Ad Valvas 1998-1999 - pagina 119

AD VALVAS 8 OKTOBER 1998

PAGINA S

'De machthebbers horen ons niet graag' Bisschop Muskens en zijn kruistocht tegen de armoede Hij maakte zich onvergetelijk met zijn uitspraak dat armen in Nederiand van de katholieke kerk een brood mochten wegpakken. Onlangs kwam hij weer in het nieuws vanwege zijn commentaar op het Nederlandse vluchtelingenbeleid. Bisschop IVIuskens van Breda komt naar de VU voor een lezing.

Cursus ontwikkelingsproblematiek Mgr. dr. M . M u s k e n s h o u d t o p 15 oktober e e n l e z i n g op de vu over armoedevraagstukken v e r veeg en dichtbij. D e lezing is onderdeel van de cursus ontwikkelingsproblematiek, m a a r ook vrij toegankelijk v o o r b e l a n g stellenden. Ze wordt g e h o u d e n in het gebouw v a n W i s - e n Natuurkunde, D e Boelelaan 1083, zaal KG 159, o m 10 uur

Yvette Nelen "Vooral de economisch beteren in ons land zitten niet te wachten op een boodschap over armoede." Bisschop M.P.M Muskens heeft een eenvoudige verklaring voor het feit dat hij de wind van voren kreeg, nadat hij in een toespraak had gepleit voor een "menswaardiger" asielbeleid. O p 1 september presenteerde de monseigneur de bisschoppelijke brief Ik was vreemdeling, een herderlijk schrijven over migranten en vluchtelingen. "Op het gevaar af voor 'gekke Henkie' te worden versleten" opperde hij in sommige gevallen asiel te verlenen aan mensen die naar Nederland zijn gekomen omdat zij in hun eigen land niet voldoende bestaansmiddelen hebben. Hij stelde hiermee de juistheid van het beleidscriterium 'politieke vluchteling' ter discussie. De bisschop had het gevaar goed ingeschat. Daags na de presentatie van de brief kwamen verschillende dagbladen met een hard oordeel. Trouw noemde het voorstel ondoordacht en verweet Muskens te vrijblijvend te zijn. Commentatoren van De Telegraaf ginga nog verder en noemden het optreden van de bisschop onfatsoenlijk. Hij zou ver buiten zijn boekje gaan door de opvang van asielzoekers m Nederland te vergelijken met de behandeling van criminelen. De bisschop legt uit dat hij verkeerd begrepen is. "Op de een of andere manier is het bericht de wereld in gekomen dat de bisschoppen pleiten voor het toelaten van economische vluchtelingen. Trouw, de Volkskrant en De Telegraaf v/aren niet aanwezig op de presentatie van onze brief. T o e n zij 's avonds zagen dat er uitgebreid aandacht aan werd besteed, voelden zij zich gedwongen erover te schrijven. Zij begrepen niet dat het bericht verkeerd was." Met economische vluchtelingen bedoelde Muskens twee bijzondere groepen. "Ik wees op de situatie van de vele illegalen in Nederland. Die mogen niet als lucht behandeld worden. Je hoeft ze geen status te geven, maar je moet wel erkennen dat ze bestaan. De situatie van uitgeprocedeerde asielzoekers is zeer ernstig. Ik ben niet de eerste die dat aankaart. Verder dacht ik aan arbeidsmigranten uit Oost-Europa, de mensen die hier een paar maanden per jaar komen werken als de oogst moet worden binnengehaald. Wij hebben hiervoor zelf geen arbeidskrachten. Erken ze. Dat betekent voor die mensen erg veel. Met het gedogen werk je in de hand dat ze uitgebuit worden." Mgr. Muskens is niet geschrokken van het feit dat hij in eerste instantie inderdaad werd uitgemaakt voor "gekke Tinus", zoals hij dat zelf noemt. "Ach, het is wel eens vaker voorgekomen en dan zijn er altijd van die aardige mensen die het toch weer goed willen maken. Trouw stuurde alsnog een journalist. Ook de NRC plaatste een interview, en dat van De Telegraaf vind ik niet er^." Hij vindt het niet terecht dat zijn voorstellen weinig realistisch genoemd worden. "Ten eerste zijn politieke en economische motieven moeilijk uit elkaar te halen. En verder hoef ik toch niet altijd ormiiddellijk oplossingen te geven? De bisschoppen mogen toch wel wijzen op onmenselijke situaties m ons land? Wij hebben geen duizenden ambtenaren tot onze beschikking die kunnen uitrekenen hoeveel maatregelen kosten. Dan nog blijft het onze plicht te wijzen op onrecht." Hij is evenmin bang dat hij met zijn

verschillend van vroeger, omdat wezenlijke zaken als armoede en rijkdom wereldwijde problemen zijn." Muskens schrok van Nederland. "Ik ben in veel derde-wereldlanden geweest en als rector praatte ik met buitenlanders over de grote ongelijkheid. Daarbij dacht ik: 'In Nederland bestaat dat niet.' T o e n ik hier kwam merkte ik via de Raad van Kerken dat er wel degelijk armoede is. Dat mensen niet mee kunnen doen aan het sociale leven omdat ze niet genoeg geld hebben. Tegelijk vroeg ik me af: 'Waarom mag dat niet geweten worden?'" Als voorzitter van de commissie Kerk en Samenleving en via de Raad van Kerken werd hij snel ingewerkt. Volgens de bisschop heeft hij hierbij groot profijt gehad van zijn verblijf in het buitenland. Van 1970 tot 1977 woonde en werkte hij in Indonesië. Daarnaast maakte hij vele reizen in onder andere China en India. "Hierdoor heb ik meer kijk gekregen op structuren van samenlevingen en armoedeproblem e n . " Dat neemt niet weg dat het werk als bisschop zwaar is. "Het levert meer spanningen op dan vroeger. Je bent meer op je qui vive."

Toekomst

Bisschop M.P.IVI Muskens: 'Het is onze taak om het geweten wakker te houden en de verantwoordelijken in de samenleving onder druk te zetten.' Frans Scheiiekens/HH uitspraken zijn doel voorbij schiet, omdat het idee zou ontstaan dat de kerk maar wat roept. "Degenen die dat zeggen zijn voornamelijk politici, plus een paar journalisten. Zij hebben een hekel aan ons. D e machthebbers horen ons niet graag. Zij vragen zich af waar wij ons mee bemoeien."

Mediaoffensief Sinds zijn aantreden in 1994 als bisschop van Breda, heeft Muskens de pers niet geschuwd. Twee jaar geleden veroorzaakte hij grote ophef toen hij zijn begrip uitsprak voor mensen met een bijstandsuitkering die zwart bijverdienen. M e t zijn uitspraak dat de katholieke moraal toestaat dat een arme brood wegpakt als hij niets meer heeft om van te leven, behaalde hij eeuwige roem. Muskens vond zoveel bijval dat premier Kok zich genoodzaakt zag de bisschop op zijn torenkamertje uit te nodigen om over het armoedeprobleem in Nederland te praten. En opnieuw slaagt Muskens erin de media te beroeren. Behalve dat alle kranten over de bisschoppelijke brief schreven, was de bisschop herhaaldelijk te zien op TV. O m nog meer mensen te bereiken ging het herderlijk schrijven vergezeld van een televisieprogramma en een Internetsite. T o c h houdt de bisschop niet van het woord

mediaoffensief. "Nee, dat was het in 1996 in ieder geval niet. Het was een samenloop van omstandigheden. De Raad van Kerken was al vanaf 1983 bezig een campagne te voeren tegen armoede in ons land, maar zij werd niet gehoord. T o e n we op 1 juni een demonstratie op het Binnenhof hielden, wilde geen enkele politicus ons te woord staan. Daarna volgde de troonrede, die alleen maar sprak over het grote economische succes. Dat was de druppel. Op dat moment was de gemeenschap rijp voor onze boodschap over armoede. D e negatieve aspecten van de economische groei waren inmiddels ook doorgedrongen tot de publieke opinie." De afgelopen twee jaar is de katholieke kerk de media intensief gaan inzetten om aandacht te vestigen op de armen in onze samenleving. Vorig jaar kwam de Raad van Kerken uitgebreid in het nieuws toen zij een tentenkamp inrichtte in Dwmgelo om uitgeprocedeerde asielzoekers op te vangen. "Het is onze taak om het geweten wakker te houden en de verantwoordelijken in de samenleving onder druk te zetten. Er zijn bijna geen tegenkrachten meer. Het lijkt wel alsof de kerk de enige sociale organisatie is die tegengas geeft. Met de Europese eenwording lijkt de verlamming alleen nog maar groter te worden."

Op de vraag wat de kerk hiermee tot nu toe bereikt heeft, antwoordt de bisschop: "Op macro-economisch niveau gezien is er weinig resultaat, maar wel aan de basis. In de gemeentes zie je veel meer actiegroepen en initiatieven om armoede te bestrijden dan vier jaar geleden."

Rome De bisschop houdt zich nog niet zo lang bezig met het armoedeprobleem in Nederland. Voordat hij werd benoemd tot opvolger van mgr. H.C.A. Ernst, was hij rector van het Nederlands College in Rome. Zestien jaar lang gaf hij leiding aan het college, waar priesters uit alle landen konden verblijven tijdens hun studie in Rome. Daarnaast doceerde hij kerkgeschiedenis en nam hij het initiatief om de oude kerk van de Friezen aan het Sint Pietersplein weer open te krijgen voor Nederlanders. D e 62-jarige beaamt dat de overstap naar het bisdom in Breda groot was. "Ik zat in een internationale gemeenschap en had altijd de hele wereld om me heen. D e mensen in mijn collegebanken kwamen uit alle landen, van Ierland tot Korea. Hier in Nederland moest ik me met parochies bezig houden en de achteruitgang van de kerkelijkheid. De dagelijkse zorgen zijn anders. Van de andere kant is het ook weer niet zo

Als de bisschop wordt gevraagd de balans op te maken van zijn vier jaar als bisschop, begint hij te lachen. "Ik heb mijn tijd goed besteed. Als ik kijk naar de mogelijkheden die de functie mij biedt, geef ik mezelf een zeven. T o e n ik werd gewijd heb ik gezegd dat ik geen bisschop wilde worden voor alleen maar katholieken. Ik wilde me ook onderhouden met niet-katholieken. Ik wil de goedheid van God aan iedereen laten zien." Tijdens zijn verblijf in Indonesië heeft Muskens zich intensief beziggehouden met de islam. N u is hij bisschoppelijk referent voor niet-katholieke godsdiensten. Deze godsdiensten zijn met de komst van migranten in omvang toegenomen. "In Utrecht is de islam de tweede godsdienst na het katholicisme. Veel katholieke scholen hebben allochtone leerlingen. Op deze scholen moet ruimte zijn voor h u n godsdienst. N u is er van samenwerking met de islamieten nog niet echt sprake, maar het is al heel wat als je een vriendschappelijke verhouding met elkaar hebt." Wel begrijpt de bisschop de angst voor de fundamentalistische islamvarianten. "Vluchtelingen kun- ' nen fundamentalistische ideeën meenemen. Daar moet je toch voor uitkijken. Die denkbeelden mogen geen wortel schieten." Tegelijk wijst hij erop dat de grootst groeiende groep nog steeds die van de niet-kerkelijken is. "Ik vind de ontkerkelijking jammer en vervelend, maar tegelijk zie ik het als een uitdaging. Het land verandert toch. Ik verlang af en toe wel een beetje terug naar het rijke Roomse leven toen alles vanzelfsprekender was, maar je wordt nu uitgedaagd tot de kern van de zaak. En weet u? Ik word geholpen door mijn jarenlange afwezigheid. N a 24 jaar in het buitenland ben ik gewend geraakt aan andere culturen. Ik kan dus niet alleen een vergelijking maken tussen vroeger en nu, maar ook tussen binnenland en buitenland. Uiteindelijk ben ik optimistisch over de toekomst."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen