Ad Valvas 1998-1999 - pagina 465

AD VALVAS 18 MAART 1999

PAGINA S

Studenten onbevoegd voor de klas De kranten staan er bol van: er is een groot tekort aan leraren. Middelbare schooldirecteuren bellen stad en land af om hun vacatures te vullen. Niet zelden nemen zij hun toevlucht tot studenten die nog geen onderwijsbevoegdheid hebben. Ook VU-studenten staan zonder bevoegdheid voor de klas.

Yvètte Nelen Volgens Klaas Dijkhuis, voorlichter van de inspectie van het onderwijs in Utrecht, komt het in het voortgezet onderwijs zeker drieduizend keer per jaar voor dat scholen h u n toestemming nodig hebben om een leerkracht aan te nemen zonder lesbevoegdheid. Dat is al een paar jaar zo, al heeft hij de indruk dat het aantal dispensatieverzoeken de laatste maanden toe-

neemt. D e onderwijsinspectie stelt wel een aantal voorwaarden aan zo'n dispensatieregeling. Een school moet aantoonbaar alle moeite gedaan h e b ben om een leerkracht te vinden. Verder moet duidelijk zijn dat de student binnen afzienbare tijd zijn of haar lesbevoegdheid haalt. Directeur G . M . ten Cate van het Oranje Nassaucollege in Zoetermeer vertelt dat hij op dit m o m e n t vijf docenten heeft die nog met h u n lera-

renopleiding bezig zijn. Daar doet de inspectie niet moeilijk over. Het is immers: óf een student, óf niemand. Eén van docenten zonder bevoegdheid is vu-student Jan van Dijk (zie verhaal hieronder). H e t Oranje Nassaucollege is een snel groeiende school. Elk jaar komen er zo'n 150 leerlingen bij. Vorig jaar moesten in een keer 35 nieuwe docenten aangesteld worden. Dat werden overwegend jonge mensen. D e gemiddelde leeftijd van het lerarenkorps is gedaald tot begin veertig. T e n Cate schat dat het dit jaar nog moeilijker wordt om de vacatures te vullen. D a a r o m onderhoudt hij nauwe contacten met de lerarenopleidingen in de regio. H e t Instituut voor Didactiek en Onderwijspraktijk op de v u (iDO/vu) wordt regelmatig benaderd met verzoeken om n a m e n van studenten. iDO/vu kan daar niet altijd aan vol-

doen. Het aantal studenten dat de opleiding volgt, loopt echter terug. O m de opleiding aantrekkelijker te maken voor studenten, biedt het iDO/vu in de toekomst nieuwe studievarianten aan. Op dit moment is de lerarenopleiding een postdoctorale studie van een jaar. Het moet mogelijk worden om al tijdens de studie een onderwijsbevoegdheid te halen.

Beoordelen Fons Huijbregts (29) kan niet goed beoordelen of de plannen zullen helpen. Fons volgt smds september de lerarenopleiding op vu. Daarnaast staat hij negen uur betaald voor de klas op het ErfgooierscoUege in Huizen. "Ik heb tijdens mijn studie economie nooit overwogen om de lerarenopleiding te doen. Je komt van school en denkt met meteen: ha, ik word leraar!" Fons studeerde af aan de vu in 1996.

Daarna werkte hij een jaartje voor een verzekeringsmaatschappij, maar dat vond hij te technisch. Hij besloot alsnog de oriëntatiecursus van de lerarenopleiding te volgen. Daarbij gaf hij les op een school in Amstelveen. Fons kreeg de smaak te pakken. Hij vindt het een groot voordeel dat hij eerst gestudeerd heeft. "Je hebt je vak langer bestudeerd en bent daardoor beter voorbereid op moeilijke vragen in de klas." Fons beaamt dat het vak van leraar ondergewaardeerd wordt, maar dat komt voor een deel door de manier waarop erover geschreven wordt in de kranten. Alleen het geklaag, hoe terecht het ook is, haalt de pers. Het mag van hem allemaal positiever. Hij is in elk geval tevreden over zijn werkgever. Op de vraag of leraar een leuk beroep is, klinkt een volmondig ja.

'Met een diploma ben je nog geen goede leraar' Jan Dijk had nog geen enkele didactische cursus gevolgd toen hij de eerste keer voor de klas stond. Inmiddels zit hij op de lerarenopleiding aan de VU en werkt, nog zonder onderwijsbevoegdheid, aan het Oranje Nassaucollege in Zoetermeer. In zijn eentje heeft hij de verantwoording voor zes atheneumklassen.

( T j n? Wat vond je ervan?" Als de XJizoemer is gegaan en de leerlingen zijn vertrokken, kijkt Jan Dijk (33) me vragend aan. "Dat zag er vrij ontspannen uit", antwoord ik. Jan h)kt even verbaasd, dan knikt hij bedachtzaam. "Dat is op zich een goed teken, maar laat ik je zeggen: ik doe niet zomaar wat. Als je voor de klas staat, moet je weten wat je doet. Zeker als je de leerlingen zelfstandig Iaat werken." Jan Dijk geeft twfintig uur economie 2 op het Oranje Nassaucollege, een chnstelijke scholengemeenschap in Zoetermeer. In zijn eentje is hij verantwoordelijk voor zowel 4 - als 5- en 6-atheneum: zes klassen, samen zo'n 130 leerlingen. Dat is de hele bovenbouw. Geen eenvoudige taak. Zeker niet voor iemand die nog geen onderwijsbevoegdheid heeft. Jan begon in september met de lerarenopleiding op de vu. Hij wilde graag werken naast de studie en schreef in september vijf scholen aan. Op een maandag gingen de brieven de deur uit. Woensdag werd hij gebeld door de directeur van het Oranje N a s saucollege. Donderdag had hij een baan. Of hij de week erop wilde beginnen. De klassieke ftmctionele ruimte met bord, banken en stoelen is gevuld met 28 leerlingen. Een geopend bovenhchtje kan niet voorkomen dat de ramen beslaan. D e zware, zurige lucht roept herinneringen op aan de eigen schooltijd. Onze binnenkomst schijnen de jongeren met op te merken. Pas als Jan in zijn handen klapt en de "dames en heren" tot stilte maant, wordt het rustiger.

Jan Dijk gelooft niet in onder de duim houden: 'in je eentje t ^ e n dertig man. Dat verlies je altijd.' loopt af en toe de klas uit, want o p de gang volgen twee leerlingen van een andere klas een extra tussenuur. Weer in een ander lokaal zitten twee leerlingen de gemiste schriftelijke overhoring te maken. Als h u n economieleraar er niet is, werken de meeste leerlingen rustig door. Alleen de grappeiunaker van rechtsachter laat af en toe van zich horen. Zijn klasgenoten reageren nauwelijks. Ze zijn aan hem gewend. "Soms is het rustig. Soms ook niet", vertelt Jan even later in de lerarenkamer. "Dat heb je niet altijd in de h a n d . " Hij legt uit dat hij het hele lesuur geconcentreerd moet zijn. Constante piekbelasting, zo noemt hij het. Daar moest hij in het begin aan wennen. "Je bent voortdurend bezig met beslissingen te nemen. Als een leerling je vraagt of hij een proefwerk m a g inhalen, moet je meteen overzien welke consequenties je antwoord heeft."

'In een mum van tijd had ik acht groepen van elk zo'n dertig leerlingen'

V

andaag krijgen de overwegend vijftienjarigen de uitslag terug van een 'es-ootje' (schriftelijke overhonng). Jan gaat de leerlingen een voor een langs. Intussen worden ze geacht te werken aan hoofdstuk veertien. "Hoofdstuk veertien, meneer?", klinkt het rechtsachter uit de klas. "Ik heb hoofdstuk dertien nog niet eens af." "Dan loop je achter", reageert Jan laconiek. "Ik kom zo bij je." "Gezellig!" Jan moet zijri agndacht verdelen. Hii

Zijn echte vuurproef had Jan vorig jaar. T o e n stond hij voor de klas op

zijn oude middelbare school in Hardenberg. Opeens. Zonder papieren en zonder voorbereiding. Hij was al een paar jaar afgestudeerd als econoom en had verschillende baantjes achter de rug in het bedrijfsleven. D a t was geen onverdeeld succes. Hij voelde zich beknot, kwam erachter dat hij slecht tegen bazen kon.

O

p zijn oude school vroegen ze een wiskundeleraar. Jan gaf in zijn vrije tijd bijles wiskunde en het leek hem wel wat. D e school was bereid in zee te gaan met een onervaren nietbevoegde kracht en vroeg de onderwijsinspectie om toestemming. Eerst gaf hij wiskundeles aan twee brugklassen van 32 leerlingen. T w e e weken later kwamen daar twee 3-havoklassen en een 3-atheneumklas bij. Vervolgens vroeg de school hem in te vallen voor een docent die het tijdelijk rustiger aan moest doen. "In een m u m van tijd h a d ik acht groepen van elk zo'n dertig leerlingen. M o e t je je voorstellen: 240 nieuwe gezichten. T o c h vond ik het werk leuk, al moest ik nog veel leren." W a t is er zo leuk aan lesgeven? "Het mooie is dat je leerlingen ziet groeien. Je kunt ze een paar handigheidjes leren, maar het is beter ze te stimuleren om zaken zelf uit te zoeken. D a n krijgen ze zin in je vak en ontdekken

ze dat ze er goed in kunnen zijn. In 5atheneum zit bijvoorbeeld een jongen die in het begin niets zei, behalve wat flauwe opmerkingen om het me lastig te maken. Laatst vroeg hij opeens: 'Hé, meneer, kunt u bij me komen? Ik heb een vraag.'"

V

olgens Jan maakt het geen verschil dat hij al iets ouder is dan zijn studiegenoten op de lerarenopleidmg. Leeftijd zegt niets over het vermogen o m les te geven. Evenmin gelooft hij dat een onderwijsbevoegdheid een garantie is voor een goede leraar. De invulling van het beroep hangt niet af van het papiertje, aldus Jan. Dat wil niet zeggen dat het bewuste papiertje onbelangrijk is. Hij vergelijkt het graag met het halen van je rijbewijs: het diploma is noodzakelijk, maar het echte njden leer je pas m de praktijk. Jan leunt even achterover. "Het leraarschap is een complexe taak. Je moet eens voor een klas gaan staan. Er komt zoveel op je af. Dan heb ik het niet over de inhoudelijke kanten van het vak. Je moet in de klas leiding durven te geven. De leerlingen moeten JOU die leiding ook geven. Ik geloof niet in het onder de duim houden. Je staat in je eentje tegenover dertig man. Dat verlies je altijd." D e verantwoordelijkheid vindt Jan leuk, maar ook spannend. Je wordt

Bram de Hollander

immers afgerekend op de resultaten van de leerlingen. Zo zit 6-atheneum vlak voor het examen. In iets meer dan een jaar tijd heeft de groep vijf verschillende economieleraren de revue zien passeren. Jan heeft vijf maanden om ze voor te bereiden op het examen. Omdat hij de enige economieleraar IS, kan hij met niemand vergelijken of de klas ver genoeg is met de stof Dat was ook de reden dat Jan de vorige maand niet staakte. Hij kon de eindexamenkandidaten niet in de steek laten. "Bovendien had ik me er niet genoeg in verdiept. Ik vind dat er een nogal negatieve tendens is ontstaan in het onderwijs en daar werken de media aan mee. Je wordt er bijna op aangekeken als je een positief geluid laat horen. Het beginsalaris van een leraar is best redelijk smds het omhooggetrokken is. Natuurlijk zit je sneller aan het plafond vergeleken met het bedrijfsleven, maar het bedrijfsleven kent ook meer risico's." Jan heeft geen idee of hij over tien jaar nog voor de klas staat. De toekomst? Daar doet hij niet meer aan. "Na mijn studie had ik een verwachtingspatroon over mijn carrière. Dat heb ik losgelaten. Ik doe wat ik leuk vind. En ik kan je zeggen: dat leeft een smk plezieriger."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen