Ad Valvas 1998-1999 - pagina 143

PAGINA 1 3

AD VALVAS 15 OKTOBER 1 9 9 8

Betere resultaten en minder proefdieren nodig door uitvinding VU-medewerker ontwikkelt diervriendelijk alternatief

a P

Hoofdanalist Klaas Kramer kreeg de Prijs Alternatieven voor Dierproeven voor een door hem ontwikkeld diervriendelijk alternatief. Daarbij wordt een zendertje in de buikholte van muizen geïmplanteerd. Dit betekent onder meer minder ongerief voor de diertjes.

Kort wetenschappelijk VU nieuws onder redactie van Dirk de Hoog

Slaapziekte D e tot nu toe beschikbare medicijnen tegen slaapziekte zijn niet erg effectief. Sommige zijn zelfs giftig. Slaapziekte komt in grote delen van Afrika voor bij zowel mensen als vee. Zonder behandeling is de ziekte dodelijk. De oorzaak is een parasiet, de eencellige Trypanosoma brucei, die wordt overgedragen door de tseetseevlieg. Promovenda Barbara Bakker van de faculteit biologie werkte een manier uit om de parasieten in de mens te bestrijden. D e parasieten leven van glucose in het bloed. Bakker onderzocht manieren om de opname van glucose bij de parasieten te blokkeren. Allen stoffen die de glucoseopname bij de mens zelf niet belemmeren, waren geschikt als medicijn. Uit het onderzoek blijkt dat nieuwe medicijnen het beste kunnen worden gericht tegen vier specifieke enzymen die een rol spelen bij de glucoseopname in de parasieten. Zij zijn halverwege de afbraak van glucose actief. Ook werd duidelijk welke enzymen in ieder geval geen rol spelen. Verder onderzoek moet leiden tot de ontwikkeling van nieuwe medicijnen.

Elke van Riel "Wij wisten als eersten ter wereld de hartslag en het elektrocardiogram bij vrij bewegende muizen te registreren, zonder dat het diertje gestrest was", zegt hoofdanalist Klaas Kramer niet zonder trots. De meting lukte door de implantatie van een zendertje in de buikholte van de diertjes. Voor het ontwikkelen van deze nieuwe telemetrie-techniek ontvmg Kramer begin oktober de Prijs Alternatieven voor Dierproeven van vijfduizend gulden van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Achter een stevige deur staan zo'n vijftien kooitjes met elk een rondscharrelende muis. Bij de meeste zijn op hun buik nog de draadjes van de hechtingen zichtbaar. Als Kramer bij één van de diertjes een FM-radio-ontvanger houdt, klinkt een hoge, zeer snelle toon. "Dat is de hartslag. Die is nu hoger dan normaal, omdat de muis ruikt dat er vreemden zijn." Hartslag, activiteit, lichaamstemperatuur en het elektrocardiogram (ECG) kunnen worden afgelezen op de monitor in de kamer ernaast. Dit heeft als grote voordeel dat de muizen zich onbespied voelen en geen stressverschijnselen vertonen. "Bij gestreste dieren kunnen de resultaten van de experimenten vertekenen doordat allerlei stresshormonen een rol spelen. Je krijgt echt andere resultaten", zegt Kramer. Voorheen werden muizen onder narcose onderzocht, waardoor ze een tragere hartslag hadden. Of ze werden vastgeplakt op een tafel met elektrodes in hun lijfjes, wat ze uiteraard de nodige spanning bezorgde. Ook werd veel onderzoek gedaan aan vrij geprepareerde hartjes die in een orgaanbad werden opgehangen om in vitro farmacologische tests te doen. "Daarvoor waren veel grotere aantallen dieren nodig. We hebben het proefdiergebruik nu met tachtig procent gereduceerd. O m statistisch verantwoorde conclusies te trekken, blijft een groepsgrootte van minimaal vier muizen per te testen verbinding noodzakelijk", legt Kramer uit. Bovendien ondervinden de muizen nu minder ongerief - al komen ze niet levend uit de proeven. "Er moet histologisch onderzoek volgen, bijvoorbeeld om na te gaan welke organen behalve het hart beschadigd zijn." Een ander voordeel is dat voorheen grotere doseringen van de onderzochte verbindingen moesten worden toegediend. Kramer werkt bij de vakgroep farmacochemie met cytostatica, antikankerverbindingen, waarvan sommige echter hartschade veroorzaken. "De hartschade die muizen van deze medicijnen ondervinden, lijkt het meest op die van mensen. Wij testen nu stoffen, de zogenaamde flavonoiden, die bescherming bieden tegen deze hartschade," De methode met de zendertjes wordt ook gebruikt voor onderzoek naar bloeddrukverlagende middelen, multiple sclerose en parkinson. De zendertjes in de buikholte maakten het eveneens mogelijk voor het eerst een ECG te maken van muizen, wat opvallend afwijkend bleek te zijn van dat van de mens. Dat bovendien mogelijkheden voor het meten van t

Genetische modificatie

Yvonne Compier - AVC/VU

Biologisch afbreekbare plastics, nieuwe antibiotica om resistente bacteriën te slim af te zijn, of minder C02-uitstoot door het gebruik van plantaardige olie als biodiesel in de industrie en het wegverkeer. Het zijn alledrie mogelijke toepassingen van het genetisch modificeren van oliehoudende gewassen. D e belangstelling voor onderzoek naar plantaardige oliën en vetten groeide de laatste jaren sterk. Het uiteindelijke doel is het via genetische modificatie ontwikkelen van oliehoudende gewassen met een verbeterde vetzuursamenstelling of het in de plant produceren van aan vetzuren verwante stoffen. Bioloog Gert-Jan de Boer promoveerde onlangs op een onderzoek naar het enzym enoyl-ACP-reductase. Dit is betrokken bij de vorming van oliën en vetten in planten en bacteriën. Zijn onderzoek kan er op langere termijn toe bijdragen dat gewassen als aardappelen en suikerbieten zodanig kunnen worden gemodificeerd dat ze olie opslaan in plaats van koolhydraten. D e promovendus onderzocht ook wat de werking is van het enzym in bacteriën en hoe dit gebruikt kan worden voor de ontwikkeling van nieuwe antibi-

vijf jaar geleden reist Kramer veel binnen en buiten Europa. Zo ging hij naar Japan en meerdere malen naar de v.S. om lezingen en workshops te geven. "Deze techniek leverde de vu wereldwijde faam op. Inmiddels kwamen zo'n tien instituten overal vandaan bij ons om de operatie te leren. Daarvoor gebruikten we steeds muizen die we echt wilden inzetten voor proeven", benadrukt hij. Vier jaar geleden zette de hoofdanalist samen met een onderzoeker van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu de Werkgroep Telemetrie Nederland op. Daarin wisselen niet alleen onderzoekers, maar ook biotechnici en analisten ervaringen uit. Andere landen volgden. Het is de bedoeling te komen tot een grote Europese werkgroep. Hoewel de techniek volgens Kramer verder zal verfijnen, gelooft hij niet in een nuloptie. "Helemaal geen proefdieren gebruiken, bestaat voor mij niet. Zelf zou ik ook nooit een medicijn willen slikken dat niet eerst op dieren getest is." O m daaraan toe te voegen: "Maar ik vind het wel heel bevredigend dat ik mijn muisjes nu stressvrij zie rondlopen."

Het middeleeuwse notarisambt in Nederland was lang niet meer dan een nevenfunctie met vooral een kerkelijk karakter. In het oosten van Noord-Brabant verrichtten de notarissen pas in de tweede helft van de vijftiende eeuw mmder geestelijke en meer wereldlijke handelingen. Een edict in 1531 van Karel V verschafte deze secularisatie een wettelijk kader en maakte de weg vrij voor de vorming van een klasse van beroepsnotarissen. Die wierp zich vooral op een nieuwe afzetmarkt: het maken van oorkonden voor zaken die samenhingen met de handel. In de stad en meierij van Den Bosch, waar het promotieonderzoek van A.H.P. van den Bichelaer van de faculteit letteren zich op concentreerde, maakten beroepsnotarissen na 1531 h u n opwachting. D e stad telde net zoveel notarissen als alle andere meierijse plaatsen samen en er vonden driemaal zoveel beoorkondingen plaats. De meerderheid van de plattelandsnotarissen was parochiepriester en stelde slechts af en toe een akte op.

Hoofdanalist Klaas Kramer: 'ik vind het heel bevredigend dat ik mijn muisjes nu stressvrij zie rondlopen.' hersenfuncties bij muizen zouden zijn, zoals Ad Valvas vorige week in een kort berichtje meldde, moet Kramer corrigeren. Zover is het voorlopig nog niet. Echt revolutionair is volgens hem de toepassing voor het meten van de bloeddruk met een gelijksoortig zendertje. Dat gebeurt via een catheter die is geïmplanteerd in de aorta. Bij muizen werd dat tot nu toe niet gedaan. "De literatuur is op z'n kop gezet door deze nieuwe techniek: er komen nu veel lagere bloeddrukwaarden uit. Uitgegaan werd van een gemiddelde waarde in rust van tussen de 110 en 124 m m H g , maar die blijken te schommelen tussen de 86 en 96 m m H g . " Dat voorheen hogere waarden gemeten werden, is niet wonderlijk. De bloeddruk werd namelijk onder meer gemeten door de muizen vast te zetten in een omhulsel, waarbij hun staart werd verwarmd. "Al begin jaren negentig vroeg de vu of minder belastende alternatieven voor proeven ontwikkeld konden worden", zegt Kramer. "Dat sprak me erg aan. Op een congres kwam ik in contact met het Amerikaanse bedrijf Data Sciences Int. (DSI). Zij hadden zendertjes ontwikkeld voor grotere proefdieren, zoals ratten.

Maar voor muizen had nog niemand dit geprobeerd." Samen met biotechnicus Joop Grimbergen van het Klinisch Dierexperimenten Laboratorium besloot Kramer te experimenteren met het implanteren van deze zendertjes in muizen. Het eerste zendertje woog vijf gram en was ruim 2,5 centimeter lang. Inmiddels IS dat teruggebracht tot 3,5 gram en iets meer dan 2 centimeter. Aan het uiteinde zijn twee elektrodedraadjes zichtbaar, binnenin bevindt zich een batterijtje dat met een magneet uitgeschakeld kan worden om energie te sparen. Door proeven ontdekte Kramer dat het zendertje het veertien maanden blijft doen. "Dat moest ik absoluut onderzoeken, omdat het belangrijk is dat niet halverwege een proef opeens de batterijen leeg zijn. Dan heb ik dieren verprutst." DSI is het enige bedrijf dat deze kleine apparaatjes maakt. Een zendertje voor het meten van hartslag en ECG kost zestienhonderd gulden en dat voor het meten van de bloeddruk zelfs vierduizend gulden. Hoewel de techniek in het apparaatje eenvoudig IS, zit het geheim in de coating. Die zorgt dat het lichaam van de muis de zender accepteert. Sinds de eerste publicaties ongeveer

Notariaat

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen