Universiteiten blijven praten met bonden over auteursrecht

De strijd om onderzoekspublicaties De universiteiten willen bescliikl^en over de auteursrecliten van liun wetenscliappers. Tot nu toe hebben ze hun zin niet gekregen. Maar ze geven het niet op. De juridische bibliotheken van drie universiteiten (Utrecht, Maastricht en Brabant) nemen alvast de proef op de som door de uitspraken van de Hoge Raad op Internet te zetten. Gratis. Kluwer deed dat ook al, maar die vroeg er geld voor. " D e universiteiten kunnen door elektronisch publiceren h u n strategische positie in de informatieketen versterken", aldus Wilma Mossink, juridisch medewerker van de Open Universiteit. Zij onderzocht voor de VSNU welke obstakels publiceren via Internet in de weg staan. "Het is alleen mogelijk", stelde zij, "als de auteursrechten op het materiaal dat ter beschikking gesteld wordt, berusten bij de universiteiten."

Hanne Obbink (HOP)

D e Vawo is tevreden. D e Vereniging van Academici m het Wetenschappelijk Onderwijs, een van de vakbonden die de afgelopen tijd over een nieuwe CAO onderhandelde, heeft flink de trom geroerd over de auteursrechtenkwestie. D a t heeft geholpen. D e wens van de werkgevers, verenigd m de VSNU, om voortaan te beschikken over de auteursrechten van h u n personeel, is niet terug te vinden in de CAO waarover half mei een akkoord is bereikt. M e t die wens liep de vsNU al langer rond. D e universiteiten ergeren zich eraan dat ze vaak driedubbel betalen voor wetenschappelijk werk van h u n Slotsom personeel. Allereerst betalen ze h u n personeel om dat werk te produceMossink ploos daarom de auteurswet ren. Maar dat personeel is de baas uit. Ze kwam tot de slotsom dat de over dat werk, zegt de auteurswet. universiteiten n u al beschikken over Onderzoekers verkopen het artikel de auteursrechten, tenminste als het aan grote uitgevers die het publiceom werk voor onderwijsdoeleinden ren. Vervolgens moeten de universigaat. Ze hoeven die rechten alleen teiten de wetenschappelijke bladen maar daadwerkelijk op te eisen bij waar het onderzoek van h u n eigen h u n personeel. Voor andere wetenpersoneel instaat, aanschaffen voor schappelijke publicaties ligt het h u n bibliotheek. Als ze delen eruit anders: die zijn het geestelijk eigenkopiëren of voor readers gebruiken, dom van de auteur. wordt hen nóg eens een bedrag in O m zeggenschap over alle publicaties rekening gebracht. te krijgen, moest in de CAO een bepaD e kwestie is nog hoger op de agenling opgenomen worden die werkneda komen te staan nu publiceren via mers verplicht tot het overdragen van Internet haalbaar wordt. D a t biedt h u n auteursrechten. Dat zou betekeeen kans in de strijd tegen de grote nen dat uiteindelijk de universiteit wetenschappelijbeslist waar en ke uitgevers. onder welke Universiteiten voorwaarden kunnen immers 'Als een wetenschapper een m a n u op Internet zelf script uitgegeeen prinsje beledigt, uitgever worden. ven wordt. D e D e universiteiauteur kan wel wil een universiteit die ten ergeren zich een voorkeur aan de uitgevers publicatie kunnen aangeven en Uitgevers als krijgt een 'biltegenhouden' Wolters en Klulijke vergoeding' - want wer vragen om de royalnamelijk hoge ty's is het de universiteiten niet te prijzen voor h u n tijdschriften. O m d a t doen. ze vaak het monopolie op een vakgeD a t plan was een aantasting van de bied hebben, zijn universiteitsbiblioacademische vrijheid, vond de Vawo. theken gedwongen die prijzen inder"Men hoeft geen Cassandra te zijn daad te betalen. om te voorspellen dat sommige kritiEen Internettijdschrift opzetten hoeft sche publicaties over enkele jaren daarentegen niet duur te zijn en kan met meer of niet ongewijzigd gepudaardoor wellicht helpen de machtsbliceerd mogen worden", aldus positie van de uitgevers te breken.

Aad Meijer

Vawo-bestuurslid mr.ir. A. Rijlaarsdam in het Delftse universiteitsblad Delta. Hij voorziet dat universitaire bestuurders straks te pas en te onpas publicaties zullen tegenhouden die "schadelijk zijn voor het universitaire belang", bijvoorbeeld omdat de opdrachtgevers van buiten de universiteit erdoor afgeschrikt worden.

Geen onzin Volgens mr. D . W . F . Verkade, hoogleraar auteursrecht aan de Universiteit Leiden, is dat geen onzin, "hoewel het niet vandaag of morgen al zal gebeuren". Verkade: " M a a r stel dat iemand een prinsje beledigt of racistische taal opschrijft. D a n zal een universiteitsbestuur onder druk komen te staan om dat tegen te houden - omdat het dat immers kan." D a t de universiteiten minder willen betalen voor publicaties, begrijpt Verkade wel. D a t ze daarvoor echter auteursrechten nodig hebben, bestrijdt hij. " H o e lang bestaat de drukpers precies?", moppert hij. "Al die tijd werken de universiteiten zon-

der auteursrecht. Waarom moet dat anders? Als een boek van mij verschijnt, geef ik het eerste presentexemplaar aan mijn vrouw en het tweede aan de bibliotheek. Bij tijdschriften ligt het minder simpel, maar ook daarover zijn best afspraken te m a k e n . " Over zulke afspraken praten de universiteiten de komende tijd verder met de bonden. Z e waren het CAOoverleg ingegaan met de eis dat "de rechten van intellectueel eigendom toekomen aan de werkgever". D a t kregen ze er dus niet door. In het CAO-akkoord staat n u dat de huidige regels "niet altijd eenduidig zijn en tot ongewenste situaties in het toerekenen van kosten kunnen leiden". Nieuwe regels mogen "geen afbreuk doen aan de academische vrijheid". D e inzet van de werkgevers is niet veranderd. "Ze willen één front vorm e n " , zegt Mark Klein, directeur van de Utrechtse rechtenfaculteit. Hij verzocht zijn medewerkers onlangs per brief h u n auteursrechten toch vooral niet onvoorwaardelijk over te

dragen aan uitgevers, omdat dat de faculteit opscheept met hoge kosten, onder meer voor kopieën. Van zulke acties liggen de uitgevers niet wakker, weet ook Klein. "Je kunt meer bereiken als je kunt onderhandelen met de uitgevers. En je staat dan sterker in je schoenen als je groot bent." Werkgeversonderhandelaar T h e o Peperkamp verwacht dat het wel lukt o m afspraken te maken waarin alle betrokkenen zich kunnen vinden. Wetenschappers zouden bijvoorbeeld licentie-overeenkomsten kunnen sluiten met h u n universiteit. Ze houden dan het intellectueel eigendom, maar geven de universiteit toestemming om voor een bepaalde periode en met bepaalde doelen over h u n werk te beschikken. "Natuurlijk gaat het er ons niet om de academische vrijheid aan te tasten", zegt Peperkamp. " D u s eigenlijk begrijp ik alle ophef

Waar moet dat heen met de jeugd? De jeugd van tegenwoordig lijkt alleen maar uit op het eigen genot. Ze is gewelddadig, egoïstisch, materialistisch. Maar wat blijkt? De jeugd wil al drieduizend jaar niet deugen. Daar is een boekje over verschenen. Donald Suidman (Trajectum) Een van de weinige zaken die de jeugd van de nineties onderscheidt van vorige generaties, is de enorme keuzevrijheid waarmee ze moet zien om te gaan. Er is in het leven niet meer zoveel vanzelfsprekend, dus moeten bewuste keuzes worden gemaakt. Dat is niet eenvoudig. Er heerst immers ook de opvatting dat het onderste uit de kan moet worden gehaald. Live life to the max! leidt tot fixatie op zichzelf, waardoor de buitenwereld wel eens wordt vergeten. Het leven lijkt een soap; alles draait om het individuele geluk, om succes, persoonlijke groei en liefde. Daarvoor moet je steeds maar kiezen. Dat valt wel eens zwaar. O m te ontsnappen is

er de instant-roes: een bungeejump of een nachtje hakküh strakstaan op een piUetje. XTC is de ideale manager van je stemming in een prestatiemaatschappij. De zaterdag gaat nooit meer verloren, want met het pilletje ga je gegarandeerd uit je dak. Bovendien ben je maandag weer fris genoeg om aan de slag te gaan. Waar moet dat heen, vraagt de oude garde zich af. Worden die soaphangers en pillenslikkers ooit nog fatsoenlijke burgers? Ja, schnjft Peter Giesen in zijn boekje Laat me feesten, het eeuwige misverstand over jongeren, dat onlangs verscheen. Want ook bij een gedrogeerde gabber die in het weekend niet meer weet wie hij is, gloort diep van binnen de behoefte aan een stabiel gezinsleven. Dat blijkt wel uit het gedicht Toekomst van gabberdichteres Melody: Ik wil worden groot schrijver heel oud maar dit alles missen? Nee nooit voor geen goud uiteindelijk is 't toch mijn leven waar ik 't meest van houd dus maak je geen zorgen laat me slikken snuiven laat me gaan is 't nu nog niet

van belang voor mijn bestaan maar over tien jaar man, huis, auto, kind en 'n vette baan laat me feesten laat me freaken laat me gaan Wanhoop over de jeugd is van alle tijden. Socrates zei het 2400 jaar geleden al. "De jeugd van tegenwoordig houdt van luxe. Ze heeft slechte manieren, veracht alle gezag, heeft geen respect en praat wanneer ze zou moeten werken." Giesen kan zich daarin wel vinden. "Vaak zien ouderen vooral wat er verdwijnt en hebben zij weinig oog voor de opkomst van het nieuwe", schrijft hij. "Ze betreuren de dalende belangstelling voor klassieke muziek - een opvatting die overigens te betwisten is maar zien de opkomst van jazz, soul, dance en wereldmuziek over het hoofd. Simpelweg omdat ze er geen verstand van hebben. Ze betreuren de teloorgang van klassieke kermis, maar zien niet dat de samenleving tegenwoordig heel andere vaardigheden vraagt. Ze missen de traditionele gemeenschap van dorp of parochie, maar miskennen dat mensen zich tegenwoordig in informeel verband organiseren. Ze hekelen het verdwijnen

van de ouderwetse beleefdheid, maar zien niet dat mensen veel meer aandacht voor eikaars psychische problemen hebben." Meestal onderscheiden jongeren en ouderen zich alleen door h u n smaak op het gebied van mode en muziek. Over de maatschappij denken ze doorgaans hetzelfde. Dat jongeren van nature idealistisch zouden zijn, is een misverstand, betoogt Giesen. Jeugdig idealisme is eerder een uitzondering. Het kwam afgelopen eeuw slechts twee keer voor: in de jaren dertig, toen een sober leven in de natuur het ideaal was, en in de sixties.

Te bevechten Voor de protestgeneratie uit de jaren zestig viel er veel te bevechten. H u n strijd ging echter veel eerder om het recht o m geen stropdas te hoeven dragen in cafés en om je vriendin op je studentenkamer te mogen ontvangen, dan om een betere wereld voor iedereen. "De protestbeweging van de sixties verkondigde utopische ideeën, maar streefde toch in de eerste plaats naar persoonlijke bevrijding", aldus Giesen. Ook bij het idealisme in de jaren zeventig zet hij vraagtekens. "De krakers uit de jaren zeventig waren solidair met verdrukten over de hele aardbol, maar dat viel toch moeilijk los te zien van de eigen strijd voor een goed-

kope woning in het centrum van de stad." Voormalige provo's, hippies en krakers missen bij de hedendaagse jongeren de leuzen en spandoeken die hun destijds zo'n kick gaven. D e jeugd is egoïstisch, heet het dan. Volgens Giesen is ze slechts sadder and wiser, realistischer en genuanceerder. Hij citeert in zijn boek ruim uit onderzoeken, tijdschriften en kranten, en laat zien dat jongeren wel degelijk idealen kennen en tobben over maatschappelijke problemen. Ze komen alleen niet met kant-en-klare oplossingen, want ze beseffen dat die niet bestaan. Het zeer leesbare boekje beschrijft trends als de toename van het geweld, het consumentisme, de opmars van het ego en nieuwe vormen van solidariteit. En het biedt voldoende munitie om klagende ouderen verbaal te lijf te gaan. Peter Giesen: Laat me feesten - het eeuwige misverstand over jongeren, uitgeverij Podium, 1999, ƒ 29,90, 127 biz.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen