Ad Valvas 1998-1999 - pagina 505

College van bestuur bedenkt selectiecriteria

H a P

VU wil speerpunten in onderzoek

S n a P

In de toekomst is 'kwaliteit' niet meer het enige selectiecriterium voor onderzoek. VU-wetenschappers zuilen meer en meer moeten aangegeven wat het strategisch belang is van hun inspanningen voor de universiteit en de maatschappij, vertelt rector magnificus Taede Sminia.

Kort wetenschappelijk VU-nieuws onder redactie van Dirk de Hoog

Luchtfietserij geen droom

Dirk de Hoog Onderzoek aan de vu moet niet alleen van hoge kwaliteit zijn, maar ook bijdragen aan de uitstraling en de herkenbaarheid van de universiteit, vindt rector Taede Sminia. "De vorming van de onderzoekscholen had de afgelopen jaren een zekere opvoedende waarde. Er is daardoor een selectie gemaakt in wat belangrijk IS. Bovendien is het niveau van de projecten opgekrikt. N u komt het moment in zicht dat je niet meer alleen op grond van kwaliteit maar ook op grond van strategische overwegingen keuzes moet maken op het gebied van onderzoek." De rector magnificus schat dat zo'n 85 procent van het onderzoek inmiddels ondergebracht is bij één van de ruim honderd onderzoekscholen die Nederland rijk is. D e v u participeert in 48 van dergelijke scholen en is bij zeven daarvan penvoerder, wat betekent dat de v u leidinggevende is in het onderzoek dat door de onderzoekschool wordt gedaan.

Niet meer bij Veel onderzoekscholen komen er niet meer bij, is de verwachting. Dat wil niet zeggen dat het beleid stilstaat. D e overheid wil voor de stimulering van echt toponderzoek honderd miljoen per jaar reserveren. "Bij de eerste ronde voor de vorrriing van topscholen was de kritiek dat al het geld in de medische, bèta en technische hoek is terechtgekomen", vertelt Sminia. D e v u kreeg één topinstituut toegewezen op het gebied van onderzoek bij Aardwetenschappen, waarbij het samenwerkt met de universiteiten van Utrecht en Delft. Sminia verwacht dat in'een tweede ronde met name topinstituten in de alfa- en gammadisciplines van de grond komen. "De v u dingt zeker mee. We hebben een paar goede kandidaten m huis." De vorige minister van Onderzoek en Wetenschap wilde dat de universiteiten gezamenlijk honderd miljoen gulden per jaar vrijmaakten om zelf toponderzoek te stimuleren. De vu trekt de komende vier jaar 15 miljoen uit voor deze zogeheten breedtestrategie. Onlangs nam het college

-SM)ZF,

IVIogelijke onderzoeksthema's waar de VU zich in de toekomst op wil concentreren zijn ouderen, kinderen en bewegingswetenschappen. van bestuur een besluit over de verdeling van dit geld, waarvoor de gezamenlijke faculteiten 22 voorstellen indienden. D e vu keek bij de toewijzing van geld niet alleen naar de kwaliteit van de voorstellen, maar ook naar het strategisch belang ervan voor de universiteit. Een speciaal ingestelde commissie bedacht daar criteria voor. Zo moet het gekozen onderzoeksvoorstel bijvoorbeeld aansluiten bij de traditie van de vu, zowel in wetenschappelijke reputatie als de bereidheid levensbeschouwelijke implicaties in het onderzoek te betrekken. Ook speelt het verwachte effect op de ontwikkelingen in de wetenschap en de maatschappij een belangrijke rol. Sminia beaamt dat deze criteria nog globaal zijn. "Het is zeker niet de bedoeling dat de bestuurders van bovenaf vastleggen wat moet gebeuren. We willen wetenschappers zo stimuleren dat ze met de neuzen dezelfde kant op gaan staan."

Prioriteiten Voorafgaand aan de keuze van onderzoeken die vallen onder de breedtestrategie, moesten alle faculteiten en grote wetenschapsgebieden aangeven waar h u n prioriteiten de komende jaren liggen. "Het is interessant om te kijken of uit die onderzoeksplannen van verschillende disciplines overkoepelende thema's naar voren komen. De vu-campus is een goede voedingsbodem om vanuit diverse disciplines samen te werken. Het zou de moeite waard kunnen zijn zulk onderzoek een extra

stimulans te geven, zodat het iets kan worden waarmee de vu zich kan profileren", aldus Sminia. Een aantal van de overkoepelende thema's is al aan te geven. Zo houden verschillende faculteiten zich bezig met onderzoek over veroudering. Andere faculteiten nchten zich onafhankelijk van elkaar op kinderen en jongeren in problemen. Ook op gebied van milieu doen diverse faculteiten onderzoek. Binnen de bèta en medische disciplines zijn eveneens overkoepelende aandachtsgebieden te onderscheiden, zoals neurowetenschappen, bètacomplexiteit en levenswetenschappen. Een aantal projecten dat aan de vu geld kreeg vanwege de breedtestrategie, valt onder een van deze overkoepelende thema's.

Keuzes Sminia benadrukt echter dat de definitieve keuzes voor de onderzoekspeerpunten nog niet zijn gemaakt. Hij vindt bijvoorbeeld dat ook onderzoek dat niet valt onder een overkoepelend thema tot universitair speerpunt kan worden verheven. "We zijn bijvoorbeeld de enige universiteit met een faculteit bewegingswetenschappen. Je kan je voorstellen dat onderzoek daar sterk bijdraagt aan de herkenbaarheid van de universiteit. Bovendien vinden we het belangrijk dat de v u een brede universiteit is die zowel bij de alfa-, bèta- , gamma- als medische richtingen hoogwaardig onderzoek kent. Dat kan betekenen dat je bepaalde gebieden extra stimuleert. Bovendien is voor de v u de theologische

faculteit natuurlijk van gezichtsbepalend belang. Daarom kan je ook aan onderzoek dat daar gebeurt extra aandacht willen besteden." O m onderzoek naar de christelijke identiteit van de v u te stimuleren, bestaat al jaren een speciaal stimuleringsfonds. Daaruit worden projecten op het raakvlak van geloof, wetenschap, maatschappij en culmur gefinancierd. Een voorbeeld is een onderzoek naar de invloed van religie op depressies bij ouderen dat onlangs landelijk veel publiciteit kreeg. Dit fonds blijft bestaan, maar wordt op een nieuwe leest geschoeid. Er komen de volgende jaren twee aandachtsvelden, namelijk één rondom 'individu, civilisatie en religie' en een ander rond 'reductionisme'. Ook een ander centraal stimuleringsfonds blijft bestaan. Hierin zit geld om onder meer professorabel geachte wetenschappers met een sterk vernieuwende inbreng te behouden of juist van buitenaf aan te trekken. D e v u denkt nog na over de instelling van een fonds waardoor jonge veelbelovende wetenschappers ervaring kunnen opdoen om door te groeien naar de top. Misschien dat dankzij al deze inspanningen uiteindelijk een antwoord wordt gevonden op de vraag Why are human beings on earth? De theologen van de v u krijgen in ieder geval de komende jaren geld om zich over dat thema te buigen.

Een amateur kan ongeveer een kVcartiertje in de lucht blijven met een goed gebouwde luchtfiets, berekende vu-hoogleraar meteorologie Henk Tennekes in het blad Natuur Gf Techniek. Probleem is wel dat zo'n vliegfiets enorm e vleugels nodig heeft van ongeveer 35 meter lang en dat geeft parkeerproblemen. Bovendien houdt een normaal mens het niet lang vol om de trappers snel genoeg rond te krijgen. Dat kost namelijk een inspanning van rond de tweehonderd watt per uur. Dat is twee keer zo veel als gewoon fietsen op de vlakke weg met een snelheid van 20 kilometer per uur. Daar komt bij dat het onverstandig is om met maximale inspanning de lucht in te fietsen. Het voertuig met berijder zal dan bij een beetje extra tegenwind neerstorten. Veel praktische mogelijkheden ziet Tennekes dan ook niet, maar het zou een interessante tak van sport kunnen worden. Topsporters als wielrenner Miguel Indurain en schaatser Rintje Ritsma zijn in staat langere tijd achter elkaar een prestatie van 400 watt te leveren. Daarmee moeten ze in staat zijn ruim een uur te luchtfietsen. N u staat het duurrecord luchtfietsen op naam van de Griek Kanuellos Kannelloupolos die na jarenlange intensieve training in 1988 vier uur lang fietsend in de lucht wist te blijven.

Spuug grondstof voor nieuwe antibiotica Menselijk spuug bevat stoffen die geschikt zijn om een nieuwe generatie antibiotioca te maken, blijkt uit het onderzoek waarop Eva Helmerhorst 7 april promoveert. Deze antibiotica hebben een krachtige werking tegen een scala aan ziekteverwekkers, zoals de MRSA-bacterie die in veel ziekenhuizen voor problemen zorgt omdat de bacterie tegen bijna alle bestaande antibiotica resistent is. De nieuwe antibiotica kunnen in de toekomst als aanvulling of vervanging dienen van de huidige medicatie, met name in die gevallen waarin resistentie een probleem is. Zo werken de stoffen tegen de schimmel Candida albicans, de maagzweerbacterie Helicobacter pylori en Streptococcus mutans, de veroorzaker van tandcanès. Ze zijn ook actief in een aantal Candida-stammen die met de huidige generatie antibiotica moeilijk te bestrijden zijn. D e nieuwe antibiotica zijn gebaseerd op stoffen die in menselijk speeksel voorkomen. T o t nu toe is geen resistentie tegen anti-microbiële peptiden aangetoond. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar hun toepassing in speekselsubstituten en sprays voor de bestrijding van hardnekkige schimmelinfecties in de mond, op de huid en in dieper gelegen plaatsen in het lichaam.

Woordje 'of uniel( in Nederlandse taal Het gebruik van het woordje 'of in bepaalde zinnen is typisch voor de Nederlandse taal, aldus het proefschrift van Ad Welschen die 31 maart promoveerde. Uitgangspunt voor het onderzoek zijn alledaagse zinnen zoals: "Er gaat geen dag voorbij of er staan files op de grote wegen". En: "Het zal niet lang meer duren of in de randstad zal het rekeningrijden worden ingevoerd". Deze specifieke toepassing van het woordje 'of komt behalve in het Nederlands, Afrikaans en Fries, in geen andere taal voor. D e zinnen zijn tweeledig en de volgorde van de deelzinnen ligt vast: er is een voor- en een nazin. Bepalend is de tegengestelde polariteit tussen voor- en nazin waarbij 'of fungeert als een noodzakelijk omslagpunt. De taalgebruiker wordt als het ware via een negatief ingezette boodschap al op het spoor gezet van een positief vervolg. Deze constructie geeft het Nederlands iets speciaals. NICO Boink - AVC/VU

Sidney Vervuurt - AVC/VU

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen