Ad Valvas 1998-1999 - pagina 421

AD VALVAS 25 FEBRUARI 1999

PAGINA 9

De rituelen in CAO-onderhandelingen

Als het overleg vastzit, is er niks aan de hand Boos weglopen, dreigende taal, schorsingen: het zijn de overbekende elementen tijdens CAO-onderhandelingen. Waarom herhaalt dit ritueel zich altijd keer op keer?

D

eze maand werden al vijf CAO-akkoorden afgesloten: voor het lager, middelbaar en beroepsonderwijs, de politie, nuts- en energiebedrijven, schoonmaakbranche en grafische bedrijven. In de metaalindustrie, bij de banken en bij de profvoetballers waren ze er dinsdag 23 februari nog niet uit. Voor het personeel van de vu komt er ook een nieuwe CAO. De onderhandelingen voor hbo en universiteiten moeten binnenkort beginnen.

Fokke Zaagsma Onderhandelingen over collectieve arbeidsovereenkomsten lijken in Nederland niet meer dan een ritueel dat altijd leidt tot een akkoord. Tussen werkgevers en werknemers is het pais en vree - tot de CAO afloopt. Dan staan bazen en werklui opeens dreigend tegenover elkaar. Even maar, want een het akkoord komt altijd. De kemphanen worden weer vriendjes en vervolgens kenmerken de onderlinge verstandhouding tussen arbeid en kapitaal zich opnieuw door serene rust en een constructieve instelling. "Het is onmiskenbaar dat CAO-onderhandelingen verlopen volgens vaste, ongeschreven regels. De stakingsdreigingen, het doorgaan tot diep in de nacht, impasses, aflsoelingsperiodes, hulp van bemiddelaars: het hoort er allemaal bij", legt WUlem Mastenbroek uit. Hij is hoogleraar organisatiecultuur en communicatie aan de economische faculteit van de vu. Meermalen trad hij op als gespreksleider bij totaal vastgelopen onderhandelingen tussen vakbonden en bedrijven. "Je kan denken: zulke onderhandelingsshit is toch niet nodig, dat duurt allemaal veel te lang. In Amerika is een paar maal geprobeerd het ritueel te voorkomen. Werkgevers dachten: we weten wel waar we ongeveer uitkomen. Dat bieden we, we doen er nog iets bij en klaar zijn we. De vakbonden luisterden naar hun bod, schorsten de vergadering, kwamen terug en zeiden: dit is een goed begin. Die roken meer. Gevolg: boze werkgevers. 'Wat flikken ze ons nou, zijn we zo coöperatief en dan doen ze of het niks betekent.' Daarna ontstonden altijd smenge stakingen." Het ritueel is niet te omzeilen. Er moet worden onderhandeld, aldus Mastenbroek. "Zelfs al weet je waar je ongeveer uitkomt - je weet het nooit zeker en nooit precies. Bovendien blijft het verleidelijk om net iets meer te willen dan dat evenwichtspunt.

A m b t e n a r e n o v e r l e g t u s s e n d e v a k b o n d e n e n minister v a n Binnenlandse Z a k e n Dijkstal (vierde v a n links) o v e r d e C A O bij d e o v e r h e i d . Roel Rozenburg/HH

Daarom wordt altijd gesjord en geduwd." Dat het niet simpel kan, komt doordat de vakbonden en werkgevers in een dubbele onderhandelingspositie zitten. "Ze moeten rekening houden met de achterban. Zo zijn bij de vakbonden altijd ontevredenen die vinden dat hun onderhandelaars slap optreden. Taartje eten, sigaartje roken en handjeklap met de werkgevers. De leden moet je laten zien dat je er het beste wilt uitslepen."

Ferme taal Daarom hoor je tijdens CAO-onderhandelingen altijd ferme taal in journalistieke media. "Als vakbonden zeggen dat het bod onaanvaardbaar is, wiUen ze eigenlijk tegen de achterban zeggen: we knokken voor jullie. Ik maakte zeer zelden mee dat vakbonden dreigende, harde taal gebruiken in rechtstreeks contact met werkgevers." Dat neemt niet weg dat de partijen de

Ingezonden Mededeling

De Dag van het Onderys^jjs *

:*'»*fl

/**

I n ter iia|M|il|i sgri n i van

i d e e n a

werkelijkheid

wijs is bedoeld voor studenten, kers van de Vrije Universiteit.

De Dag van hel docenten en me

Woensdag 10 maart 1 9 ^ Programma: lie: i n s c h r i j v i n f S P K W t h e e in de foyer 1 3.00 Auditorium:

inleiding door proi rector magniliciis ;

13.20 Auditorium:

inleiding doof nlw beleidsmedewerker Bureaii Bilitenlan van de RijksuniVersiteitGrqningeR '

13.40 Auditor 14.00 Div. locaties: werkgroepen (10), 1 6.00 Auditfiffim:

plenaire discussie

16.45 Foyer:

inlichtingen en aanmelding:

vhje Universiteit

Ghislainêqgj-ffli: BBOi tel: 020 444 5345 ;,

media ook gebruiken om een signaal een trein heen en weer rijden.'" te geven naar de andere kant van de Het onderhandelen tot diep in de tafel. "De hoeveelheid misbaar die nacht hoort eveneens tot het ritueel. wordt gemaakt, zoals door de onderIn Duitsland wilden vorige week bonwijsbonden, is een duidelijk teken dat den en werkgevers in de metaalindusze er meer uit wiltrie voor midderlen halen dan de nacht een afgelopen jaren." akkoord berei'Praten tot diep in de ken, anders zouEveneens worden in interviews den heftige stanacht hoort erbij. Als kingen bewust harde wooruitbrealles al is afgewogen^ ken. Het lukte den gekozen om de publieke opinie te niet. Om twaalf kijkje niet meer op beïnvloeden. "Dat uur 's nachts zetgebeurt vooral bij terj de partijen een uurtje' CAO-onderhandede klok stil en lingen voor brangingen daarna ches waarmee vnjnet zo lang door tot iedereen het eens was. Typerend, wel iedereen te maken heeft, zoals de politie. Onderhandelaars willen in het aldus Mastenbroek. "Soms moet het ervan komen. Alles is gezegd en afgeland een stemming creëren: voor of wogen, iedereen is het beu. Vakbontegen. Bij de gesprekken voor een den en werkgevers weten dat als het nieuwe arbeidsovereenkomst voor het lager, middelbaar en beroepsonderwijs niet lukt ze terugmoeten naar de achterban. Die zegt dan weer: 'Dit moet merkte ik dat mensen dachten: die je niet pikken, en dat moet je niet pikonderwijzers worden zo slecht betaald ken'. Als je alles door de bol hebt maar zorgen wel voor onze kinderen. laten gaan, kijk je niet meer op een Voor stakingen bij de Nederlandse uurtje. Ik ken onderhandelaars die Spoorwegen hoor je geen sympathie: zich voorbereiden op gesprekken tot 'Het lijkt of die NS'ers honger lijden. diep in de nacht. Die gingen vooraf Wat doen ze nou op zo'n dag: beetje

letten op hun conditie door bijvoorbeeld minder te roken." De impasse is eveneens een onmiskenbaar stijlelement van onderhandelingen. "In een spel van loven en bieden ontstaat altijd een moment dat je wilt nadenken over het bod van de tegenpartij. Als je in de krant leest dat het overleg in een impasse zit, is er niets aan de hand. Een beetje impasse hoort in elke onderhandeling, het moet af en toe vastzitten." In West-Europa, Noord-Amerika en Japan is een onderhandelingscultuur ontstaan die voorschrijft dat er altijd een akkoord moet komen. "Heel vroeger werden problemen niet besproken, maar rende je weg of sloeg elkaar de hersens in. Dat is emotioneel veel bevredigender als je het oneens bent. In de loop der tijd kwam het onderhandelingsproces tot wasdom. Het is geciviliseerd, gepacificeerd. In het Nederlands poldermodel is onderhandelen zelfs een bestuurlijk ideaal. Je mót er uitkomen, desnoods door te forceren met zoiets als een comité van wijze mannen. Ook al zijn je emoties nog zo sterk en wil je echt niet verder praten - het stomste wat je kan doen is bemiddeling afwijzen. Daarmee zeg je dat je tegen overleg bent. De tegenpartij grijpt dat onmiddellijk aan en schildert je af als onredelijk, onwillend." Als iemand "de brug ophaalt" door bemiddeling af te wijzen, zoals Mastenbroek het noemt, is hij niet meer geloofwaardig. Dat is volgens hem het ergste wat een onderhandelaar kan overkomen. De hoogleraar noemt het afwijzen van het CAO-akkoord voor de politie door minister Peper (Binnenlandse Zaken) daarom onbegrijpelijk. "Dat dreunt door in het volgende CAO-overleg. Na lang onderhandelen heb je een akkoord en dan blijkt het niets waard. Wat is dat voor gedoe. Een heel onhandige slippartij van Peper."

Promovendus heeft plan om milieu te redden

'Mijn tegenvraag is altijd: waarom zou liet niet kunnen?' Een VU-promovendus bedacht een manier om de grote milieuproblemen in de wereld op te lossen. "Wie honderd jaar geleden verteld had dat we nu visen melkquota zouden hebben, werd ook voor gek verklaard." Peter Boerman Dé oplossing voor alle milieuproblemen m de wereld is volgens Reyer Gerlach een fonds met daarin geld van iedereen die het milieu verbruikt. De econometrist promoveerde donderdag 18 februari op zijn studie over een duurzaam gebruik van de aarde. Als zo'n milieufonds nu wordt gevormd, is het volgens hem over tientallen jaren groot genoeg om volgende generaties te compenseren. "Volgens mijn theorie moet iemand die een bos wil kappen een gedeelte van zijn inkomsten storten in het fonds. Die vergoeding is nodig omdat onze nakomelingen geen gebruik van dat bos meer kunnen maken, maar er wel evenveel recht op hebben als de huidige generatie. Uit de rente van het fonds worden de volgende generaties schadeloosgesteld. De grap is nu

dat de rente zo laag is dat de eigenaar van het bos een hoog bedrag in het fonds moet storten. Zo hoog, dat er een nieuw evenwicht ontstaat, waarbij duurzaam beheren aantrekkelijker wordt dan kappen."

Kortzichtig

Gerlach noemt het "kortzichtig" om te zeggen dat het meevalt met de milieuproblemen. "Wereldwijd daalt het aantal soorten levende organismes angstwekkend snel. Die daling kan niet meer worden hersteld. Ook de kap van de regenwouden in Azië is niet ongedaan te maken. Als derde voorbeeld noem ik het versterkte broeikaseffect." De traditionele oplossingen voldoen volgens de promovendus niet. Verbieden van houtkap werkt niet altijd, net zomin als een vergoeding voor een eigenaar die zijn bos duurzaam

beheert. "Bij duurzaam beheer liggen de opbrengsten in de toekomst, terwijl er bij houtkap directe opbrengsten zijn." Gerlach noemt zijn vinding meer dan een gedachtenexperiment. Hij acht het fonds uitvoerbaar. "Mijn tegenvraag is altijd: waarom is het niet realiseerbaar? We kunnen roepen dat de huidige generatie niets overheeft voor de volgende, maar daar geloof ik niet in. Het zijn toch onze kinderen waar het over gaat. We willen ook betalen voor mindervaliden, waarom dan niet voor de mensen in 2030?" Om zo'n milieufonds te realiseren zijn nieuwe instituten nodig, weet Gerlach. "Ook daar ben ik niet zo pessimistisch over. Wie honderd jaar geleden verteld had dat we nu vis- en melkquota zouden hebben, werd ook voor gek verklaard. Of een milieufonds politiek haalbaar is, durf ik niet in te schatten. Toch denk ik dat er iets te winnen valt als je gelooft dat het goed is en je daar argumenten voor hebt. Internationaal zal het moeilijk zijn, omdat je geen mondiale overheid hebt, maar Europees en nationaal moet het te bereiken zijn."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen