Ad Valvas 1998-1999 - pagina 239

PAGINA 5

f^D V ALV AS 26 NOV EMBER 1 9 9 8

iani ischt

Een leven lang begaan met mensenrechten ^ a x van der stoel en de weg van de stille diplomatie |Vlax van der Stoel, de Hoge Commissaris inzake Rationale Minderheden, houdt de rechten van ierschillende etnische groepen in Europa Itauwiettend in de gaten. De politicus en aiplomaat komt naar de VU voor de Kuypervoordracht.

ir. M ax van der Stoel is vóór het ­Isturen van Nederlandse waarnemers naar Kosovo. "Ik vind dat Nederland niet moet nalaten wat zo'n dertig andere landen wel doen." Van der Stoel was tweemaal minister van Bui­ .tenlandse Zaken, in de jaren zeventig :n begin jaren tachtig. Van 1983 tot 1986 vertegenwoordigde hij Neder­ land bij de Verenigde Naties (VN) in ^New York. M aandag 30 november houdt hij op de vu de Kuypervoor­ dracht. Op het moment dat hij zich uitspreekt over het probleem Kosovo, is de dis­ 'cussie in de Tweede Kamer nog in ^volle gang. Een duidelijke meerder­ Iheid van het parlement blijkt grote Imoeite te hebben met het sturen van Igezanten naar het oorlogsgebied. "Ik fbegrijp de zorg van de Kamerleden," vertelt Van der Stoel, "zeker n u ze iSrebrenica in hun achterhoofd heb­ Iben. M aar de parallel met Srebrenica Igaat niet helemaal op. T e n eerste komt Nederland niet alléén in een kwetsbare positie terecht; het gaat om leen groep landen. T e n tweede wordt Ier een troepenmacht in M acedonië ingesteld, aan de grens met Kosovo, die de waarnemers kan evacueren als Ier gevaar dreigt. Wel zal het werk van Ida waamemers moeilijk worden als de Igevechten tussen de Serven en het IAlbanese verzet doorgaan." JDe 74­jarige politicus en diplomaat hield zich de afgelopen zes jaar uitge­ Ibreid bezig met de minderhedenpro­ Ibleraatiek in Europa. In 1992 werd hij Idoor de Conferentie voor Veiligheid len Samenwerking in Europa (de ICVSE) aangesteld als Hoge Commissa­ Iris inzake Nationale M inderheden. IZijn functie werd in het leven geroe­ Ipen in het kielzog van de uitbarsting Ivan geweld in Joegoslavië. De intema­ Itionale gemeenschap realiseerde zich

Symposium over Internationaal Strafhof " N u de vijftigste verjaardag van de Universele verklaring van de rech­ ten van de mens gevierd wordt, is het hoog tijd dat we aandacht besteden aan de plichten van de mens", vertelt prof.dr. Nico Schrij­ ver, hoogleraar Volkenrecht aan de vu. "Hiermee bedoel ik de plicht om mensenrechten ook echt te waarborgen. H e t Internationaal Strafhof is wat dat betreft een belangrijke stap vooruit." Op de VN­conferentie van Rome werd deze zomer besloten tot de oprich­ ting van een Internationaal Straf­ hof. Nico Schrijver organiseert samen met Studium Generale op 2 december een symposium over deze permanente opvolger van het Joegoslavië­ en Rwandatribunaal. Aan het woord komen vijf spre­ kers, afkomstig uit de pers, weten­ schap, politiek en mensenrechten­ beweging. Zij buigen zich over de vragen hoeveel macht het Hof kan krijgen en hoe zelfstandig het wordt tegenover de VN­Veiligheids­ raad. N a afloop kunnen studenten met de sprekers discussiëren. Plaats: auditorium van de vu, van één uur 's middags tot zes u u r 's avonds.

t

(

t

met een schok dat in Europa vele gewapende conflicten dreigden. Aan­ dacht voor de positie van minderhe­ den was dus gewenst. Na het uiteenvallen van de Sovjet­ unie doemden overal problemen met minderheden op. De pan­Europese veiligheidsorganisatie CVSE, zo'n twin­ tig jaar geleden opgericht om de dia­ loog tussen Oost en West op gang te houden, leek de aangewezen organisa­ tie om zich te richten op conflictbe­ heersing rondom minderheden. O m de nieuwe koers van de CvsE te dui­ [ den, werd de Conferentie omgevormd I tot Organisatie. Vandaar de nieuwe afkorting OVSE. Van der Stoel heeft tot taak etnische

Max van der Stoel: 'Nederland moet geen illusies hebben dat ze de rol van een wereldmacht kan spelen .'

HCNM

H

spanningen in een zo vroeg mogelijk stadium te signaleren. Via de weg van de stille diplomatie probeert hij te voorkomen dat spanningen tot een gewelddadige uitbarsting komen. Hij is nadrukkelijk aangesteld om escalatie van conflicten vóór te zijn. Kosovo valt dus niet meer onder zijn man­ daat. H e t aangrenzende M acedonië wel. Hier lopen de spanningen tussen de regering en Albanese minderheden hoog op. Van der Stoel reist regelma­ tig af naar de voormalige Joegoslavi­ sche republiek om te praten met de regering en met Albanese politieke partijen.

D

e diplomaat benadrukt dat hij niet optreedt als ombudsman voor de minderheden. "Ik ben Hoge Commissaris inzake nationale minder­ heden en niet voor de minderheden.

lusiness Course 20-23 April 1888 ProcterécGcmible ' ^ J S S s

Ik probeer naar de belangen te kijken van zowel minderheden als meerder­ heden en tot conclusies te komen die aanvaardbaar zijn voor beide partij­ en." Een groep van tien landen krijgt zijn voortdurende aandacht: naast het genoemde M acedonië zijn dat voor­ malige Sovjetrepublieken als Estland, Ledand, Kazachstan, Kyrchistan en Oekraïne, maar ook Roemenië en Slo­ vakije, waar vooral Hongaarse min­ derheden wonen, en Albanië en Kro­ atië. Hij let veel op het onderwijs voor de minderheden. "Eigen taalonderwijs is een van h u n basisrechten. Daar let ik heel scherp op. De hele cultuuro­ verdracht van een minderheidsgroep vindt plaats via onderwijs in de eigen taal." Een ander speerpunt in het beleid van de Commissaris is toezicht op het democratiseringsproces in landen met minderheden. Zo loopt op dit moment een missie in Kroatië, die de wetgeving aldaar toetst aan internatio­ nale rechtsregels. "De Serven die gevlucht zijn tijdens de oorlog en nu terugkeren, hebben de grootste moeite om hun bewijs van burgerschap opnieuw in handen te krijgen. Zonder dit bewijs zijn zij uitgesloten van deel­ name aan verkiezingen." De Hoge Commissaris is in principe volledig onafhankelijk. Van der Stoel wordt in zijn werkwijze vrijgelaten door de OVSE. Wel moet hij elke acht weken verslag uitbrengen aan de per­ manente Raad van Ambassadeurs van de lidstaten, die zetelt in Wenen. Zij kunnen zich uitspreken over zijn aan­ bevelingen. "Als ik de steun krijg van de Europese Unie of van de Verenig­ de Staten, sta ik natuurlijk sterker in onderhandelingen met regeringen en minderheden." Op de vraag of hij voor het verkrijgen van politieke steun moet schipperen, schudt hij zijn hoofd. " N e e , dat valt best mee. Ik moet zeggen dat als regel iedereen achter mijn aanbevelingen staat." Ook is hij tevreden over het effect van zijn voorstellen. "Vaak is het bewaken van mensenrechten moeilijk en staat de internationale gemeenschap machteloos, maar er zijn ook gevallen waarbij mijn adviezen werden uitgevoerd. Letland verander­ de zijn wetgeving omdat deze niet in

overeenstemming was met de interna­ tionale conventie inzake de rechten van het kind. Kinderen van statenloze ouders kunnen n u het burgerschap krijgen zonder allerlei poespas als het testen van talen en staatkundige ken­ nis. In Estland moet het parlement hier nog over stemmen."

M

ax van der Stoel kan bogen op een indrukwekkende carrière, die veelal in het teken heeft gestaan van mensenrechten. In de jaren zestig verzette hij zich fel tegen het kolonels­ regime in Griekenland. Als PvdA­ minister van Buitenlandse Zaken steunde hij de Tsjechoslowaakse oppositiebeweging Charta 77. In 1975 nam hij samen met Zweden het initia­ tief om in de Verenigde Naties een verklaring op te stellen tegen foltering. Tijdens de Koude Oorlog vervulde hij een voortrekkersrol binnen de Navo voor verdere ontspanning tussen Oost en West. Hij weet niet precies waar de bewo­ genheid met mensenrechten vandaan komt. "Die interesse is er gewoon. Ik vermoed dat het iets te maken heeft met de bezetting die ik als jongen tus­ sen de 15 en 20 jaar heb meegemaakt. Ik heb rechteloosheid gezien en het volkomen weerloos overgeleverd zijn aan machthebbers." Sinds 1992 is hij VN­rapporteur voor de mensenrechten in Irak. Elk jaar komt hij met een rapport waarin hij erop wijst hoe ernstig de mensenrech­ ten in dit land geschonden worden. Slechts één keer kon hij Irak zelf bezoeken. N a het eerste verslag ont­ zegde Saddam Hussein hem de toe­ gang. Elke keer opnieuw leidt Van der Stoels rapport tot nieuwe resoluties door de mensenrechtencommissie en de assemblee van de VN. Ondanks deze verordeningen zijn de mensenrechten tot nu toe niet veel verbeterd. "Dat is frustrerend. M aar het blijft mijn plicht om de schendin­ gen te veroordelen. Ik heb absoluut geen illusies dat Saddam respect zal tonen voor mensenrechten of zijn absolute macht zal prijsgeven, ook niet na de laatste dreigingen van de VS."

ij beschouwt het VN­embargo op Irak als een noodzakelijk kwaad om het gevaar van een tiranniek leider als Saddam te bestrijden. "Het liefste zou ik zien dat het embargo wordt opgeheven, maar er blijven sterke aan­ wijzingen dat Irak biologische en che­ mische wapens heeft." Van der Stoel geeft toe dat de food for otZ­aanvuUing niet ideaal is. Volgens deze maatregel krijgen de Irakezen voedsel in ruil voor olieleveranties. De Irakese gemeenschap in Nederland wijst erop dat Saddam voedselbonnen misbruikt om de bevolking te knech­ ten. "Het is minstens opvallend dat de voedselsituatie in het zuiden, waar de Shi'iten wonen, slechter is dan in het midden van het land." Irak komt zeker opnieuw aan de orde in de VN­Veiligheidsraad als Neder­ land daar in januari tijdelijk zitting in neemt. "Nederland moet krachtige steun verlenen aan een resoluut beleid ten opzichte van Irak. Ondanks dat de Verenigde Staten heeft toegezegd zelf op te treden, kan ik me voorstellen dat de Veiligheidsraad weer wordt ingeschakeld. D a n moeten de landen in de Raad niet meer aarzelen in te grijpen."

V

oor het overige bedeelt hij Neder­ land een bescheiden, doch belang­ rijke rol toe. "Nederland moet actief nadenken, maar geen illusies hebben dat ze de rol van een wereldmacht kan spelen. Het kan invloed uitoefenen door aan te knopen bij activiteiten van landen waar het nauwe betrekkingen mee heeft. Tijdens mijn eigen periode in de Veiligheidsraad trokken we veel op met de Engelsen. Z o ' n tandem werkt goed." Hij heeft toen gepro­ beerd het wapenembargo in Zuid­ Afrika uit te breiden. " D e les die ik daarvan geleerd heb, is dat het een enorme inspanning vergt. Je kunt niet zomaar een voorstel indienen en dan achterover leunen. Je moet heel inten­ sief lobbyen. Zonder steun van per­ manente leden red je het niet. Vaak zie je van je kolossale inspanning een geringer resultaat terug dan je gehoopt h a d . " Volgend jaar wordt Van der Stoel 75 jaar. D a n loopt ook het mandaat af dat hij van de ovsE kreeg. Twee keer eerder werd het verlengd. Ondanks dat een persoon deze functie niet lan­ ger dan zes jaar mag bekleden, heeft Van der Stoel er dan zeven jaar opzit­ ten. "In 1999 houd ik ermee op. Dan is het echt tijd voor de jongere genera­ tie." Wat hij gaat doen, weet hij nog niet. "Het ligt niet in mijn aard om te rentenieren. M isschien pak ik mijn pen en papier wel op om mijn ervarin­ gen als Hoge Commissaris op te schrijven." De Kuypervoordracht over 'Interetnische tegenstellingen in Europa: mensenrechten m de minderheid'^' wordt gehouden op maandag 30 november in de aula van de Vrije Universiteit om vier uur 's mic

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen