Ad Valvas 1998-1999 - pagina 75

PAGINA 13

AD VALVAS 17 SEPTEMBER 1998

'Sociale bewegingen zijn nog steeds lierlcenbaar' Willem Bannings 'Hedendaagse sociale bewegingen' al zestig jaar herdrukt Het komt niet vaak voor dat een boek uit 1938 nog steeds wordt gebruikt als handboek. Willem Bannings 'Hedendaagse sociale bewegingen' is dit jaar aan zijn dertiende druk toe. Professor Woldring, hoogleraar politieke filosofie aan de VU, zorgde voor een grondige herziening van de oorspronkelijke uitgave.

Yvette Nelen Dertig jaar geleden was het nog ondenkbaar geweest dat een belangrijk vertegenwoordiger van de vu het op zou nemen voor socialisten. In die tijd was het zelfs nog een probleem dat een hoogleraar lid was van de PvdA. Maar de tijden zijn veranderd. Op het symposium Pluraliteit en identiteit trok ementus-hoogleraar mr. I.A. Diepenhorst fel van leer tegen zijn jongere collega prof dr. J.W. Klop van de universiteit van Nijmegen, toen deze de PvdA afschilderde als een liberale partij zonder morele grondslag. Het symposium werd georganiseerd door de vu in samenwerking met de Vereniging van de Rode Hoed, ter gelegenheid van de hernieuwde uitgave van Willem Bannings boek Hedendaagse sociale bewegingen. Reeds in 1938 schreef de grondlegger van de PvdA zijn overzicht van maatschappelijke stromingen in Nederland. Inmiddels is het boek toe aan zijn dertiende druk. En nog steeds wordt het gebruikt op colleges voor eerstejaarsstudenten sociale wetenschappen. De laatste drie uitgaven werden flink geredigeerd en herschreven door prof dr. H.E.S. Woldnng, hoogleraar politieke filosofie aan de vu. "Het is opmerkelijk dat Bannings boek nog steeds gebruikt wordt", vertelt Woldring, "zeker als je in beschouwing neemt dat de auteur het schreef in de hoogtijdagen van de verzuiling. Maar Banning, die een overtuigd socialist was, keek over de grenzen van de verzuiling heen. Hij gaf een overzicht van de verzuilde maatschappij zonder vooroordelen. Het was en is een leerboek. Dat neemt niet weg dat je zijn boek vroeger niet tegenkwam in katholieke kringen." In de eerste drukken van Hedendaagse sociale bewegingen gaf Baiming een overzicht van de grote levensbeschouwelijke stromingen uit zijn tijd, zoals het liberalisme, katholicisme, calvinisme, socialisme, communisme en fascisme. Tot aan zijn dood in 1971 verzorgde de predikant en hoogleraar zelf de herdrukken. Tien jaar geleden ging de uitgever op zoek naar een nieuwe

redacteur. Woldring vertelt: "Toen ik gevraagd werd om de elfde druk te verzorgen, zeiden collega's tegen me: 'Dat moet je nooit doen. Het is als het opknappen van een oud huis. Je verandert er van alles aan, maar het blijft een oud huis.' Maar ik heb er geen spijt van. Zonder Banning had ik nooit een dergelijk boek geschreven." In eerste instantie heeft Woldring het bestaande boek gemoderniseerd. "Ik heb het taalgebruik aangepast. En er was inmiddels het nodige gebeurd, met alle ontwikkelingen m Rusland en de neergang van het communisme." De laatste druk is ingrijpend veranderd. Behalve dat elk hoofdstuk is geactualiseerd, zijn er drie hoofdstukken bijgekomen over het jodendom, de islam en de nieuwe sociale bewegingen. "Het hoofdstuk over het jodendom zie ik als een soort eerherstel voor de joodse gemeenschap. Het IS vreemd dat Banning destijds nooit over het jodendom geschreven heeft. Zo vlak voor de Tweede Wereldoorlog was dit een belangrijke maatschappelijke stroming. Ik denk dat het in die tijd gewoonweg not done was om over joden te schrijven. Er bestond enige gêne ten aanzien van die groep, die we ons in deze tijd minder goed kunnen voorstellen." Onder de nieuwe sociale bewegingen verstaat Woldring maatschappelijke stromingen van zeer diverse pluimage. Hij beschrijft niet alleen de vrouwenbeweging, kraakbeweging en homobeweging, maar noemt ook de ouderenbeweging en de kinderbeweging. "De opvatting dat het kind beschermd moet worden, is vanaf de jaren tachtig heel manifest aanwezig en hieruit zijn vele organisaties voortgekomen. Het klopt dat dit soort sociale bewegingen van een andere orde zijn dan de levensbeschouwelijke bewegingen. Het zijn one zsiwe-bewegingen, terwijl de oudere bewegmgen veel breder zijn. Maar ze horen wel in het boek." Woldring deelt evenmin de kritiek dat veel sociale bewegingen hun langste tijd gehad hebben. "Ik denk bijvoorbeeld aan een christelijke vakbond als de CNV, een omroep als de NCRV en

een krant als Trouw, die komen alle-

Willem Banning schreef een onverslijtbaar handboek over sociale bewegingen maal voort uit de protestantse beweging. Hun aanhang mag zijn afgenomen, maar ze zijn nog steeds herkenbaar. Ook de vu blijft een universiteit

met een duidelijke christelijke traditie." Dus het boek is geen oud huis gebleven? "Welnee", lacht Woldring, "een mooie, chique bungalow, toch?"

Dr W Banning, dr H E S Woldnng, Hedendaagse sociale bewegingen Achtergronden en beginselen (Bohn Stafleu Van Loghum,13e druk 1998), ISBN 9031326739, prijs ƒ 43 50

Willem Banning, de Rode Dominee, herontdekt Als denker, schrijver, predikant en politicus wordt Willem Banning (1888-1971) de laatste jaren weer alom geprezen. Dat is niet altijd zo geweest. Nadat Banning vanaf de jaren dertig zijn stempel had gedrukt op de socialistische arbeiderspartij SDAP en haar opvolger, de PvdA, had hij in de jaren zestig opeens afgedaan voor de socialisten. "Zijn teksten doen tegenwoordig wat braaf en hoogdravend aan, maar toch...", overpeinst Coos Huijsen, voormalig zakeUjk directeur van de Rode Hoed. "De ideeën over de verantwoordelijke samenleving, die het wetenschappelijk bureau van het CDA een paar jaar geleden lanceerde, lijken in veel opzichten op een geactualiseerd gedachtengoed van WiUenx Banning. En ook in de discussie van de PvdA over het Amerikaanse communitarisme, het belang van gemeenschapszin, herken ik Banning." Het werk van de mede-oprichter van de PvdA Ujkt herontdekt. In het licht van het politieke debat over het verlies van normen en waarden in de huidige samenleving krijgt zijn religieuze socialisme opnieuw betekenis. "Banning was iemand

die het socialisme zag als een vorm van volksopvoeding," aldus prof.dr. H.E.S. Woldring. "Hij vond dat je er niet alleen voor moest zorgen dat de loonzakjes elke week werden uitgereikt, maar dat je aandacht moest besteden aan de culturele vorming van mensen. Zij moesten hun eigen verantwoording leren dragen." Zelf had Banning zijn opleiding te danken aan zijn oplettende schoolmeesters, die aan het eind van de vorige eeuw wel heil zagen in de intelligente jongen. Geboren in een arm arbeidersgezin in het Friese Makkum, was er voor hem eigenlijk geen geld om verder te leren. Maar WiUems schoolmeesters zorgden ervoor dat hij in 1903 naar de kweekschool kon in Haarlem. Willem wUde aUeen geen meester worden, maar dominee. Tijdens de Eerste Wereldoorlog studeerde hij theologie in Leiden. Na de oorlog werd hij als Nederlands Hervormd predikant aangesteld in de Achterhoek. In deze tijd kon hij aan zijn ideeën over volksopvoeding gestalte geven. In 1919 stichtte hij de Nederlandse Arbeidersgemeenschap van de Woodbrookers. Woodbrook was een conferentieoord in

Engeland, opgericht door socialistisch geëngageerde mensen met uiteenlopende achtergronden. Zij organiseerden weekendbijeenkomsten om over zaken als godsdienst, filosofie, literatuur en politiek te discussiëren. In navolging van de Engelsen begon Banning enkele conferentieoorden in Nederland. De conferentiecentra hebben decennialang mensen getrokken die een weekendje in de bossen tot bezinning wilden komen. Pas aan het eind van de jaren tachtig verdwenen de Woodbrookers mt het zicht, al kwam er geen einde aan hun vormingswerk. Huijsen, zelf de laatste voorzitter van de Woodbrookers, vertelt: "We beseften dat de oude conferentieformule niet meer van deze tijd was. We wilden naar de stad, het brandpunt van de ctdtuur. In diezelfde tijd was Huub Oosterhuis bezig een cultureel centrum op te richten in een oude Remonstrantse kerk aan de Keizersgracht, wat nu bekend staat als de Rode Hoed. Hij had dezelfde ideeën en we hebben contact met hem gezocht. Nadat we vijf jaar een ruimte hebben gehuurd in de Rode Hoed, zijn we in 1990 gefiiseerd." Banning was op vele terreinen actief, niet

alleen als vormingswerker. In de jaren dertig en veertig was hij bestuurslid van de socialistische arbeiderspartij SDAP. In 1937 zorgde hij ervoor dat de socialisten zaken als klassenstrijd, atheïsme en het materialistische tnarxisme uit hun programma haalden. Hij was een bekend radiopredikant voor de VPRO en werd in 1946 hoogleraar aan de theologische faculteit van de Leidse universiteit. In 1947 was Banning een van de oprichters van de iPvdA. Maar de samenwerking met deze partij kreeg aan het eind van zijn leven een vervelend staartje. Woldring: "Hij kon zich in de jaren zestig en zeventig absoluut niet meer vinden in de opkonist van Nieuw Links, die het platte marxistne opnieuw begon te romantiseren. Nieuw Links, waartoe ook Wim Kok en Bram Peper behoorden, sprak in die tijd smalend over 'De Dominee', als ze het over Banning hadden." Inmiddels is bij de socialisten Marx al lang weer uit en het compromis weer in. Woldring: "Banning zou het compromis dat de PvdA met de liberalen is aangegaan, scherp bekritiseren."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen