Ad Valvas 1999-2000 - pagina 353

AD VALVAS 3 FEBRUARI 2 0 0 0

PAGINA 9

lire rituelen neemt toe

or de toga's voor de opening en afsluiting van bijzondere bijeenkomsten. Die formules worden ook nu nog uitgesproken, al is het inmiddels in verkorte vorm. Op sommige promovendi komen het zogenaamde votum en de lofverhefGng over als een 'verplicht nummertje'. De voorzitter van de openbare zitting spreekt, vaak ogenschijnlijk onbewogen, een zin uit en gaat snel over tot de orde van de dag. Maar er zijn nog genoeg voorstanders van de christelijke formules. De vu is nu eenmaal een bijzondere universiteit. En, zoals pedel Fnts Verhoefif laat weten: "Zonder die zirmen is de plechtigheid gewoon niet af" De protocollen van de belangrijkste plechtigheden zijn door de jaren heen nauwelijks veranderd. In de rebelse jaren zestig en zeventig stonden ze wel even ter discussie. De rituelen zouden de oude hiërarchische structuren op

De rectorsketen: een jonge traditie Het dragen van een ambtsketen is in Nederland een voorrecht dat behalve rectors verder alleen burgemeesters genieten. Het teken van waardigheid doet wellicht vermoeden al eeuwenlang mee te gaan. T o c h zijn de meeste rectorsketens nauwelijks tachtig jaar oud. De VU heeft inmiddels al twee exemplaren versleten. De oude rectorsketen werd ontworpen in 1929. In 1964 kreeg edelsmid Ab Wouters de opdracht een nieuwe te vervaardigen. Het sieraad bestaat uit drie delen: een penning, een schakelketting van bijna een meter lang en een sluitstuk m de vorm van een uiltje. Op de penning prijkt de IVlaagd in de Tuin. Zij werd destijds door Abraham Kuyper gekozen als symbool voor het grootzegel van de universiteit. Dat zegel wordt bijvoorbeeld gebruikt op doctoraalbullen. De Maagd stond op een koperen munt uit de zestiende eeuw en was voor Kuyper de belichaming van 'schoon en zinrijk'. Zij zit in een omheinde tuin. Buiten het hek overheerst de chaos, maar in de tuin zorgt goddelijk gezag voor orde.

'Met zo'n toga aan voel je je toch anders'

de universiteiten te veel bevestigen. Bovendien was al die poespas nergens voor nodig, vond men. Paranimf K. Roskam weigerde in 1971 bij een promotie een rokkostuum aan te trekken. Een groot conflict is dit op de VU echter niet geworden en uiteindelijk hebben de rituelen de storm overleefd. Dat betekent met dat er helemaal niets IS veranderd. Alleen al het feit dat de universiteit flink is gegroeid, heeft voor een aantal wijzigingen gezorgd. Coördineerde de pedel op de VU 25 jaar geleden nog 36 promoties per jaar, inmiddels zijn dat er bijna tweehonderd. "Ik kan er niet meer een heel uur bij gaan zitten, zoals vroeger", vertelt pedel Frits Verhoeff Evenmin kan elke zitting worden voorgezeten door de rector. Diens plek wordt doorgaans overgenomen door de decaan van de betreffende faculteit. De ambtsketen om zijn schouders geeft aan dat deze wel handelt op gezag van de rector en hij wordt ook als rector aangesproken.

Initiatieritueel Verder is de sfeer tijdens promoties iets gemoedelijker geworden, aldus Verhoeff. "De geest van de tijd is anders. Vroeger keken mensen erg tegen hoogleraren op. Dat is nu minder." IVlaar, zo kan hij niet laten te benadrukken, "inhoudelijk is er niets veranderd. Je moet nog steeds in het openbaar aantonen wat je wetenschappelijk waard bent." Ook sociologiedocente Fleur T h o m è se, die twee jaar geleden promoveerde, ontkent dat de promotie een schijnvertoning is geworden. "Ook al is je proefschrift geaccepteerd en staat vast dat je promoveert, dan nog kan er veel gebeuren. Je reputatie staat op het spel. Je verdediging is een belangrijk optreden. De poppenkast hoort erbij. Ik vond het zelf in ieder geval erg leuk om zo uit te pakken. Het ritueel herinnert je eraan dat het niet om iets vluchtigs gaat. Je wordt toegelaten tot de 'orde van de wetenschap'."

Bram de Hollander

Of hoogleraren iets vergelijkbaars voelen als zij hun toga aanmogen? "Die toga heeft wel degelijk haar waarde, hoor", zegt hoogleraar Koot. "Ook de oratie is een initiatieritueel. Ik doe er zelf wel wat lacherig over als ik de toga aantrek, maar je kijkt toch anders naar jezelf. Je zet een masker o p . " Rituelen als promoties en oraties worden dus nog steeds alom gewaardeerd.

De nieuwe ambtsketen van de rector met een moderne uitvoering van de Maagd in de Tuin

Peter Wolters (AVC)

Maar geldt dat ook voor de dies en de studentenvereniging LANX, IS de laatopening van het academisch jaar? Die ste drie jaar steevast van de partij als werden de afgelopen decennia door er een universitaire plechtigheid is. In steeds minder studenten en medewer- ~ pak, bekleed met de sjerp van zijn kers bezocht. "De dies is ook heel iets vereniging. En dat terwijl hij studeert anders", zegt Koot. "Dat is geen indiaan de UVA. "Ik vind de rituelen leuk, viduele inwijding. Ze is bedoeld voor zeker in een tijd dat veel tradities de hele universitaire gemeenschap. En verdwijnen. Het geeft sjeu aan de dag maar weinig studenten, en overigens en vergroot het gevoel van saamhorigook steeds minder medewerkers, voeheid." Toch zouden de rituelen op de len zich lid van deze gemeenschap Zij VU van hem wel wat uitbundiger zijn eerder betrokken bij hun faculteit mogen. "In Leiden wordt het nog of opleiding." steeds veel grootser aangepakt. Daar hebben de plechtigheden een andere uitstraling. Ze worden ook drukker lo vivat bezocht. Maar ja, de vu heeft nu eenmaal een gereformeerde grondslag. Koot gelooft echter niet dat deze Ze is gewoon veel soberder." plechtigheden hun langste tijd hebben Hoogleraar Koot beaamt dat de vu gehad. "Er zijn nog steeds mensen die haar protestants-christelijke karakter de dies en de opening van het acadein de rituelen met verloochent. "Op misch jaar prachtig vinden. Mensen de vu is weinig aandacht voor feesterondom het college van bestuur en het lijk vertoon. Nu moet ik ook toegeven college van decanen bijvoorbeeld. En dat mij dat misschien meer opvalt leden van de Vereniging." Bovendien omdat ik van katholieken huize ben. probeert vooral rector Taede Sminia Dat sobere verander je niet zomaar. de studenten weer actief te betrekken Het past bij de geschiedenis van de bij dies en opening. De studentenverVU." Wel vindt hij dat een dies mmenigingen krijgen hiervoor van oudsher der statisch zou mogen. "Het zou leuk een uimodiging. Sminia zet deze uitzijn als mensen zouden nadenken over nodigingen kracht bij door de voorziteen totaal andere formule met veel ters van verenigingen persoonlijk te meer dynamiek." Hiervoor heeft de benaderen. Bij de laatste dies wist hij vu alleen een ding niet echt mee: hen zelfs over te halen om aan het "Dat gebouw hè?!" einde van de plechtigheid het oude Leidse studentenlied lo vivat te zingen. Maarten Jansen, praeses van de

De 'tieidense' staf Geen pedel zonder staf. D e ruim een meter lange staf van de v u is van zilver en hout. Bovenop prijkt een beeldje van de godin Minerva. Hieronder hangen vier penningen, met de geboortedatum, de latijnse spreuk 'Onze hulp is in de naam des Herens', het zegel van de universiteit en het wapen van Amsterdam. D e staf werd in 1880 aan de v u geschonken door de gebroeders Versluis, schuitenvoerders uit Amsterdam die bij Abraham Kuyper in de buurt woonden. De broers bestelden de staf bij een zaakje m de Raadhuisstraat en gaven een afbeelding van de pedellenstaf van de universiteit in Leiden als voorbeeld. Zij stonden er niet bij stil dat de geharnaste dame Minerva een heidense godin was. Het zilveren afgodsbeeld bracht een schok teweeg bij de achterban van de vu. Kuyper zag zich genoodzaakt het beeld te verdedigen. Al was het alleen maar omdat de staf toch al veel duurder was uitgevallen dan de bedoeling was. Terwijl de schuitenvoerders hadden gerekend op zo'n twintig gulden, kostte hij maar liefst driehonderd gulden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen