Ad Valvas 1998-1999 - pagina 367

AD VALVAS 4 FEBRUARI 1 9 9 9

PAGINA 7

Die Westkaap is anders De Nederlandse wortels van de Zuid­Afrikaanse cultuur

n a P

De Zuld-Afrikaanse cultuur kent veel Nederlandse invloeden. Die stammen uit de tijd dat de Nederlandse Republiek een vestigingskolonie stichtte op Kaap de Goede Hoop. Tot voor kort hadden historic i weinig belangstelling voor het Nederlandse in de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Promovendus Ad Biewenga vulde de historiografische leemte.

a

De Zuid­Afrikaanse cultuur vertoont onmiskenbaar Nederlandse trekken. Het Afrikaans, de moedertaal van ruim zes miljoen Afrikanen, is recht­ streeks van het Nederlands afgeleid. Meer dan vijf miljoen mensen zijn lid van gereformeerde kerken die van Nederlandse oorsprong zijn. In de Zuid­Afrikaanse rechtszalen heerst de Romeins­Hollandse rechtstraditie. En veel boerderijen en huizen in West­Kaapland zijn gebouwd in een sti)l die Kaaps­HoUands heet. Toch kreeg 'de Nederlandse factor' in de Zuid­Afrikaanse geschiedenis opvallend weinig aandacht van histo­ rici. Ad Biewenga vulde een deel van de historiografische leemte. Hij schreef een proefschrift over Kaap de Goede Hoop in de periode 1680­ 1730. In zijn boek geeft hij een indruk van het alledaagse leven in de Kaapkolonie in de tijd dat Neder­ landse immigranten zich definitief kwamen vestigen. De weg die de schepen van de Ver­ enigde Oost­Indische Compagnie moesten afleggen naar de Oost was lang. Na een paar maanden ontston­ den nijpende tekorten aan groente, vlees en fruit. De voc zocht daarom naar plaatsen waar de schepen opnieuw bevoorraad konden wor­ den. Een paar keer per jaar gingen zeelieden aan wal op de Stormkaap, een lege en winderige vlakte in het uiterste puntje van Zuid­Afrika. In 1652 besloot de voc aan deze kust een permanent verversingsstation in te richten. De streek kreeg de naam Kaap de Goede Hoop, waarmee de zeevaarders hun verlangen uitspra­ ken om Indië veilig te bereiken.

K^rtyJLu Le-lrrdf--^i'iin'

raden. Bovendien liep de ruilhandel met de Khoistammen regelmatig spaak. Daarom besloot de voc Euro­ pese immigranten aan te trekken die de birmenlanden konden ontginnen. Deze 'vrijburgers' kregen hun naam omdat ze niet in dienst waren van de voc, in tegenstelling tot de vele gar­ nizoenssoldaten die huisden rondom de militaire versterking in Kaapstad. Wel vielen ze onder het gezag van de Compagnie. De vrijburgers bebouwden hun eigen landbouwgronden. Ze namen vruchtbare weidegrond in beslag, die gebruikt werd door de Khoikhoi. In de ogen van de voc konden de nomaden geen enkele juridische aan­ spraak maken op de gronden. Zij waren vooral een bezienswaardigheid voor Europese reizigers. De naam Hottentotten dankten ze waarschijn­ lijk aan de klank van hun taal, die veel werd vergeleken met het geklok van kalkoenen. "De nomadeneconomie van de Khoikhoi verdween langzamerhand", vertelt Biewenga. "Zij verloren hun veestapels en raakten afhankelijk van

het werk dat boeren hun aanboden. In 1713 brak een kinderpokken­ epidemie uit, die veel slachtoffers eiste onder de Khoikoi. Dat heeft het uiteenvallen van de nomaden­ stammen versneld." De vrijburgers waren voornamelijk afkomstig uit de Nederlandse Repu­ bliek en Duitse landen, maar onder hen bevonden zich ook Franse Hugenoten en Scandinaviërs. "Leden van deze kolonistenbevol­ king waren als het ware oer­Afrika­ ners", legt Biewenga uit. "Veel van de Afrikanerfamilies van nu hebben stambomen die je kunt terugvoeren op immigrantenfamilies van toen. De familie Botha is een bekend voorbeeld." De boeren stichtten doorgaans grote gezinnen, als ze tenminste een vrouw konden vinden. De immigrantenbe­ volking was namelijk overwegend manneUjk. Gedurende de hele voc­ tijd is dit tekort aan vrouwen niet aangevuld, ook al werd in Amster­ dam en Rotterdam geprobeerd wees­ meisjes over te halen om een vrijbur­ ger in de Kaap te huwen.

flcUc. ?un^/

. . /

Het werk op de boerderijen was zwaar en de boeren hadden grote behoefte aan werkkrachten. Daarom werden slaven aangevoerd. Op het grondgebied van de Republiek tsestond geen slavernij, maar in tegenstelling tot het moederland ont­ wikkelde de Kaapkolonie zich in vijf­ tig jaar tot een slavenmaatschappij. In 1730 bestond meer dan de helft van de bevolking uit slaven. Biewenga: "De slaven waren vooral afkomstig uit de Indonesische Archi­ pel en India. Rijke voc­dienaars die terugkeerden uit Batavia naar huis deden de Kaap aan en verkochten daar vaak een paar slaven. Ook hier waren nauwelijks vrouwen bij. Wei­ nig slaven konden een gezin stichten. De groep was zogezegd niet zelfpro­ ductief. Er ontstond onder de slaven nooit een gemeenschappelijke cul­ tuur, zoals bijvoorbeeld in Suriname. Vermoedelijk waren er daarom nooit grote slavenopstanden. Wel nam een deel van de slaven een moslimtradi­ tie mee, die nog leeft bij veel kleur­ lingen in de moderne Westkaap. Hierin wijkt dit gebied af van de rest van Zuid­Afrika."

Opleggen Om de verschillende groepen te besturen, legde de Politieke Raad van de voc de Kaapkolonie Neder­ landse normen en waarden op. "Het bestuur was ingericht naar Neder­ landse ideeën. De samenleving werd georganiseerd op corporatistische gronden. Zo moest elke vrijburger lid worden van de schutterij. De enige kerk waarvan openbare gods­ dienstoefening was toegestaan, was de Nederduitse Gereformeerde kerk. Deze gereformeerde godsdienst bleef niet beperkt tot Europese immigran­ ten. Ook slaven werden gedoopt." Volgens Biewenga vmden de Afrika­ ners de erfenis van de Nederlandse cultuur al lang niet meer Neder­ lands: eerder typisch 'Afrikaans'. "De Westkaap raakte lang geleden los van Nederland. In 1806 namen de Engelsen de kolonie over. Sinds­ dien maakte de streek een heel eigen ontwikkeling door. De bevolking van de Westkaap is een mengelmoes en kent niet de strakke zwart­wit­inde­ ling die de rest van Zuid­Afrika ken­ merkt. Ze zeggen er ook: 'Die Kaap IS anders.'" De Hottentotten zijn inmiddels definitief verdwenen. De laatste Khoistammen werden aan het begin van deze eeuw gesignaleerd. Biewen­ ga waarschuwt: "In Nederland heeft de term Hottentot niet veel meer om het lijf. Maar in Zuid­Afrika heeft 'Hotnot', zoals zij het uitspreken, een heel negatieve lading."

Grote gevolgen De beslissing van de voc had grote gevolgen voor de ontwikkeling van het gebied. In 75 jaar zou de dorre en kale vlakte waar de nomadische Khoistammen woonden, veranderen m een vestigingskolonie van Europe­ se immigranten. Uiteenlopende bevolkingsgroepen vielen onder het gezag van de voc, die in de late zeventiende eeuw op het toppunt van haar macht verkeerde. De eerste 25 jaar van haar bestaan stelde de voc­nederzetting niet zo veel voor. Er werd een versterkte vesting opgericht in de baai en in de binnenlanden werden een paar lan­ denjen ontgonnen. De Compagnie richtte een tuin in voor de verbou­ wing van groente en fruit. De noma­ dische Khoistammen, beter bekend als de Hottentotten, werden niet onderworpen aan het gezag van de voc. Wel dreef de voc handel met hen. Met de Khoikhoi ruilde de Compagnie goederen van de voc­ schepen voor vee. De nederzetting voldeed niet aan de verwachtingen van de voc. De eco­ nomische output bleek niet toerei­ kend om de schepen goed te bevoor­

Kort wetenschappelijk VU-nieuws onder redactie van Dirk de Hoog

'M 't

Rust goed voor huilbaby's

z/ificci'^tni'fhM Yvette Ne en

s

Ad Biewenga De Kaap de Goede Hoop Een Nederlandse vestigingskolonie, 1680 1730, Prometheus Bert Bakker, Amsterdam, 1999, ƒ 49,90, ISBN 90-5333-802 0

Een lid van de nomadis che Kfiois tammen, beter bel<end als Hottentot omdat de klank van hun taal leek op het geklok van kalkoenen. South Afric an Library Kaapstad

Baby's die extreem veel huilen, hebben vooral veel behoefte aan rust. Het oppakken en wiegen tijdens huilbuien kan zelfs een averechts effect hebben. Hoe minder prikkels en indrukken ze krijgen des te beter het is, concludeert huisarts P. Lucassen in een proefschrift dat hij 3 februari aan de vu verdedigde. Andere voeding geven is iets dat bij één op de drie huilbaby's werkt. Een deel van hen heeft namelijk last van allergie voor koemelk. De onderzoeker pleit voor enige terughoudendheid bij het gebruik van koemelkvervangers. "Kinderen met een koemelkallergie lopen een verhoogd risico op een so ja-allergie. Die is veel ernstiger, want die blijft langer bestaan." Hij wil huilbaby's eerst goed hchamelijk onderzoeken. Soms blijkt er namelijk sprake te zijn van een verhelpbaar probleem zoals een middenoorontsteking. Het onderzoek werd verricht naar baby's die elke dag meer dan drie uur huilen. Hoe vaak het fenomeen zich voordoet, weet de onderzoeker niet. In de literatuur lopen de schattingen uiteen van 5 tot 19 procent van de pasgeborenen die extreem veel huilen. Lucassen vindt dat ouders zich niet te veel zorgen moeten maken over de huilbaby's. "Bij de baby's is het huilprobleem bijna altijd na zo'n . vier maanden voorbij. Het grootste gevaar is dat de ouders zo overspannen raken dat ze geweld tegen het kind gebruiken."

Vaccin tegen dikkedarmkanker Patiënten die aan niet-uitgezaaide dikkedarmkanker zijn geopereerd, worden minder vaak opnieuw ziek als zij zijn gevaccineerd met gedode cellen van hun eigen tumor. Dit blijkt uit een onderzoek dat prof.dr. H.M. Pinedo en zijn team in onder meer het vu-ziekenhuis uitvoerden. Na vijf jaar komt bij de geopereerde en gevaccineerde patiënten in slechts 12 procent de tumor terug. Zonder vaccinatie gebeurt dat in 27 procent van de gevallen. Als de tumor eenmaal is uitgezaaid, heeft inenten met gedode kankercellen geen aantoonbaar effect. Dit kan in de toekomst veranderen omdat nieuwe behandelmethoden zijn ontwikkeld. De bedoeling van het inenten van de patiënt met de gedode cellen is het immuunsysteem aan te zetten afweerstoffen tegen de tumorcellen te ontwikkelen. Zo draagt het eigen afweersysteem eraan bij dat eventueel na de operatie achtergebleven tumorcellen alsnog door het lichaam zelf worden opgeruimd. In Nederland krijgen jaarlijks zo'n 5100 mensen dikkedarmkanker. Naast borstkanker bij vrouwen en longen prostaatkanker bij mannen komt deze kanker het meeste voor. Bij uitzaaiing van kanker aan de dikke darm is de kans klein om na vijf jaar nog te leven.

Geheugen bejaarde kan verbeteren Een aanzienlijke groep ouderen onder de 75 jaar scoort beter op geheugentests dan ze drie jaar daarvoor deden. De gegevens komen voort uit een langlopend vu-onderzoek onder een grote groep mensen in de leeftijd tussen de 55 en 85 jaar, het LASA-project. Zeker één op de tien ondervraagde ouderen, maar mogelijk zelfs een kwart, haalt een beter resultaat ten opzichte van de eerdere meting. Daartegenover staat dat bij een kwart van de onderzochten het geheugen afnam. Dit laatste komt meer overeen met het beeld dat wetenschappers tot nu toe schetsen. Met het klimmen der jaren gaat vooral het kortetermijngeheugen achteruit. Een verklaring voor het gevonden fenomeen kan zijn dat de teruggang van het geheugen bij de betreffende groep niet kwam door veroudering, maar tijdelijk terugliep door ziektes of depressies.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen