Ad Valvas 1999-2000 - pagina 51

AD VALVAS 9 SEPTEMBER 1 9 9 9

PAGINA 7

Ludieke aanpak van 'moralistisch' thema VU-lustrum

Een jaar vol 'alledaags kwaad' 'Het alledaagse kwaad', zo luidt het overkoepelende thema voor het lustrumjaar van de VU in 2000. Met niet alleen de onvermijdelijke symposia en een wetenschappelijk congres. Ook een website, speciale VUbieren en initiatieven van studenten moeten de betrokkenheid verhogen. 'We willen af van het hele serieuze van deze universiteit.' Maar nu eerst een serieuze toelichting op het - omstreden - thema.

7 ? ^ ^ ^ cycM^^^'- OIoA^

• A^!^

(CLC\/y^ ' Berend Vonk

Elke van Riel Lije is sweet, life is bitter. Onder dat motto - vrij naar een bekende commercial - gaat de vu in 2000 met het thema 'Het alledaagse kwaad' aan de slag. Aanleiding is de 120ste verjaardag van de universiteit. Wat moeten we ons bij dit thema voorstellen, is de vraag aan de geestelijke vaders Bert Musschenga en Anton van Harskamp. Musschenga, hoogleraar ethiek en hoofd van het Bezinningscentrum, vindt dat we bij dit thema niet moeten denken aan het morele kwaad, als "datgene wat mensen elkaar aandoen, zoals bijvoorbeeld in oorlogen en bij genocide." Bij alledaags kwaad speelt opzet in zijn visie nou juist geen rol. Evenmin heeft alledaags kwaad volgens hem iets van doen met het kwaad van de zonde uit de christelijke traditie. Ook moeten bij het alledaagse kwaad niet zozeer denken aan aardbevingen en overstromingen. Nee, Musschenga denkt bij alledaags kwaad eerder aan het zich afkeren van de medemens. "Een voorbeeld is competitie. Op de markt geldt het principe van overleven. D e sterkste drukt de zwakste weg. Van de supermarkt die een kleine zelfstandige in een dorp wegdrukt, kun je niet zeggen dat hij moreel kwaad aanricht, maar daar gaat natuurlijk wel iemand met z'n bedoeninkje naar de knoppen. Zo zijn er veel vormen van kwaad of leed die mensen elkaar aandoen, zonder dat je daarbij kunt spreken van onrecht", aldus de hoogleraar.

Smeerolie Collega Anton van Harskamp meent dat het idee van de maakbare samenleving al een jaar of tien geleden plaats heeft gemaakt voor dat van een 'nsico-samenleving'. Onze maatschappij is zo complex geworden, dat instellingen en maatregelen die r It"'''*^ bedoeld zijn om de menselijkheid en de vrijheid te bevorderen, onbedoeld ook kwaad berokkenen, voorbeelden zijn ziekmakende zieKenhuizen, de anonieme ambtenaren van de bureaucratie of het risico dat mensen steeds afhankelijker worden v ^ hulpverlenende instanties. Wetenschappers bestuderen bijvoorbeeld organisaties die steeds Hexibeler willen worden. Daarbij Kunnen er mensen uitvallen. In hoeverre moet je dat tolereren?", zegt vin "^^f'^aniP- Hoewel de samenle"}g en de.^yetenschap volgens h e m

niet geneigd zijn dit kwaad te noemen, zullen veel mensen het toch als zodanig ervaren. "Anderen weer zien dit juist als de smeerolie van de maatschappij. Zij vinden het te normatief of te negatief om van kwaad te spreken, maar vinden dit all in the game; als de samenleving maar netjes zorgt voor de verliezers. Het begrip is dus niet eenduidig."

Kwade natuur Niet alle wetenschappers aan de v u zijn gecharmeerd van het onalledaagse thema. Het is nogal omstreden, weten de initiatiefnemers. "Mensen vinden het óf geweldig, óf ze vinden het de grootst mogelijke onzin", zegt Van Harskamp. D e kritici vinden het woord 'kwaad' te normatief. Ze vinden dat wetenschappers oordelen over goed en kwaad achterwege moeten laten en zo objectief en gedistantieerd mogelijk moeten kijken wat er aan de hand is. In het wetenschappelijk vertoog is het begrip 'kwaad' bijna een taboe. En dat, terwijl het nou juist in alle wetenschappen een rol speelt, weet Musschenga. "Zo nemen medische wetenschappers als vanzelfsprekend aan dat ziekte een kwaad is en gezondheid een goed en dat alles wat de medische wetenschap bijdraagt aan het bestrijden van ziekte goed is. D a t wordt nauwelijks geproblematiseerd." D e sociale wetenschappen zijn volgens Van Harskamp zelfs ontstaan uit het ideaal om een bepaald soort kwaad in de samenleving te begrijpen en te bestrijden. "Bijvoorbeeld het kwaad van de klassenstrijd, of van een golf zelfmoorden. Maar in de begrippen en verklaringen duikt het woord kwaad vervolgens niet meer o p . " Natuurwetenschappers gebruiken het begrip al helemaal niet. T o c h speelt het ook hier vaak impliciet een rol. Zo is het bijvoorbeeld verleidelijk om evolutie op te vatten in termen van vooruitgang.

Stand-up comedian Voor met n a m e biologen en natuurkundigen zal in oktober een Engelstalig wetenschappelijk congres plaatsvinden met als thema 'Is het natuurlijke ooit kwaad'? Verspreid over het jaar vinden verder drie symposia plaats. Van Harskamp organiseert één daarvan over 'Het alledaagse kwaad: blinde vlek van de sociale wetenschappen?' Daarbij zullen ook studenten een actieve rol spelen. Zo_gaan ]eden vap de facul-, ^-^

teitsvereniging van scw, eos, op het symposium tenminste één workshop verzorgen. " O m te voorkomen dat het alleen een aangelegenheid wordt van pratende hoofden in een zaal, willen ze bijvoorbeeld een stand-up comedian commentaar laten leveren op wetenschappelijke activiteiten", weet hij. In het faculteitsblad besteden ze aandacht aan een essaywedstrijd voor studenten over het kwaad en de sociale wetenschappen. Studenten van Wijsbegeerte, Theologie en Letteren willen een symposiu m van deze drie faculteiten over 'De verbeelding van het alledaagse kwaad' verluchtigen met cabaret. Inhoudelijk krijgen de studenten met het thema te maken tijdens een groot gezamenlijk doctoraalcollege in het voorjaar. Daarbij verzorgen docenten wijsbegeerte en theologie hoorcolleges en letterendocenten werkcolleges. Voor geschiedenisstudenten komt er een college over de repre-

sentatie van wreedheid in de vroegmoderne tijd. Op het symposium zullen studenten werkstukken presenteren.

'Losers' Musschenga organiseert samen met de faculteiten Psychologie Pedagogiek, Economie en Rechten een symposium over 'Winners and losers: de nieuwe maatschappelijke tweedeling'. Ook hij wil zoveel mogelijk studenten en docenten bij het symposium betrekken. Alles op basis van enthousiasme en vrijwilligheid, zo benadrukt hij. Waarschijnlijk komt er een facultatief doctoraal college, waarna de studenten h u n werkstukken presenteren op het symposium. " H e t college kan bijvoorbeeld gaan over houdingen van mensen. C o m petitie zou niet werken als er geen mensen waren die een ander willen overtroeven, meer macht of geld willen", zegt Musschenga. Volgens hem

"Ons doel is om zoveel mogelijk studenten bij het thema te betrekken. Daarom willen we afstappen van het serieuze en grijze imago wat deze imiversiteit eigen is", zegt Wim H a a n van het Bezinningscentrum. "We willen de drie symposia en het congres zo levendig maken dat het ook aantrekkelijk wordt voor studenten. Aan studentenverenigingen vragen we om zelfactiviteiten te organiseren rond het thema." In verband met de bestuurswisselingen aan het begin van het jaar zijn er nog weinig concrete plannen. Zeker is wel dat studentenvereniging Lanx de universiteit een bank zal aanbieden, dat de traditionele filmnacht van biologenvereniging Gyrinus Natans het thema overneemt en dat debatvereniging Demosthenes een speciale debatwedstrijd zal houden. Studentenclubs met goede ideeën, kimnen nog aanspraak maken op een kleine subsidie. Het Bezinningscentrum heeft hiervoor in totaal 10.000 gulden uitgetrokken. Het restaurant presenteert eind februari twee speciaal voor het lustrumjaar gebrouwen bieren: vu-bitter en vu-zoet. Op het pleinfeest in juni kunnen bovendien

meten mensen elkaar in toenemende mate af aan winnen en succes. Hij overweegt om psychologiestudenten een onderzoekje te laten doen naar hoe studenten denken overwinners en losers.. "Want vooral de jonge generatie wil koste wat kost vermijden als loser gezien te worden." Deze winnersethiek staat volgens Musschenga op gespannen voet met de christelijke moraal van naastenliefde. Wie het heeft over het kwaad, ontkomt niet aan de invloed van de christelijke traditie, zo merkt ook Van Harskamp. "Van de duivel zegt men dat een van zijn grootste prestaties is dat hij erin slaagt de overtuiging te laten overheersen dat hij niet bestaat. Dat lijkt op de tendens die in onze samenleving bestaat om het kwaad op een alledaags niveau niet te benoemen. Wij willen de vraag stellen of dat terecht is of niet."

een paar honderd mensen een typische vu-maaltijd anno 1880 nuttigen. Hoofd van het restaurant Geer Hubers is hiervoor persoonlijk op brormenonderzoek uit geweest bij het P.J. Meertensinstituut. "We laten ook een speciale website ontwerpen, waarbij je je vingers aflikt. Die moet op I januari 2000 klaar zijn", zegt H a a n . Op de site moet bijvoorbeeld een quiz komen en de mogelijkheid om stellingen en slogans te plaatsen en daarop te reageren. Een ander idee is om Loesje-achtige affiches te verspreiden over de campus. Tijdens het hele lustrumjaar zullen activiteiten plaatsvinden die te maken hebben met het alledaagse kwaad. Zo zullen ook de themadag van de decanen en de vier jaarlijkse Studium Génerale-programma's betrekking hebben op het thema. Cultuurcentrum De Griffioen verzorgt vijf opera-uitvoeringen waarin het kwaad een hoofdrol speelt en studenten zullen een kunstexpositie organiseren met daaraan gekoppeld een veiling. D e opbrengst gaat naar een goed doel, zoals de organisatie War Child voor hulp aan oorlogskinderen. Om zo weer wat onalledaags kwaad te bestrijden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen