Ad Valvas 1999-2000 - pagina 537

AD VALVAS 4 MEI 2000

PAGINA 9

Wetenschappers inventariseren de effecten van biotechnologie

Weetjes zappen

De onzichtbare dreiging van liet Frankenstein-effect

Asociaal ged^g

De Europese bevolking is niet gerust op de ontdekl^ingen op het gebied van de bioteclinologie. Dat blijkt uit onderzoek van de Europese Unie. Een groep wetenschappers moet het biotechnologiedebat een nieuwe impuls geven.

genetisch aanpassen voor het gemak van de mens? Hoe reëel is de dreiging van het Frankenstein-effect als de mens genetisch gemodificeerd wordt?

Averij

Xavier Teunissen/HOP De trend is duidelijk zichtbaar: Europa gaat steeds meer twijfelen aan de opbrengsten van de biotechnologie, de techniek die gebruik maakt van microorganismen om een grote variatie van producten te maken. De uitkomsten van Europees onderzoek spreken boekdelen. Meer dan eenderde van de burgers blijkt tegen toepassingen van biotechnologie. 41 Procent is voor vijf jaar geleden was dat nog vijf procent meer. Het wantrouwen van de Europese burgers strekt zich ook uit tot de instanties en beroepsgroepen die zich met biotechnologie bezighouden. Milieuorganisaties en wetenschappers genieten in vergelijking met vijf jaar geleden tien procent minder vertrouwen. Consumentenorganisaties worden nog het geloofwaardigst gevonden, op de voet gevolgd door de medische wereld. Aangespoord door deze uitkomsten heeft eurocommissaris Busquin van onderzoekszaken nu een groep wetenschappers aan het werk gezet. Deze groep, afkomstig uit alle EU-lidstaten, zal de huidige kennis in Europa over biotechnologie inventariseren. Zo wil Busquin ervoor zorgen dat nodeloze

Bram de Hollander

Ook in liassen aan de VU worden planten genetisch gemanipuleerd onzekerheden over de effecten van biotechnologie uit de weg worden geruimd.

Dilemma's Daarnaast moet deze groep bijdragen aan de voorbereiding van een Europese topontmoeting over biotechnologie, eind dit jaar. "Ik wil dat wetenschappers meedoen aan het brede debat", aldus Busquin vorige week. "Europa heeft hen nodig om de dilemma's van biotechnologische vooruitgang te bespreken. Want politieke besluiten zijn onmogelijk zonder hun expertise in het debat te betrekken." De dilemma's rond biotechnologie zijn inderdaad groot. Alom wordt de enorme economische potentie ervan onderkend, want de markt voor toepassingen lijkt bijna onbeperkt. Genetisch gemodificeerde landbouwgewassen hebben bijvoorbeeld veel minder

bestrijdingsmiddelen nodig. Enzymen in wasmiddelen kunnen water en elektriciteit uitsparen. En ga zo maar door. Wat betreft het economisch belang zou de biotechnologie wel eens de informatie- en communicatiesector van de toekomst kunnen blijken. N u al behandelen de aandelenbeurzen biotechbedrijven op een manier die doet denken aan de iCT-sector: hoewel ze op dit moment nog jaarlijks verliezen lijden, hebben ze doorgaans een hoge beursnotering. Maar het is niet alles goud wat er blinkt, want er zijn ook risico's. Ecosystemen met genetisch gemanipuleerde gewassen kunqen ontwricht raken. Het veranderen van genetische basiscodes van gewassen kan onvoorziene gevolgen hebben voor virussen en ziektes bij mensen. Ook een aantal ethische kwesties is nog niet opgehelderd. Mag je bijvoorbeeld dieren

Beleidsmakers in heel Europa zien die dilemma's en weten nog niet hoe ze ermee moeten omgaan. Als biotechnologische ontdekkingen te snel worden ingevoerd, brengt dat grote risico's met zich mee. Maar een te afwachtende houding zal ervoor zorgen dat de relatief sterke positie van de Europese biotechsector alsnog averij oploopt. Ook de Nederlandse overheid zit verstrikt in deze dilemma's. Enerzijds keurde de Tweede Kamer vorige maand nog een plan van minister Jorritsma goed om 200 miljoen gulden te investeren in startende biotechondernemingen. Wetenschappers die zo'n bedrijf beginnen, kunnen dankzij dit plan drie ton subsidie krijgen. "We weten veel, maar we ondernemen er te weinig mee", rechtvaardigde Jorritsma het plan. "Daardoor dreigen we de boot te missen." Tegelijkertijd tapt minister Pronk van Milieu uit een heel ander vaatje. Al sinds mei 1999 geeft hij geen vergunningen meer uit voor proeven met genetisch gemanipuleerde landbouwgewassen. Zijn eigen adviescommissie COGEM heeft inmiddels voor tien tot vijftien proeven groen licht gegeven. Maar Pronk legt die adviezen naast zich neer. Net als Jorritsma krijgt ook Pronk steun van de Tweede Kamer. Die wil bovendien dat de vergunningsaanvragen voortaan een maatschappelijk oordeel krijgen. Wat Jorritsma wil versnellen, wordt zo door Pronk weer vertraagd. Het publieke debat dat Busquin wil, lijkt ook in Nederland geen overbodige luxe.

Jongens met gedragsproblemen beoordelen sociale situaties anders dan normale kinderen. Emoties spelen daarbij een belangrijke rol. Dat ontdekte Bram Orobio de Gastro, die 25 mei bij de faculteit Psychologie promoveert. Deze probleemjongens blijken vaak te denken dat andere kinderen hen opzettelijk dwarszitten. Dat geeft hen het recht om agressief te zijn. Bij conflicten denken ze alleen aan agressieve oplossingen. Sommigen zeggen zelfs plezier te hebben in agressief gedrag. De belangstelling voor het emotioneel functioneren van dit soort kinderen is de afgelopen jaren sterk toegenomen, omdat deze processen een aanknopingspunt zijn voor behandeling en diagnostiek. (LW)

Hart onder druk Het hart kan alleen functioneren doordat bloedvaten in het hart zelf zorgen voor zuurstofvoorziening. Als door een bepaalde ziekte het hart groter wordt, kan de interactie tussen doorstroming en hartfunctie verstoord raken. Pieter Versluis promoveert op 10 mei bij de faculteit Geneeskunde op onderzoek naar de gevolgen van het groeien van de hartspier bij de ziekte longoedeem. Door deze vergroting van het hart - hypertrofie - bij proefdieren versneld tot stand te brengen, kon Versluis zien wat dat in het hart teweegbrengt. Hij ontdekte dat de spierkracht van het hart afnam en dat het verloop van het samentrekken van de hartspier veranderde. Om de interactie tussen spier en doorstroming tijdens het samentrekken van de hartspier met hypertrofie op te helderen, is verder onderzoek nodig. (LW)

Vrijheid in de lucht E-mai uit Ghana

Een weinig romantische werlielijlilieid Rhoda Woets is vierdejaars culturele antropologie. Ze doet in Ghana onderzoek naar moderne kunstenaars in dat land. Hoe ontwikkelen die kunstenaars zich in relatie tot politieke en sociale vraagstukken, is haar onderzoeksvraag. In Ad Valvas doet Rhoda elke drie weken verslag van haar ervaringen. Rhoda Woets De kiosken in Accra hangen vol met goedkope liefdesromannetjes. En de kranten en tijdschriften staan zijn royaal met adviezen over het onderhouden van je liefdesrelatie. Na een verblijf van meer dan drie maanden kom ik er steeds meer achter dat de werkelijkheid een stuk minder romantisch IS. Veel vrouwen lijken erg berekenend bij het maken van een parmerkeuze, want in een arm land als Ghana is het zaak een zo rijk mogelijke man binnen te halen. Zwanger worden kan een pressiemiddel zijn om de man van keuze aan je te binden. Dat dit vaak mislukt blijkt uit het grote aantal alleenstaande moeders. Bi) de rechtbanken liggen dan ook talloze aanvragen voor bloedtesten die rnoeten bewijzen dat de man in kwestie de vader is. Een jonge vrouw die nog geen geschikte huwelijkskandidaat heeft gevonden kan zich in de watten laten leggen door een sugardaddy. Dit is een oudere, al dan niet getrouwde man die in ruil voor seks voorziet in etentjes en cadeaus. dommige kunstenaars die ik spreek hadden grote moeite met het vinden

van een vrouw die niet uit is op hun geld en populariteit. Zo ondervindt kunstenaar Kwesi drie jaar na het beëindigen van zijn relatie nog steeds problemen. Zijn ex-vriendin kwam na een half jaar terug met de mededeling dat ze zwanger was en dat hij om die reden met haar moest trouwen. Toen hij daar vervolgens niet op inging sleepte ze hem voor het gerecht. Aangezien ze pas enkele maanden na het beëindigen van de relatie zwanger was geworden, had ze geen poot om op te staan. De dokter die na de geboorte van het kind de bloedtest uitvoerde liet Kwesi weten dat zijn ex geprobeerd had hem om te kopen. Hoewel Kwesi de zaak won liet zijn ex hem niet met rust. Enige tijd geleden werd Kwesi door de politie opgepakt en als een crimineel in het beklaagdenbankje gezet. Er werd door de tegenpartij druk uitgeoefend alsnog met haar te trouwen omdat ze nog steeds van hem hield. Een paar weken na dit incident lijkt Kwesi van de aardbodem verdwenen. Dagenlang bel ik hem, tevergeefs. Zijn beste vriend Kobina rijdt enige malen langs zijn huis dat er donker en verlaten bij ligt. Als hij op zijn verjaardag nog steeds niet terecht is, word ik hoe langer hoe ongeruster. Na meer dan

De liberalisering van de luchtvaartmarkten heeft belangrijke consequenties voor de luchtvaartsector. Het geeft de luchtvaartmaatschappijen de vrijheid om hun netwerk optimaal te exploiteren. Maar zijn hun keuzes ook goed voor de luchthavens?, vroeg Eric Pels zich af. Hij promoveert op 23 mei aan de faculteit Economie. Door de deregulatie van de luchtvaartwereld kunnen de luchtvaartmaatschappijen hun vluchtfrequentie verhogen, zodat de bereikbaarheid verbetert. Dat levert meer inkomsten op. De luchthavens moeten een eigen marktbeleid ontwikkelen, zeker in een volkomen geliberaliseerde markt. De politiek realiseert zich echter onvoldoende dat beslissingen over luchthavens ook invloed hebben op de luchtvaartmaatschappijen, stelt Pels. (LW)

Tunnelen

een week belt Kwesi me op. Hij wil zijn verhaal niet aan de telefoon vertellen. Wanneer ik bij hem langsga zit hij er verslagen bij. Hij zat een week lang opgesloten in een overvolle politiecel. Toen hij een brief van zijn advocaat naar de rechtbank bracht.

monnee tevoorschijn trok. Formeel is Ghana sinds 1992 een democratie. In de praktijk worden de grondbeginselen daarvan niet altijd even nauw genomen. Kwesi verdenkt zijn ex-vriendin ervan dat ze de rechtbank heeft omgekocht. En hij neemt

Kwesi verdenkt zijn ex ervan dat ze de rechter heeft omgekocht werd daar wederom gevraagd waarom hij niet gewoon het kind adopteerde en de moeder trouwde. Toen hij opnieuw weigerde, werd hem meegedeeld dat hij in de cel wel tot zijn zinnen zou komen. Hij mocht niemand bellen, maar wist via-via zijn vriend Kobina te bereiken. Kwesi werd pas vrijgelaten toen Kobina zijn porte-

haar dat niet eens kwalijk. "It is all a question of miseducation. Women are taught to look for a man who can take care of them. Men will look for a woman who can do all the work in the house". Wanneer ik zeg dat ik misschien wel een vrouw voor hem kan vinden in Nederland, verschijnt er een flauwe glimlach op zijn gezicht.

De quantummechanica voorspelt dat objecten een kans hebben om door een barrière heen kunnen gaan, door te 'tunnelen'. Als de massa van het voorwerp toeneemt en de barrière breder wordt, verkleint die kans. Allard Hoekstra, die op 11 mei promoveert bij de divisie natuurkunde, onderzocht het tunneleffect op macroscopisch niveau. Hij deed dit door de energie-uitwisseling te meten wanneer een stof zich door een barrière van supergeleiders beweegt. Hij koos dat materiaal omdat het beneden een bepaalde temperatuur geen enkele elektrische weerstand heeft. Alle energie die wordt opgewekt moet dus wel toe te schrijven zijn aan tunneling, aldus Hoekstra. Extra wrijving door bijvoorbeeld vervuiling vermindert de kans dat een stof door de barrière weglekt. Hoekstra's meest opvallende ontdekking is dat dit quantummechanische fenomeen dus te regelen valt. (LW)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen