Ad Valvas 1998-1999 - pagina 317

PAGINA 9

AD VALVAS 14 JANUARI 1 9 9 9

De Oranje draad door de Nederlandse geschiedenis VU­tentoonstelling 'Wilhelmina in de volksverbeelding' Het Historisch Nieuwsblad riep haar uit tot Vrouw van de Eeuw: koningin Wilhelmina, moeder van de Nederlandse natie. In de foyer van de VU wordt donderdag 14 januari een tentoonstelling geopend die verbeeldt h oe het Nederlandse volk h aar vereerde. De samenstellers putten uit een van de grootste particuliere Oranjeverzamelingen in Nederland.

Zijn vroegste herinnering aan koningin Wilhelmina stamt van vlak na de bevrijding. Als 9­jarig jongetje stond Adriaan Tieman met zijn ouders langs de Laan van Meerdervoort in zijn woonplaats Den Haag. M e t duizenden anderen hoopte hij een glimp op te vangen van de Moeder van het Vaderland. Het wachten leek uren te duren. Uiteindelijk kwam er een wagen in hoge vaart voorbijrijden. "Ik zag van alles, behalve de koningin." Meer indruk maakte het regerings­ jubileum in 1948, toen de koningin afstand deed van haar troon. D e herdenking werd groots aangepakt. Overal waren buurtfeesten. Vader Tieman merkte dat zijn zoon een meer dan gewone belangstelling aan de dag legde voor Wilhelmina. Hij gaf hem de eerste Staatscourant van na de bevrijding. Deze had de vorm van een proclamatie, waarin Wilhelmina opriep het vaderland te eren. Adriaan hing de krant boven zijn bed.

>0i

Wilhelmina in 1 8 9 8 , het ja a r va n ha a r inhuldiging a ls koningin, getekend door P.J. de Josselln de Jong Dz.

"Dat was het begin van mijn Wil­ helminaverzameling", vertelt de inmiddels 62­jarige orangist. "Het feest van 1948 was niet zo maar een herdenking. Daar kwam een gevoel bij dat ik nog steeds moeilijk kan omschrijven. Ik was jong en keek anders dan volwassenen, maar had de oorlog wel beleefd. Ik had honger gehad en kou geleden. Wil­ helmina was het boegbeeld van de vrijheidsstrijd. Zij stond voor een struggle for life." Inmiddels heeft Adriaan Tieman een van de grootste particuliere Oranjecollecties in Nederland. Zijn verzameling vormt de basis van de tentoonstelling Wilhelmina in de volksverbeelding, die donderdag 14 januari wordt geopend in de foyer van de vu op de eerste verdieping.

D e tentoonstelling is georganiseerd door het Historisch Documentatie­ centrum in samenwerking met het Bibliografisch Centrum van de Universiteitsbibliotheek. Wat begon als een willekeurige ver­ zameling lepeltjes en plaatjes afkomstig van ooms en tantes, groeide in de loop van de jaren uit tot een uitgebalanceerde collectie Oranjeobjecten. "Vanaf de jaren zestig begon ik actiever en zorgvul­ diger te verzamelen. Ik kreeg voor­ al belangstelling voor de rol van de Oranjes in de Nederlandse geschie­ denis. In een ver verleden had Nederland een republikeinse tradi­ tie. T o c h is er een koningshuis gekomen. Dat is een vrij unieke ontwikkeling." Een keur aan herdenkingsboeken, proclamaties, kalenders, foto's, borden, bekers en penningen ver­ beeldt de verering van het Neder­ landse volk voor het koningshuis. Tieman heeft er "een beetje moei­ t e " mee om deze verering 'devotie' te noemen. "Devotie suggereert een goddelijke verering en dat gaat me te ver. Wij zijn een nuchter volk. De republikeinse traditie maakt dat leden van het konings­ huis nooit op een sokkel zijn gezet. Koningin Wilhelmina was zeker na de oorlog eerder de eerste onder gelijken." Het afgelopen jaar stond al uitge­ breid in het teken van koningin Wilhelmina. Dat zij honderd jaar eerder de troon besteeg, was aan­ leiding voor een biografie, een toneelstuk en een zevental tentoon­ stellingen. Deze expositie is volgens Tieman zeker geen mosterd na de maaltijd. "De nationale tentoon­ stelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam toonde de mooie Gou­ den Koets en allerlei versieringen, maar vertelde weinig over de rol die Wilhelmina in Nederland speel­

de. De vu­tentoonstelling laat zien hoe het volk Wilhelmina zag, ziet en wil zien. Dat is nog steeds acm­ eel. Het Historisch Nieuwsblad riep Wilhelmina onlangs nog uit tot Vrouw van de Eeuw." D e tentoonstelling is georganiseerd rondom een aantal ijkpunten in het leven van Wilhelmina. Haar inhul­ diging in 1898, het huwelijk met prins Hendrik in 1901, de geboorte van prinses Juliana in 1909, rege­ ringsjubilea, het overlijden van haar moeder koningin­regentes E m m a en natuurlijk oorlog en balling­ schap. "Er zijn twee Wilhelmi­ n a ' s " , vertelt Tieman. "Ik zag nog nooit zo'n omslag bij een persoon als bij de Wilhelmina van voor en van na de oorlog. Vóór de oorlog was ze de majesteit ten voeten uit, na de oorlog de koningin van het volk die niet meer in een paleis wilde wonen. Tijdens haar balling­ schap is ze gehard door de een­ zaamheid. Ze trok veel op met Engelandvaarders en dat waren ruwe bonken." Volgens Tieman hangt het succes van het Nederlandse koningshuis af van de persoonlijke invulling die verschillende leden van het huis van Oranje eraan gaven. "Ik ben geen monarchist, maar een oran­ gist. Nederland heeft geluk gehad. Ik vind dat de Oranjes het goed gedaan hebben. Zij vormen een belangrijk bindend element. Wil­ helmina slaagde er zelfs in de com­ munisten voor zich te winnen. In Engeland heeft het koningshuis zichzelf veel schade toegebracht door dom en tactloos te handelen." Wat uiteindelijk de belangrijkste bevinding is die je kunt aflezen aan de collectie? "Dat ze vroeger mooi­ ere dingen maakten dan nu. Als ik de spullen bekijk die in 1980 gemaakt werden toen Beatrix de troon besteeg, denk ik: 'Als ik koning was geweest, was ik afgetre­ den.' Allemaal goedkope troep die met weinig zorg is vervaardigd. D e commercialisering heeft geleid tot een grootschalig Blokker­effect." De tentoonstelling 'Wilh elmina in de volksverbeelding' is te bezich tigen van 14 januari tot en met 26 februari op werkdagen van negen uur 's morgens tot vijf uur 's middags in de bibliografieenzaal en de studiezaal van het Histonsch Documentatiecentrum op de eerste verdieping van het Hoofdgebouw

Vulkanen en meertjes op tweeduizend meter diepte Niet iedereen durft in een klein duikbootje tweeduizend meter onder de zeespiegel te gaan. VU-onderzoeker Joh n Woodweli wel. Hij vergelijkt de expeditie met een reis naar de maan. "Je komt in een geheel onbekende wereld." Fleur Besters vu­aardwetenschapper John Woodweli deed met de minionderzeeboot Nautile onderzoek naar moddervulkanen in de oostelijke Middellandse Zee, zuidelijk van Kreta. "Het duiken was na de eerste keer niet meer eng, maar wel erg oncomforta­ bel." De duikboot heeft namelijk maar ruimte voor drie mensen, waarbij er twee moeten liggen en één kan zitten. Wood­ well was vooral geïnteresseerd in de gas­ sen die onder de zeespiegel vrijkomen. De Canadees is inmiddels al weer een week of twee terug, maar in zijn werkka­ mer liggen nog stapels met data en gege­ vens die moeten worden verwerkt. Hij vertelt met enthousiasme over zijn onge­ wone trip. "Het lijkt eigenlijk een beetje op een reis naar de maan. Wij gingen naar een nieuwe, onbekende wereld, die vele kilometers onder de zeebodem ligt." De expeditie had een internationale samenstelling. Volgens de marien­geofysi­ cus was dat niet het enige probleem. "De tnp werd soms bemoeilijkt door de aan­ wezigheid van verschillende wetenschap­ pelijke disciplines. Zo waren er geologen, geochemici, microbiologen en biogeoche­ tnici. We zochten allemaal naar andere aspecten. De enige manier om modder­ vulkanen te onderzoeken, is echter met een dergelijk gemixt team. De verschijnse­ len hebben namelijk met elkaar te maken en kunnen gezamenlijk voor verklaringen zorgen." De onderzoekers zijn afkomstig van de ­vu. Universiteit Utrecht, onder­

zoeksinstituut Delft Hydraulics, R ijksuni­ versiteit Groningen en het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee. D e onderzoeksgroep gebruikt de verza­ melde gegevens onder meer voor studie naar de mogelijke gevolgen van de gassen op het broeikaseffect. Maar de onder­ zoeksresultaten kunnen ook praktisch worden toegepast, bijvoorbeeld voor de verwerking van vervuild slib. Hierbij komt het gas methaan vrij, hetzelfde gas dat uit de moddervulkanen komt. "Ook kan dit gas gebruikt worden als energiebron. Dit is echter behoorlijk moeilijk omdat we er nog niet veel van weten. Maar de pure wetenschap komt altijd eerst, daarna de toepassing ervan. Je doet een ontdekking of onderzoek en dan gaan anderen ermee aan de haal voor commerciële doeleinden. Zo werkt het nu eenmaal."

Opmerkelijke dingen Hoewel de wetenschappers de resultaten nog niet hebben gerangschikt, vonden ze al wat opmerkelijke dingen. Woodweli: "Eenmaal op de zeebodem zagen we ook gassen uit andere plaatsen dan de mod­ dervulkanen komen. Tevens werden rot­ sen door de vulkanen omhooggespoten. Dat verschijnsel was erg bruikbaar voor ons. We konden namelijk stenen, die eigenlijk kilometers diep in de vulkanen liggen, zo van de zeebodem pakken. Dat vergemakkelijkte het onderzoek aanzien­ lijk." De ontdekking van meertjes op de zeebo­ dem was een van de meest bijzondere

ervaringen. D e geoloog glundert als hij eraan terugdenkt. "Je kunt je indenken hoe het voelt als je in een onderzeeër door de zee zweeft en ineens een meertje ziet. Het leek net of we in de lucht vlogen en beneden op de aarde een meer zagen lig­ gen. D e verklaring voor dit opmerkelijke verschijnsel is dat het water van die meer­ tjes erg zout is. Hierdoor blijft het andere water erop drijven. Ook uit die watertjes komt methaan." D e zee heeft dus nog steeds verrassingen voor de Canadees. "ledere keer als ik naar de Middellandse Zee ga, vind ik weer iets absoluut fascinerends. We vonden bij de vulkanen hele rare beesten. Deze leven van bacteriën en kunnen zonder zuurstof. Er zijn daardoor duistere voedselketens." De gassen kunnen een verklaring zijn voor de verdwijningen van schepen in de Ber­ muda­driehoek. "We weten nu dat er niet alleen gassen vrijkomen uit de moddervul­ kanen, maar ook uit aardspleten. Er wordt nog onderzocht of de gassen allemaal tegelijk kunnen vrijkomen, bijvoorbeeld bij een aardbeving. Hierdoor zouden grote bellen kunnen ontstaan die de schepen naar beneden zuigen. Sommige mensen denken dat dit de oorzaak is van de ver­ dwijningen. Ik weet het niet, maar het is een interessante gedachte." De bedoeling is dat de Nederlandse en Franse onderzoekers uit de groep elkaar eind april op de v u ontmoeten om de onderzoeksresultaten te bespreken. In de zomer gaat de groep vervolgens met een groter schip terug om meer monsters te nemen. De onderzoeker: " O m d a t deze duikboot ook voor de tochten naar het wrak van de Titanic is gebruikt, konden we niet in de afgelopen zomer gaan. Dat is een betere tijd, vooral door de aangena­ mere temperatuur!"

K*».- «ffPIg*''"*'''

John Woodweli: 'De onderzeeër wa a rmee we de diepte Ingingen, Is ook gebruikt voor de film Tita nic.' Yvonne Compier - AVC/VU

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen