Ad Valvas 1998-1999 - pagina 277

AD VALVAS 10 DECEMBER 1998

Flexibele werktijden slecht voor vrouwen Combinatie werken en zorgen geeft spanning, maar ook plezier Veel vrouwen vinden het combineren van een baan met de zorg voor het huishouden en kinderen een zware opgave. Toch kiezen steeds meer vrouwen voor die combinatie. Er moeten dus voordelen aan zitten, maar die zijn tot nu toe nauwelijks onderzocht. "Laat ik dat eens doen", dacht sociaal psychologe Annemieke Winder en schreef haar afstudeerscriptie over dit onderwerp.

Deeltijdingen 's Avonds is de VU vooral het domein van deeltijdstudenten. Frank Schroer, student Beleid, Communicatie en Organisatie, doet eens in de twee weiten verslag van het leven van een deeltijder.

Dirk de Hoog

"Onderzoek naar de combinatie van werk en zorg gaat bijna altijd alleen over de negatieve aspecten. Uitgangspunt zijn meestal de gevolgen van overbelasting die ontstaat door het conflict tussen de betaalde baan en de zorg voor het gezin thuis. Er is nauwelijks onderzoek gedaan naar de positieve kanten. Die moeten er toch ook iijn. Anders kiezen niet steeds meer vrouwen voor die combinatie. Eigenlijk ken ik alleen een beperkt aantal onderzoeken in Amerika over dit onderwerp", vertelt Annemieke Winder. Ze onderzoekt momenteel bij de vakgroep sociale psychologe van de vu het functioneren van ondernemingsraden, maar schreef haar afstudeerscriptie over de combinatie van werken en zorgen. Op het donderdag 3 en vrijdag 4 december gehouden jaarlijkse congres van Nederlandse sociaalpsychologen gaf ze een presentatie van een deel van haar scriptieresultaten. D e lezing kreeg als titel Betaalde en onbetaalde arbeid: een (on)gezonde combinatie?. "Uit bevolkingsonderzoek blijkt dat vrouwen met een combinatie van taken niet ongezonder zijn dat andere vrouwen. Toch levert de combinatie meer stress en spanning op. Er moet dus iets zijn dat de spanning compenseert, namelijk de positieve waardering van de combinatie. Die hypothese hebben we onderzocht bij een groep mannen en vrouwen die lid zijn van de vakbond cnv. Er kwamen opmerkelijke resultaten uit", aldus Winder. Zo geven mannen en vrouwen gemiddeld in dezelfde mate aan dat de combinatie van werk en zorgtaken thuis voor spanningen zorgt. "Je verwacht dat vrouwen veel meer spanning ervaren door die combinatie, want zij doen aanmerkelijk meer in het huishouden. Waarschijnlijk ontstaat de spanning bij vrouwen vooral doordat nog steeds veel zorgtaken op vrouwen neerkomen. Vrouwen voegen vaak vanuit hun eigen behoefte en wensen de werkrol toe aan de traditionele vrouwenrol. Ze willen graag blijven werken, maar beschouwen de zorg voor het huishouden en gezin als hun primaire verantwoordelijkheid. Dit kan ertoe leiden dat vrouwen conflicten ervaren mssen beide rollen. Bij mannen is het de onzekerheid over de rol die ze hebben. Eigenlijk moeten ze meer aan zorgtaken doen, maar ze kunnen bijvoorbeeld geen deeltijdbaan krijgen of hun collega's lachen erom. En misschien vinden ze de kinderen wel een beetje erg druk als ze 's a\onds uit hun werk thuiskomen." Ze wijst erop dat de uitkomsten van

Een onvoldoende

Annemieke Winder: ' O m d a t h e t vaaic e e n b e w u s t e Iteuze is o m voor d e Itinderen t e zorgen, ervaren vrouwen het niet alleen als last, maar ooit als lust.' Peter Welters - AVC/VU

haar onderzoek voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden. "Het is een onderzoek van beperkte omvang en onder een specifieke groep. Sommige uitkomsten vind ik echter zo verrassend dat vervolgonderzoek me erg interessant lijkt. Zo is er weinig onderzoek naar de ideean en ervaringen van mannen gedaan, terwijl uit mijn studie blijkt dat die het met sommige dingen ook best moeilijk hebben."

Meer stress Een andere opvallende uitkomst is dat vrouwen die zelf hun werktijden bepalen significant meer stress en spanning melden. "Ja, hoe komt dat? Ik kan alleen naar het antwoord gissen. Ik denk dat ze meer tijd aan zorgtaken gaan besteden als ze hun werktijden zelf mogen bepalen. D a n hebben ze het dus gewoon drukker. Als je vaste werktijden hebt, ben je als vrouw gedwongen hulp te regelen voor het werk thuis. Je moet met je parmer onderhandelen zodat die meer doet, of familie of een betaalde hulp inschakelen. Door flexibele werktijden ver-

Ingezonden Mededeling

Uitnodiging voor de Kerstlunch Op maandag 14 december tussen 12.00 en 14.00 uur vindt weer de jaarlijkse Kerstlunch plaats in het Auditorium. Alle medewerkers van de VU zijn van harte uitgenodigd. Er is een gevarieerd programma met o.a. stand-up comedian Monique Hoogmoed, 'The Resurrection Singers', levende kerstetal en salonorkest 'Pistache'. Om 12.30 uur houdt prof.dr. Taede Sminia, rector magnificus, een kort iveikomstwoord. En natuurlijk een lunch van warme en koude hapjes. Ramadan Moubarak (gezegende ramadan)

dwijnt voor een deel de noodzaak de zorgtaken eerlijker te delen." Mannen met variabele werktijden hebben overigens niet meer stress doordat ze meer in het huishouden zijn gaan doen. Ook opmerkelijk is dat voor de hoeveelheid stress die vrouwen melden het niet uitmaakt of ze in deeltijd of de volledige week werken. Hierbij is wel een kanttekening te maken over het aantal uren dat ze in die week werken. De vrouwen in het onderzoek werken allemaal minimaal zo'n twintig uur. Misschien dat hele kleine baantjes van zo'n uur of vijf per week minder spanning opleveren. Wat bij vrouwen en mannen de spanning vermindert is de mogelijkheid om bij calamiteiten thuis verlof op te nemen. De onderzoekster keek ook naar de positieve kanten van de combinatie van werken en zorgen. "Helaas kwamen die effecten minder duidelijk naar voren dan we gehoopt hadden. Dat kan komen doordat we niet de juiste meetinstrumenten gebruikten. Tenslotte is er nog weinig ervaring met onderzoek als dit." T o c h kwamen een paar positieve dingen duidelijk naar voren. Zo waarderen vrouwen de combinatie van werk zorgtaken veel positiever dan mannen. Dat geldt vooral voor vrouwen die kinderen hebben. "Vrouwen vinden het duidelijk belangrijk om voor kinderen te zorgen. Omdat het vaak een bewuste keuze is, ervaren ze het niet alleen als last, maar ook als lust. Dan is het kennelijk minder belastend", aldus de onderzoekster. Overigens waarderen in de onderzoek de meeste vrouwen hun werk eveneens als een positieve ervaring en is het niet iets dat ze alleen voor het geld doen.

Lagere waardering Bij mannen ligt de waardering voor combinatie van werk en zorg lager. Ze krijgen er kennelijk weinig positieve energie door en ervaren een combinatie eerder als belastend. Wel rapporteren mannen die jonge kinderen he'oben daar positief over. "Een verklaring kan zijn dat vrouwen duidelijk iets te

winnen hebben bij een gelijkere verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid. Daar heeft de vrouwenbeweging immers jaren voor gevochten. Bij mannen is dat anders. Voor hen is het nog vaak vanzelfsprekend dat ze voltijds werken. Het lijkt erop dat ze het eerlijker delen van zorgtaken als een stapje achteruit beschouwen", aldus Winder. Ze vond nog een resultaat dat het vermelden waard is. Jonge vrouwen met minder traditionele rolopvattingen blijken meer spanning te ervaren dan oudere vrouwen die traditioneler denken, ongeacht de feitelijke belasting. "Ik denk dat dit komt doordat jonge vrouwen veel onzekerder zijn over h u n levenswijze. Je moet tegenwoordig aan allerlei verschillende verwachtingen voldoen. Goed zijn op je werk en een goede moeder zijn bijvoorbeeld. Daar bestaan nog weinig voorbeelden van. Voor een groot deel moet je het zelf uitzoeken. Dat is trouwens een lijn die ik in alle gegevens zie. Spanning en stress komen niet alleen voort uit de feitelijke belasting, maar ook en misschien wel vooral door de opvattingen die mensen over zichzelf hebben. Hoe onzekerder ze over h u n eigen rol zijn, des te meer stress ze ervaren. Het zit dus ook tussen de oren." Winder denkt dat de gevonden inzichten ook praktische betekenis kunnen hebben. "Je moet je afvragen of de maatregelen die de overheid en andere organisaties namen om tot een eerlijker verdeling van werk en zorg te komen, wel bereiken wat ze moeten bereiken. Goed bedoelde maatregelen als flexibele werktijden kunnen voor vrouwen toch negatief uitpakken. Ik denk dat het beleid tekort geschoten is. Het stimuleerde namelijk vooral vrouwen om te gaan werken. Emancipatiebeleid moet echter eveneens nadrukkelijk bedoeld zijn voor mannen. Vooral door ze duidelijk te maken dat zorgtaken ook plezierig zijn. Misschien dat je dan bereikt dat zowel mannen als vrouwen zowel in deeltijd werken als zorgen."

Misschien kennen jullie die reclame van het uitzendbureau Start. Voor degene die de commercial niet kennen, schets ik deze even in het kort. Een vrolijke jongem a n loopt in de straten van Amsterdam. Een voice-over roept verschillende dingen over het werken via Start. Natuurlijk komen alleen de voordelen aan bod. Aan het eind van de commercial roept de stem dat als je ziek wordt. Start daarin voorziet. Op dat moment zie je de (voorheen) vrolijke jongeman met zijn kruis tegen een Amsterdammertje lopen en zijn grimas vliegensvlug van een vrolijke naar een pijnlijke vertrekken. D e heren lezers weten wel welk gevoel dit oproept. Het gaat mij niet om de advertentie, hoewel het vanuit mijn studie Beleid, Communicatie en Organisatie wel een interessant gezichtspunt kan opleveren. Nee, het gaat mij om dat Amsterdammertje in mans kruis - om het gevoel met name. Want dat is precies het gevoel dat ik krijg als ik voor de publicatieborden met cijferlijsten sta en achter mijn studentennummer een vette onvoldoende prijkt. Ik krijg dan het idee dat de betreffende docent mij ter plekke met een Amsterdammertje in mijn kruis heeft gemept. Ik heb ook het gevoel dat de deeltijdse onvoldoendes mij meer pijn doen dan mijn vroegere voltijdse missers. Misschien is dat wel logisch. D e ontberingen die je voor je deeltijdstudie moet leveren, zijn veel groter dan het relaxte leven van een voltijder. T e n eerste krijg je de helft minder college dan je voltijdbroeders en -zusters. In een Thallystempo wordt dezelfde hoeveelheid stof 's avonds in je overdag moe gebeukte hersenpan geperst. Het studeerwerk prop je tussen de vuile luiers, werk en ander sociale contacten door. Daarbij moet je natuurlijk oppassen dat je niet gaat lijken op die vent van een andere commercial, waarbij zoonlief vraagt wie die vent is die elke zondag het vlees komt snijden (juist: pa-lief). Ik los dit trouwens op door, elke keer als ik mijn vriendin en dochtertje zie, mijzelf netjes voor te stellen. Daarnaast is het altijd haasten. Haasten om via lopen, trein en lopen op tijd op college te zijn. Want je baas komt natuurlijk nog even praten over een mooi maar arbeidsintensief project als je net van plan bent richting trein te gaan. Terwijl ik vroeger heel relaxed uit mijn bed (ook als ik 's middags college had) en op mijn fiets stapte en richting de hogeschool peddelde. Kortom: als je ontberingen als deze achter de rug hebt, kun je je misschien voorstellen dat zo'n onvoldoende er inhakt als een Amsterdammertje. Er blijven twee opties open: of ik schaf me een kruisbeschermer aan, of ik zet weer een tandje bij voor het hertentamen. Ik ben bang dat ik weinig keus heb en voor het laatste moet kiezen. FRANK SCHRÖER

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen