Ad Valvas 1998-1999 - pagina 291

AD VALVAS 17 DECEMBER 1998

PAGINA 5

Mening van politici geeft de doorslag bij kiezer VU­politicologen analyseren verkiezingen van 1998 De media spelen een belangrijke rol bij verkiezingen. Dat betekent niet dat de kiezers Kijken naar poppetjes belangrijker vinden dan het spel om de knikkers. Standpunten en meningen die politici in de media naar voren brengen, lijken een goede graadmeter voor wie de sympathie van de kiezer wint.

gezondheidszorg het belangrijkste onderwerp. Daar had D66 met verant­ woordelijk minister Borst van kunnen profiteren, maar de werkgevers in de gezondheidszorg forceerden opzette­ lijk vlak voor de verkiezingen een arbeidsconflict. Zo kwam Borst in het nauw en kon Wim Kok met de prijs gaan strijken. Kok is er uitstekend in om zich voor anderen te schuiven als het om sinterklaas spelen gaat", zegt Kleinnijenhuis. Hij vindt dat de PvdA er ook heel goed in slaagde 'eigen' thema's naar voren te schuiven, zoals de ongelijke verde­ ling van de welvaart. Zelfs aan een technisch onderwerp als belastingher­ ziening wisten ze nog een sociaal tin­ tje te geven. Ook konden de sociaal­ democraten voor hen nare onderwerp, zoals uitbreiding van Schiphol en het milieu, voor een groot deel uit de ver­ kiezingsstrijd weren.

Dirk de Hoog

Ondanks dat de media een steeds belangrijkere rol spelen bij politieke verkiezingen, gaat het niet alleen om de personages in de hoofdrollen, vmdt de nieuwe hoogleraar communicatie­ wetenschappen aan de vu Jan Klem­ ni)enhuis. "Poppetjes zijn belangrijk bij verkiezingen omdat alleen die pop­ petjes kurmen vertellen waar het om gaat, maar heel veel belangrijker dan dat zijn ze niet. Ze zijn de spreekbuis van de partij." Volgens Kleinnijenhuis zijn de kiezers nog steeds niet zo gek dat ze alleen op het uiterlijk of de pre­ sentatie van de politici afgaan. "Ze gaan echt niet af op iemands haar­ kleur, maar op de vraag of iemand iets te melden heeft waarmee hij zich kan redden in de politieke arena." Kleinnijenhuis kan het weten. Een groep onderzoekers van de vakgroep politicologie en bestuurskunde van de vu volgden de media tijdens de ver­ kiezingen van 1998 en relateerden de gevonden gegevens aan de verkie­ zingspolls en de daadwerkelijke uitsla­ gen. De resultaten, samengevat in het rapport Paarse polarisatie, presenteer­ den de onderzoekers maandag 14 december in perscentrum Nieuws­ poort. "De methode die wij ontwik­ kelden, lijkt een heel aardige voorspel­ ler voor de uitslagen. P sychologen zit­ ten er vaak naast als ze moeten voor­ spellen wie gaat winnen. Ze houden er te weinig rekening mee dat kiezers met alleen kijken of ze iemand sympa­ thiek vinden. Kiezers vinden het ook belangrijk of iemand in het politieke spel als persoonlijkheid overeind kan

Buitengewoon slecht Jan Klein n ijen huis: 'Het politieke spel is een combin atie van slimmigheidjes, weetjes, ervarin g en omstandigheden.'

Peter Wolters - AVC/VU

^ '.< « I f

blijven."

De methode van Kleirmijenhuis en consorten houdt in dat ze van de belangrijkste media, zoals de landelij­ ke dagbladen en de tv­joumaals, een nauwkeurige inhoudsanalyse maakten. De uitspraken ordenden ze naar items. Ook gaven ze aan of een uit­ spraak een negatieve dan wel positie waardering voor een van de politieke partijen inhield. Deze gegevens corre­ leerden ze met de. voorkeuren voor de verschillende politieke partijen die het marketingbureau Nipo verzamelde bij een vast teleparmel. Uit de analyse blijkt dat de verande­ nngen in aandacht en waardenng van de media voor standpunten van poli­ tieke partijen, heel goed de verande­ nngen voorspellen in de stemvoorkeu­ ren van de kiezers. "Waar het om gaat IS welke thema's de verkiezingen domineren en welke partijen het beste hun thema's naar voren schuiven", aldus Klemnijenhuis.

Vaste p a t r o n e n Volgens hem houden kiezers er vrij vaste patronen op na om te bepalen welke onderwerpen bij welke politieke stromingen in de beste handen zijn. "Stel dat het centrale thema 'belas­ ting' is, dan is dat gunstig voor de VVD, want iedereen wil minder belas­ ting betalen. Dat is net zo met het terugdringen van de staatsschuld. Vol­ gens de kiezers zijn de liberalen daar

goed in. Is echter 'sociale zekerheid' het thema, dan is dat beter voor de PvdA, want niemand wil dat de uitke­ ring van arme oudjes hard worden aangepakt." Bij de verkiezingen van 1994 was Bol­ kestein, de toenmalige lijsttrekker van de WD, er heel erg goed in te bepalen wat de thema's van de verkiezingen moesten zijn. "Dat is natuurlijk het echte politieke spel. Het is een combi­ natie van slimmigheidjes, weetjes, ervanng en omstandigheden. Zo wist Bolkestein van zijn WD de partij te maken voor wie m de ogen van de kiezers het terugdringen van het aan­ tal asielzoekers het belangrijkste item was." In 1998 kreeg Bolkestein opnieuw de kans het asielzoekersitem aan zijn par­ tij te koppelen. "Janmaat van de Cen­ trumdemocraten diskwalificeerde zich door bij de dood van len Dales, de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken, te zeggen dat hij haar dood helemaal niet erg vond", legt Kleinnij­ enhuis uit. Toch lukte het Bolkestein niet het thema uit te spelen. "De WD had de pech dat in het voorjaar waar­ in de verkiezingen plaatsvonden zich geen actuele nieuwsfeiten voordeden rond asielzoekers. Enige maanden daarvoor was dat wel het geval rond

teruggestuurde asielzoekers uit Iran. Bij gebrek aan nieuws begonnen aller­ lei WD'ers op een ongecontroleerde manier het asielvraagstuk aan de orde stellen ­ soms op zo'n domme manier dat Bolkestein ze openlijk terug moest fluiten. Dat maakt je als partij natuur­ lijk niet sterker." Hij voegt toe dat tot overmaat van ramp de affaire Van Baaien opdook, het kandidaat­Kamerlid van de WD dat werd beschuldigd in zijn studen­ tenjaren extreem­rechtse sympathie te hebben gekoesterd. Hij zou daar indertijd uiting aan hebben gegeven in een brief aan de beruchte racist Joop Glimmerveen.

Heel goed "Op andere terreinen dan asielzoekers deed Bolkestein het heel goed. Denk bijvoorbeeld aan de discussie over de euro die hij aanging. Door te roepen dat de dure Nederlandse gulden niet verspild mocht worden door samen te gaan met de slappe Italiaanse lire, kreeg hij veel sympathie, ondanks dat zelfs sommige liberale voormannen dit standpunt 'doUemanspolitiek' noem­ den." Hoewel het Bolkestein "objectief aan­ toonbaar" in 1998 minder goed lukte de politieke thema's te bepalen dan in

1994, bereikte de W D wel het beste resultaat in haar bestaan, namelijk 31 zetels. "De verkiezingen van 1998 zijn een naschok in de Nederlandse poli­ tieke verhoudingen, volgend op de aardverschuiving van 1994. Toen verloor het CDA twintig zetels in de Tweede Kamer en belandde uiteinde­ lijk in de oppositie", schrijven de onderzoekers. Opmerkelijk is ook dat links en rechts in de Kamer voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis even sterk zijn. Daarvoor had rechts (WD, CDA en kleine partijen) altijd de meerder­ heid. Kleirmijenhuis: "De verkiezings­ uitslag van 1998 liet vooral een ver­ schuiving zien vanuit het midden van de politiek waar zich het CDA en D66 bevinden naar meer de linkse en de rechtse flanken." De cijfers geven hem gelijk. De partijen in het centrum ver­ loren samen vijftien zetels. "Eigenlijk gingen de verkiezingen in 1998 meer tussen de PvdA enerzijds en D66 en CDA anderzijds, dan tussen de sociaal­ democraten en liberalen. De winst van de PvdA komt vooral van de par­ tijen in het centrum." Hij vindt dat de PvdA, en met name Wim Kok, heel goed in staat was ver­ kiezingsthema's op de kaart te zenen. "De Nederlandse kiezer vindt de

Het CDA kwam er buitengewoon slecht af met een historisch diepte­ pimt van 29 zetels. In 1989 had de partij er nog 54. "Het CDA heeft dui­ delijk een probleem om zich te profi­ leren. Dat komt mede doordat hun kiezers uit twee nogal verschillende groeperingen bestaan. Aan de ene kant heb je de wat oudere traditioneel denkenden en aan de andere kant de jongere bevlogen christenen die wat sommige standpunten betreft dicht in de buurt van GroenLinks komen, bij­ voorbeeld bij armoedebestrijding. Twee zulke verschillende groepen bedienen met een eenduidige bood­ schap is moeilijk. Het CDA had dan ook moeite om aandacht te krijgen in de media. Dat zag je al in het Brink­ man­tijdperk. Op een gegeven moment ging het in het nieuws wel vaak over Brinkman, maar kwam hij zelf steeds minder op de televisie aan het woord en kreeg dus steeds minder kans zijn opinies te ventileren." Maar daar hebben meer politici last van. Kleinnijenhuis: "Journalisten houden er niet van snel een politicus aan het woord te laten. Ze zijn bang beschuldigd te worden van het maken van propaganda. Dus moet een politi­ cus zorgen dat iemand aandacht aan zijn mening besteedt door uitspraken te doen die anderen weer aanhalen. Bolkestein kon dat heel goed. Wat ook gebeurt, is dat journalisten op een gegeven moment een onderwerp niet meer nieuwswaardig vinden en er gewoon geen aandacht meer aan besteden. Dan kom je ook niet meer over het voeüicht." De kersverse hoogleraar moet lachten om de vraag of de onderzoeksgroep bij de volgende verkiezingen zelf de uitslagen gaat voorspellen. "Misschien moeten we het eens proberen. Ik ben ervan overtuigd dat we er niet zo slecht vanaf komen. Tijdens de ver­ kiezingen schreven we bijvoorbeeld elke week een stukje in het NRC-Handekblad. Vaak stond daarin dat er weer geen noemenswaardig nieuws over het CDA in de media aangetroffen was. Toen voorspelden de traditionele polls nog dat het CDA redelijk stabiel zou blijven, terwijl de partij uiteinde­ lijk fors kelderde. Voor voorspellingen ben je afhankelijk van wat de kiezers vinden. Hun mening is voor een groot deel gebaseerd op het nieuws dat de mensen tot zich nemen. De aard en omvang van het nieuws meten lijkt dus een aardige graadmeter te zijn. Met onze methode kun je dus aardige prognoses geven."

-««^»

^^0M

#^*^;

^B

1

\_^^Ss:s^S. \ De kun st voor politici is het bepalen van het belan grijkste thema van de verkiezin gen , con cludeert Jan Kleinnijenhuis. Een domin an t tiiema dat n auw verbon den is met het gedachten goed van een politieke partij, trekt stemmen voor die partij. Bert verhoeff - Hollandse Hoogte

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen