Ad Valvas 1998-1999 - pagina 661

AD VALVAS 17 JUNI 1999

PAGINA !

het onderwijs? Groene studiepunten voor duurzaamheid Letterendocenten kunnen de kreet 'normen en waarden' niet meer horen Stek je werkt als archeoloog aan opgravingen in het centrum van Amsterdam waar een nieuwbouwproject gestart z al worden. Dan biedt de projectontwikkelaar je veel geld aan om op te schieten. Met dat geld kun je mooi een ander belangwekkend onderzoek starten. Wat doe je? De casus wordt aangehaald door Jan Noordegraaf als hij spreekt over dilemma­georiënteerd­onderwijs. D e docent Nederlands kreeg de afgelopen twee jaar een dag in de week betaald om het waardenproject bij Letteren meer vorm te geven. Zowaar geen eenvoudige taak. Want toen Letteren werd aangewezen als pi/orfaculteit voor het waardenproject, was zij juist begonnen aan een grootscheepse onderwijshervor­ ming. Die kostte de docenten veel tijd. Bovendien claim­ den ze dat in het letterenonderwijs al genoeg aandacht werd besteed aan waarden. Juist in de geesteswetenschap­ pen komen ethische vragen als vanzelfsprekend aan bod, lieten zij de projectleider weten. N a vier jaar wekt het woord 'waarden' zelfs ronduit irritatie op. Prof.dr. Marijke Spies, lid van de onderwijsdirectie: "Ik kan de kreet niet meer uitstaan. Het is zo'n dooddoener. Inmiddels heeft heel Nederland het over 'normen en waar­ den'. Als je het maar roept, is het goed, maar iedereen ver­ staat er weer iets anders onder." De hoogleraar Nederlandse letterkunde tot 1770 uit forse kritiek op het project. "Het is wollig en vaag. Niemand heeft het concreet over de invulling. Over welke waarden hebben we het, hoe gaan we dat aanpakken, op welk moment in het leerproces besteden we er aandacht aan en bij welke vakken? Bovendien wordt net gedaan of we opnieuw het wiel moeten uitvinden. Alsof niet al jarenlang gedebatteerd is over waardevrije wetenschap. In de jaren zestig zijn er hele veldslagen over geleverd."

gen." Hij beseft dat hervormingen langzaam gaan. T o c h is hij niet ontevreden. "In ieder geval is het filosofieonderwijs bij Letteren verbeterd. Dat gaat niet alleen meer over de oude filosofen, maar laat ook de moderne tijd aan bod. Bovendien komen daar meer werkgroepen." Voorzichtig spreekt hij nu met docenten over de toepassing van dilemma­georiënteerd­onderwijs. Dat levert opnieuw felle reacties op. D e plannen zijn volgens Spies nog te oppervlakkig. "Over deze onderwijsvorm zijn boeken volge­ schreven. Ga in Maastricht kijken waar het probleemge­ stuurde onderwijs is toegepast. Het is een mooi ideaal maar kan niet zonder meer op alle vakken worden toege­ past. Het vereist ook goede, gemotiveerde studenten." Docent filosofie René van Woudenberg heeft moeite met de term dilemma. "Die zegt me niet zo veel. Alsof elk wetenschappelijk of filosofisch probleem te reduceren is tot twee mogelijkheden, terwijl er juist oneindig veel mogelijk­ heden zijn." Noordegraaf erkent dat de projectleiders zich tot nu toe vooral richtten op docenten en dat ze nog geen zicht heb­ ben op de mening van studenten. Paul Bijl, eerstejaars stu­ dent Nederlands, staat er in ieder geval welwillend tegen­ over. Hij vindt dat het eerstejaarsonderwijs helemaal niet zo kritisch is opgesteld. "De meeste docenten presenteren gewoon één theorie of visie, terwijl er altijd meerdere stro­ mingen of ideeën zijn." Hij beseft dat dilemma­georiën­ teerd onderwijs de studielast kan vergroten en afhankelijk is van de inzet van studenten. "Misschien vinden mijn stu­ diegenoten het allemaal gezeik, maar ik kan me ook goed voorstellen dat ze het leuk vinden. En zeg nu zelf: theorieën vergaan, maar wat er achter steekt is veel essentiëler." , jjf

Ergernis Ook prof.dr. Elrud Ibsch kan haar ergernis nauwe­ lijks verbergen. "In het begin heb ik enthousiast meegedaan aan voorlichting over waarden in het onderwijs. In de literatuurwetenschap krijgen studenten er voortdurend mee te maken. Is taal door G o d gege­ ven of door mensen gemaakt, welke literatuur vind je goed en waarom, welke waarden schuilen achter metafo­ ren? Het was goed dat we er even bij hebben stilgestaan. N u weten we het wel. Ik voel me aan het lijntje gehou­ den en gecontroleerd." Noordegraaf begrijpt dat er weerstand is. "Het onderwijs is pas vernieuwd en daar zijn allerlei vakken voor samengevoegd. Docenten zijn bang dat ze geen tijd meer overhouden om een zekere basiskermis over te bren­

" D e halve wereld is al bezig met duurzame ontwikkeling, daarom kan de v u niet achterblijven. Zeker niet omdat deze universiteit zich wil profileren op het gebied van milieu, samen met Wageningen", verklaart hoogleraar dierecologie prof.dr. Nico van Straalen. Hij is voorzitter van de begelei­ dingscommissie van het project rondom duurzaamheid. Dit is een nieuw idee naast het normen­ en waardenproject, ook bedoeld om de VXJ een eigen gezicht te geven. D e vu ondertekende vorig jaar een overeenkomst met Copernicus, een organisatie voor de integratie van duurza­ me ontwikkeling in het hoger onderwijs. "Bij enkele Neder­ landse universiteiten lopen al projecten", licht projectcoör­ dinator Geertje Appel toe. D e faculteiten biologie en economie econometrie worden de voortrekkers van het nieuwe project. Daarna volgens andere faculteiten. Het project krijgt een looptijd van vier jaar. Bij Economie econometrie onderzoeken inmiddels twee hoogleraren milieueconomie in welke vakken duur­ zaamheid kan worden opgenomen. Bij Biologie loopt de eerste fase vanaf september vorig jaar en ligt inmiddels een concreet voorstel. "Bij alle vakken die zich daar goed voor lenen, zullen de docenten het onder­ werp duurzame ontwikkeling 'inweven'. Dit om te voorko­ men dat het een los onderdeeltje wordt", zegt Van Straalen. Daarnaast wordt het een aparte specialisatierichting voor zowel biologen, medisch­biologen als milieuwetenschap­ pers. Studenten die hiervoor kiezen kunnen straks waar­ schijnlijk groene studiepunten halen.

'De eerste reactie was: wat is dit nu weer?' 'De eerste reactie van een aantal docenten was: 'Wat is dit nou weer? We hebben toch ook al het waardenpro­ ject'?", zegt onderwijsmanager biologie Anneke Wagner. " O m d a t het niet te veel moet worden, kiezen we ervoor in het tweede jaar aandacht te besteden aan het waardenproject en in het derde jaar aan duurzaamheid in het blok maatschappelijke oriëntatie. Op die manier kunnen we er weer andere docenten bij betrekken." Net als bij het waardenproject moet het onderwijs over duurzame ont­ wikkeling gebeuren door het voor­ leggen van dilemma's die te maken hebben met milieu. Studenten bui­ gen zich bijvoorbeeld over de vraag of de riviergeulen langs de Maas bij L o m m wel of niet uitgegraven moe­ ten worden. Zaken die ze moeten mee­ wegen zijn de korte­ en langetermijngevol­ het feit dat boeren stukken land kunnen kwijtraken, de mogelijkheid van overstromingen, de per­ spectieven voor natuurontwikkeling, de vraag of de dorps­ bewoners er last van hebben en de kosten. O m de docenten houvast te bieden, wil Geertje Appel een 'dilemmaboek' samenstellen met concrete voorbeelden. Verder zal ze in september een website over duurzaamheid in het onderwijs maken. Komend najaar vindt bovendien een symposium plaats voor medewerkers en studenten van Biologie en Economie. Studenten van het Universitair Milieuplatform van de v u zijn bij de organisatie betrokken. Vijfdejaars Bas Brabeling is enthousiast: "Ik doe zelf milieu­ economie. Maar juist voor economiestudenten die uit zich­ zelf niet kiezen voor milieuvakken is het belangrijk dat zij leren in h u n afwegingen rekening te houden met duur­ zaamheid."

// economie vvaaraenonaerwijs DIJ economiei KB; weerstand, oproepen bij studenten Onderwijsmanager E d u Spoor heeft er vertrouwen in. Het is een kwestie van een lange adem, maar uiteindelijk zal er in het economieonderwijs meer ruimte komen voor ethi­ sche vraagstukken. Vorig jaar ging hij met de docenten voor het eerst praten over het waardenproject. Hij onder­ vond geen weerstand. "Als er al weerstand is, dan zal die komen van studenten die niet gewend zijn om om te gaan met tegenstrijdigheden en complexe problemen. Velen wil­ len gewoon een vak leren en dat toepassen." Volgens Spoor wordt de economiestudie doorgaans gedo­ mineerd door vaste methoden en technieken, die bedoeld zijn om problemen moeten op te lossen. "Dat is natuurlijk een schijnwerkelijkheid. In de economische wereld is het geen gemeengoed om dat ter discussie te stellen." Aandacht voor waarden begint in de basisopleiding. In het vak filosofie en wetenschapsleer zetten economiedocenten dilemma's uiteen. Idealiter blijft het niet alleen bij dit vak.

Studenten moeten ook verder in de studie gestimuleerd worden o m het oplossen van economische problemen te toetsen aan maatschappelijke waardenstelsels. "Ik weet het, dat klinkt heel mooi maar is weinig concreet", zegt Spoor. "We zijn nu met docenten aan het overleggen hoe hun vak bijdraagt aan deze doelstelling." Bovendien is economie nauw betrokken bij het nieuwe duurzaamheidsproject (zie: Groene studiepunten voor duur z aamheid). Camiel Vermeulen, vierdejaars economie, vraagt zich af of het universitaire onderwijs studenten echt zal bijbrengen meer oog te hebben voor verschillende waarden. "Het hangt af van de instelling van elke student. N o r m e n en waarden krijg je mee in je opvoeding. Die zijn je eigen ver­ antwoordelijkheid. Ik zou het wel kuimen waarderen als vakken kritischer worden gebracht, maar ik betwijfel of alle studenten daar voor openstaan. Een grote groep leert alleen maar tentamens om punten te halen."

wm

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen